Verskil tussen weergawes van "1820-Setlaars"

2 249 grepe bygevoeg ,  8 jaar gelede
k
Bygewerk
k (Bygewerk)
[[Beeld:Thomas Baines - The British Settlers of 1820 Landing in Algoa Bay - 1853.png|thumb|240px|Die Britse setlaars van 1820 land in Algoabaai", deur Thomas Baines, 1853.]]
[[Beeld:Cruikshank All among the Hottentots capering to shore 1820.jpg|thumb|240px|'n Satiriese uitbeelding van die 1820-setlaars, wat emigrante waarsku oor wat op hulle wag.]]
'''1820-Setlaars''' is die historiese term vir die sowat 5 000 blanke Britse immigrante wat in sestig groepe in Suid-Afrika aangekom en hulle in die tydperk tussen [[April]] en [[Junie]] [[1820]] in die [[Oos-Kaap]] gevestig het. Die setlaars uit [[Engeland]], waaronder ook 'n aantal adellikes, is deur die Britse regering en die koloniale owerhede van die Provinsie van die Kaap die Goeie Hoop aangemoedig om in [[Suid-Afrika]] 'n nuwe tuiste te vind, maar in wese iswas dit 'n poging om die anglofone element van die Suid-Afrikaanse bevolking te versterk en veral die grensgebied van die Oos-Kaap deur middel van 'n groter blanke bevolking teen aanvalle van die Xhosa-stamme te verdedig. Dit was een van die grootste Britse immigrasiegolwe in die geskiedenis van Suid-Afrika.
 
== Historiese agtergrond ==
Die setlaars kom in sowat 60 groepe in Suid-Afrika aan, waar hulle van uitrusting en plase in die omgewing van die dorp [[Bathurst, Suid-Afrika|Bathurst]] voorsien is. Weens hulle gebrek aan landboukundige kennis en onder die indruk van die guerilla-taktiek van die Xhosa-krygers in die grensgebied verlaat 'n groot aantal van die setlaars die plase en vestig hulle as handelaars in [[Bathurst, Oos-Kaap|Bathurst]], [[Grahamstad]], [[Oos-Londen]] en [[Port Elizabeth]]. Die ''Settlers' Cemetery'' van Port Elizabeth is die begraafplaas van baie van die 1820-Setlaars.
 
Ná die Napoleontiese Oorloë is Groot-Brittanje deur ernstige werkloosheid in die gesig gestaar. Die regering het derhalwe emigrasie na oorsese Britse besittings bevorder, waaronder die Kaapkolonie. Die eerste setlaars het op 17 Maart 1820 aan boord van die ''Nautilus'' en die ''Chapman'' in Kaapstad se Tafelbaai aangekom. Hulle is van daar na Algoabaai gestuur, die huidige [[Port Elizabeth]].
 
Lord Somerset, die destydse Britse goewerneur, het die setlaars aangemoedig om hulle in die grensgebied van die Oos-Kaap te vestig om hierdie gebied teen die Xhosa te verdedig. Die immigrante het plase naby die dorp [[Bathurst, Suid-Afrika|Bathurst]] ontvang en is teen betaling van basiese toerusting en voedselvoorrade voorsien. Maar 'n verskeidenheid faktore het daartoe gelei dat die setlaars hul landbouaktiwiteite gestaak en hulle in nabygeleë nedersettings gevestig het.
Die meeste setlaars was geskoolde ambagsmanne wat weens die gebrek aan landboukundige kennis geen belang in die boerderybedryf gestel het nie. Die lewensomstandighede in die grensgebied was haglik. Gewasse is deur droogtes en siektes bedreig, terwyl ook die gebrek aan vervoer sake bemoeilik het. Weens hierdie probleme, en onder die indruk van die guerilla-taktiek van die Xhosa-krygers in die grensgebied, het talle setlaars hulle in stedelike nedersettings soos Port Elizabeth, Grahamstad en Oos-Londen gevestig. Sodoende het die oosgrensgebied, in teenstelling met Lord Somerset se planne, 'n eerder yl bevolkte streek gebly.
Nogtans het van die setlaars, wat op hulle plase aangebly het, 'n belangrike bydrae tot die plaaslike landboubedryf gelewer en gewasse soos mielies, rog en gars verbou. Skaapteelt en wolvervaardiging, wat deur hulle in die gebied ingevoer is, sou gaandeweg tot winsgewende bedrywe ontwikkel. Ander setlaars, wat hulle al in Engeland as handelaars en sakemanne bekwaam het, het 'n hupstoot aan die plaaslike handel en ekonomie gegee en die vinnige groei van nuwe nedersettings soos Grahamstad en Port Elizabeth bevorder.
'n Ander groep 1820-setlaars het verder noordwaarts na Natal getrek, die stamland van die Zoeloevolk wat destyds deur koning Sjaka met 'n leër van hoogs opgeleide en gedissiplineerde krygers geregeer is. Aanvoerders van die Britse setlaars het aansoek by Sjaka gedoen om hulle in die gebied te vestig. Sjaka, wat onder die indruk van Europese tegnologieë gestaan het, het sy toestemming in ruil vir vuurwapens verleen.
 
Die Nasionale 1820-Setlaarsmonument, wat in 1974 in Grahamstad geopen is, herdenk die Britse setlaars. In die "lewende monument" word toneelstukke, musikale opvoerings en kulturele feeste aangebied.
 
==Bronne==