Verskil tussen weergawes van "Martin Melck"

21 grepe bygevoeg ,  7 jaar gelede
k
geen wysigingsopsomming nie
k
'''Martin Melck''' (* [[20 Oktober]] [[1723]], † [[23 Februarie]] [[1781]]), stamvader van die Melck-familie in [[Suid-Afrika]], was 'n boorling van Memel in [[Oos-Pruise]] (tans [[Klaipėda]], [[Litaue]]) wat hom op [[21 April]] [[1746]] as gekwalifiseerde leerling-messelaar aan die Kaap gevestig en later, onder andere vanweë sy suksesvolle huwelike met welvarendewelgestelde vroue, een van die grootste bees- en wynboere asook een van die welvarendste en invloedrykste figure in die [[18de eeu]]se kolonie geword het.<ref>G.A. Cockrell: ''Die lewe van Martin Melck''. In: ''Kleio'', jaargang 33, nommer 1, 2001, bl. 86</ref>
 
== Lewe ==
=== In diens van die VOIK ===
[[Lêer:Simons-town.jpg|thumb|regs|In [[1743]] is die VOIK se Kaapse winterhawe na Simonsbaai verskuif]]
Martin Melck is as seun van Georg Melck, 'n bootsman, en sy vrou Katharina Elisabeth Scholer in die [[Oossee]]hawe Memel gebore. Sy werk het sy pa dikwels maande lank van die huis weggeneem. Martin het vir 'n ander loopbaan gekies en op 18-jarige leeftyd 'n opleiding as messelaar in [[Riga]] (tans [[Letland]]) begin. Later het hy na [[Nederland]] geëmigreer om as soldaat in diens van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] (VOIK) te tree. Agttien maande ná die voltooiing van sy beroepsopleiding het hy in die lente van [[1746]] aan boord van die skip '''t Slot van Capelle'' gegaan. Net soos ander VOIK-skepe het dit vanweë sy diepgang vanuit Texel-hawe vertrek - die hawens in [[Amsterdam]] en [[Rotterdam]] was in dié tyd nie diep genoeg nie. Drie maande later het die skip op 26 Junie 1746 in die Kaapse winterhawe Simonsbaai aangekom.
 
Toe Martin voet aan wal gesit het, was hy in 'n statige VOIK-uniform van swaar donker wolstof uitgevat wat soldate gewoonlik self moes koop en betaal, met blink geelkoperknope, rooi sokkies en 'n hoed met 'n een-duim-breë goue band. Aan die Kaap het VOIK-soldate nie noodwendig militêre pligte uitgevoer nie. Dikwels het die Kompanjie die werkvermoë van sy militêre personeel aan burgers verhuur en is soldate as plaaswerkers na boerderye gestuur of het in myne gewerk.
In [[1750]], vier jaar ná sy aankoms, is Martin Melck met volle eer uit die Kompanjie se diens ontslaan. Hy het hom vervolgens as vryburger in [[Stellenbosch]] gevestig. Nog in dieselfde jaar het hy die plase ''Aan't Pad'' (tans Cloetesdal) en ''Watergang'' gekoop. Die helfte van die koopprys is in harde kontant betaal. Naas boerdery het hy 'n besigheid begin en vervoerdienste aangebied. Nadat hy in [[Saldanhabaai]] op 'n ryk voorkoms van kalk afgekom het (dit was blykbaar gefossileerde mosseldoppe), het hy daar 'n tweede winsgewende bedryf as leweransier van boumateriaal begin. Deur kalksteen in 'n kalkoond te verhit, is brandkalk gemaak wat verder tot boumateriaal verwerk en aan messelaars verkoop kon word.
 
Ná die afsterwe van sy eerste werkgewer aan die Kaap, Johann Giebeler, in [[1752]] het hy af en toe na ''Elsenburg'' gery om besoeke aan dié se weduwee Anna Margaretha Hop te bring. Twee maande voor sy 29ste verjaardag, op 20 Augustus 1752, het hy met Anna Margaretha getrou. Uit die huwelik is drie kinders gebore. Huwelike was in dié tyd uitsluitlik binne gemeenskap van goedere, en so het Martin die eienaar van twee spogplase, ''Elsenburg'' en ''Hoopenburg'' (ook ''Mulders Vallei'' genoem, tans Muldersvlei) geword.<ref>Edith H. Raidt: ''Afrikaans en sy Europese Verlede''. Derde en hersiene uitgawe. Kaapstad: Nasou Beperk 1991, bl. 102</ref> Voor sy huwelik was hy in besit van 'n perd, 48 beeste en 4&nbsp;000 wingerdstokke. Nou is sy boedel oornag aansienlik vergroot met nuwe bates, waaronder vyftien slawe, veertig perde, sestig beeste, vyfhonderd skape, twintig varke en 30&nbsp;000 wingerdstokke.
 
Op 7 Februarie het Martin Melck die plaas ''De Driesprong'' (tans Muratie, 'n bekende wynplaas en steeds in besit van die Melck-familie) in Stellenbosch vir sy dogter Anna Catherina gekoop. Drie jaar later is hy as heemraad van Stellenbosch benoem. Gedurende sy ampstermyn het hy die grenslyn tussen die Stellenbosch- en Swellendam-distrikte bepaal en die Eersterivier se loop verander om oorstromings te voorkom. In die 1770's het hy die eerste wapad tussen die Kasteel en '''t Rondebosje'' gebou. As toegewyde boer het Melck in 1770 nóg plase gekoop - ''De Laaste Gift'' (wat tans deel uitmaak van die Lourensford-landgoed), ''Kersefontein'' (steeds in besit van Melck se nakomelinge en tans 'n gasteplaas) en ''St. Helena'' aan die Bergrivier.
 
Anna Hop, Martin se eerste gade, is op [[22 Mei]] [[1776]] oorlede. Melck was op hierdie tydstip die mees welgestelde man aan die Kaap. Sy boedel, waarvan die waarde op 240&nbsp;000 gulden beraam is (wat gelykstaan aan 2&nbsp;222 jaar se gemiddelde lone) het tien plase, twee leenplase, 'n woonhuis en twee pakhuise in Kaapstad, 203 slawe, 170 perde, 1&nbsp;321 beeste, 4&nbsp;167 skape, 106 varke en sowat 200&nbsp;000 wingerdstokke ingesluit. Op [[2 November]] [[1778]] het Melck met sy tweede vrou, Maria Rosina Loubser, weduwee van Hercules Adriaan Malan, getrou. Uit die huwelik is een kind gebore.
 
=== Weldoener ===