Maak hoofkeuseskerm oop

Wysigings

Verbeter
{{WetKlassifikasie}}
'''Wetenskaplike klassifikasie''' of '''biologiese klassifikasie''' is die manier waarop [[biologie|bioloë]] uitgestorwe en lewende [[spesie]]s groepeer en kategoriseer (teenoor volkstaksonomie). Moderne klassifikasie is gebaseer op die werk van [[Carolus Linnaeus]], wat spesies volgens gedeelde fisieke eienskappe gegroepeer het. Die groeperings is sedertdien hersien om ooreenkoms met [[Charles Darwin|Darwin se beginsels]] van gedeelde afkoms te verbeter. Molekulêre sistematiek, wat [[DNS]]-reekse as data gebruik, het aanleiding gegee tot baie van die onlangse hersienings en sal na verwagting ’n belangrike dryfveer bly. Wetenskaplike klassifikasie behoort tot die [[wetenskap]] van [[taksonomie]] of [[biologiese sistematiek]].
 
Die onderstaande lys wys hoe lewende dinge geklassifiseer word:
'''Wetenskaplike klassifikasie''' of '''biologiese klassifikasie''' is hoe [[biologie|bioloë]] uitgestorwe en lewende organismes [[spesie]]s groepeer en kategoriseer (teenoor volkstaksonomie). Moderne klassifikasie vind sy wortels in die werk van [[Carolus Linnaeus]] wat spesies volgens gedeelde fisiese eienskappe gegroepeer het. Die groeperings is sedertdien hersien om ooreenkoms met [[Charles Darwin|Darwin se beginsels]] van gedeelde afkoms te verbeter. Molekulêre sistematiek, wat [[DNS]]-reekse as data gebruik, het baie van die onlangse hersienings aangespoor en sal na verwagting 'n belangrike dryfveer bly. Wetenskaplike klassifikasie behoort tot die [[wetenskap]] van [[taksonomie]] of [[biologiese sistematiek]].
 
{{Saadjie}}
 
[[Kategorie:Taksonomie| ]]
[[Kategorie:Wetenskaplike klassifikasie| ]]
 
[[de:Taxonomie#Taxonomie in der Biologie]]
[[nl:Taxonomie#Taxonomie in de biologie]]
 
Hierdie behoort aan ‘n mens ‘n baie goeie idee te gee van hoe lewende dinge geklassifiseer word.
Alle lewende dinge word soos volg geklassifiseer:
* [[Lewe]]
* [[Domein (biologie)|Domein]] (ofook superryk, superkoninkryk, of ryk)
* [[Koninkryk (biologie)|Koninkryk]]: Dierediere, Planteplante, Bakterieëbakterieë, Skimmelsskimmels, Protisteprotiste, Archaea
* [[Filum]] (diere) / [[Afdeling (biologie)|afdeling]] (plante)
* [[Klas (biologie)|Klas]]
* [[Orde (biologie)|Orde]]
* [[Familie (biologie)|Familie]]
* [[Genus]]
* [[Spesie]]
‘n’n Organisme se wetenskaplike naam is ‘n’n kombinasie van sy genus en spesie. Bv’n ‘n hondHond se wetenskaplike naam is byvoorbeeld ''Canis familiaris'' en ‘n’n perd is ''Equus caballus''. Die wetenskaplike naam word gewoonlik kursief/skuinsgedruk (in engels “Italic”skuinsgedruk) geskryf. Die genus word met ‘n’n hoofletter geskryf en die spesie met ‘n’n kleinletter.
 
Die volgende tabel is ’n lys van die verskillende koninkryke met ooreenstemmende filums/afdelings (die wetenskaplike naam is soms tussen hakies):
Die volgende tabel is ‘n lys van die verskillende koninkryke met ooreenstemmende filums/afdelings (die engels is soms in hakies):
 
{|class="wikitable"
|-
|'''Koninkryk'''
|colspan="2"|'''[[Filum]]''' (diere) / '''[[Afdeling (biologie)|afdeling]]''' (plante)<sup>(1)</sup>'''
|'''Voorbeelde'''
|-
|rowspan="6"|[[Diere]]
|rowspan="3"|Gewerweldes/[[VertebrataGewerweldes]] (Vertebrata) / [[Rugstringdiererugstringdiere]] ([[Chordata]])
|[[Vierpotiges]] (Tetrapoda)
|Vierpotiges ([[Tetrapods]])
|Soogdiere, voëls, reptiele, amfibiëamfibieë
|-
|Visse met kake
|Tuna, haaie, pylsterte
|-
|Kaaklose visse (Agnatha)
|Kaaklose visse([http://en.wikipedia.org/wiki/Agnatha Agnatha] - [http://en.wikipedia.org/wiki/Jawless_fish jawless fish])
|Slymprik, lamprei
|-
|colspan="2" |[[Ongewerweldes]] ([[Invertebrate]]Invertebrata)
|Wurms, slakke.
|-
|colspan="2" |Ongewerweldes - [[geleedpotiges]] ([[Arthropod]]Arthropoda)
|Spinnekoppe, skerpioene, duisendpote, krappe, insekte
|-
|colspan="2" |[[Stekelhuidiges]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Echinoderms Echinoderms]Echinodermata)
|Seelelies, Seesterreseesterre
|-
|[[Protosoë]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Protozoa Protozoa])
|colspan="2" |[http://en.wikipedia.org/wiki/Amoebozoa [Amoebozoa]]
|Amoeba
|-
|rowspan="3" |[[Plante]]
|colspan="2" |[[AngiospermsBedeksadiges|Blomplante]] (BlomplanteAngiospermae)
|
|-
|Varings
|-
|colspan="2" |Denne / [http://en.wikipedia.org/wiki/Pinophyta[Den]]ne (Pinophyta])
|Dennebome
|-
|
|-
|[[Skimmel]]s/Swam/[[swamme (Fungi]])
|colspan="2"|
|Paddastoele
|-
|[[Protiste]] (Protista)
|Protiste ([http://en.wikipedia.org/wiki/Protist Protist])
|colspan="2"|
|
|-
|[http://en.wikipedia.org/wiki/Archaea Archaea] (eenselligeEensellige mikro-organismes (Archaea)
|colspan="2"|
|
|}
 
<small>'''NotasNota:'''
 
(1) Kyk [[Filum]] vir ‘n redelik volledige lys van verskillende filums/afdelings.
 
Die volgende tabelle bou voort op die boonste tabel (die engels is soms in hakies):
 
Sien [[Filum]] vir ’n redelik volledige lys van verskillende filums/afdelings.'''</small>
 
Die volgende tabelle van die verskillende filums bou voort op die boonste tabel:
'''Koninkryk: Diere | Filum: Vertebrata/[[Gewerweldes]]/[[Rugstringdiere]] (Chordata) | Superklas: Vierpotiges ([[Tetrapods]])'''
 
'''Gewerweldes, rugstringdiere; superklas: vierpotiges'''
{| class="wikitable"
|'''Algemene naam'''
|-
|rowspan="32"|[[Soogdier]] / (Mammalia)
|rowspan="2"|Primate
|rowspan="2"|Aap/Mensmens
|''Homo''
|''sapiens''
|-
|''Pan''
|''chimptroglodytes''
|Sjimpansee
|-
|rowspan="5"|Roofdiere [[CarnivoraRoofdiere]] (Carnivora)
|rowspan="2"|Hondagtiges ([http://en.wikipedia.org/wiki/Canidae Canidae])
|rowspan="2"|''Canis''
|''lupis''
|Alle honde
|-
|rowspan="2"|Katagtiges ([[FelidaeKatagtiges]] (Felidae)
|rowspan="2"|''[[Panthera]]''
|''leo''
|Leeu
|Bere
|-
|rowspan="2"|Ongelyktonige hoefdiere/ (Perissodactyla)
|rowspan="2"|Perd ([http://en.wikipedia.org/wiki/Equidae Equidae])
|rowspan="2"|''Equus''
|-
|''zebra''
|Sebra
|Zebra
|-
|rowspan="5"|Gelyktonige hoefdiere ([http://en.wikipedia.org/wiki/Even-toed_ungulate Even-toed ungulate], [http://en.wikipedia.org/wiki/Artiodactyla Artiodactyla])
|rowspan="2"|Wildsbok ([http://en.wikipedia.org/wiki/Antelope Antelope])
|rowspan="2"|''Oryx''
|''gazella''
|Eland
|-
|rowspan="2"|[http://en.wikipedia.org/wiki/BovidaeHolhoringiges (Bovidae])
|''Bos''
|[http://en.wikipedia.org/wiki/Bos Bos]
|
|Bees
|Skaap
|-
|[[Kameelagtige]]s (Camelidae)
|Kameelagtiges ([[Camelidae]])
|''Camelus''
|''dromedarius''
|-
|rowspan="5"|[[Walvisagtiges]] (Cetaceans)
|rowspan="2"|Seedolfyne/ (Delphinidae)
|
|
|Moordvis
|-
|[[Rivierdolfyn]]e (Platanistoidea)
|Rivierdolfyne/ [[Platanistoidea]]
|
|
|
|
|Seevarke
|Seevark ([http://en.wikipedia.org/wiki/Porpoise Porpoise])
|-
|[[Vinwalvis]] (Balaenopteridae)
|Vinwalvis/[[Balaenopteridae]]
|
|
|Walvisse
|-
|rowspan="6"|[[Knaagdier]]e (Rodents)
|rowspan="2"|[http://en.wikipedia.org/wiki/Muridae Muridae]
|''Apodemus''
|''sylvaticus''
|[[Ystervark]]e
|-
|[http://en.wikipedia.org/wiki/Castoridae Castoridae]
|
|
|Bewers
|Bewers ([http://en.wikipedia.org/wiki/Beaver Beaver])
|-
|Caviidae
|[[Kapibara]] (wartervark)
|-
|rowspan="3"|Haasagtiges
|rowspan="3"|[http://en.wikipedia.org/wiki/Lagomorpha Lagomorpha] (Hase)
|rowspan="2"|[http://en.wikipedia.org/wiki/Leporidae Leporidae]
|
|
|Hase
|Hase ([http://en.wikipedia.org/wiki/Rabbit Rabbits])
|-
|''Lepus''
|
|Konyn
|Konyn ([http://en.wikipedia.org/wiki/Hare Hare])
|-
|[http://en.wikipedia.org/wiki/Ochotonidae Ochotonidae]
|
|
|Pika
|([http://en.wikipedia.org/wiki/Ochotonidae Pikas])
|-
|Vinvoetiges ([http://en.wikipedia.org/wiki/Pinniped Pinniped])
|Otariidae
|''Arctocephalus''
|
|
|[[Vlermuis]]e
|Vlermuise
|-
|[http://en.wikipedia.org/wiki/Monotremata Monotremata]
|[http://en.wikipedia.org/wiki/Ornithorhynchidae Ornithorhynchidae]
|''Ornithorhynchus''
|''anatinus''
|[[Eendbekdier]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Platypus Platypus])
|-
|rowspan="4"|[[Soogdiere]]- buideldiere ([http://en.wikipedia.org/wiki/Marsupial Marsupial]Marsupialia)
|rowspan="3"|[[Diprotodontia]]
|[[Macropodidae]]
|
|
|[[KangarooKangaroe]]
|-
|[[Phascolarctidae]]
|
|
|BuidelrotBuidelrotte ([[Possum]])
|-
|Didelphimorphia
|Buidelrot ([[Opossum]])
|-
|rowspan="4"|[[Reptiel]]e / [[(Reptilia]])
|Crocodilia
|Crocodylidae
|''Crocodylus''
|''niloticus''
|Nyl -krokodil
|-
|[[Squamata]]
|[[Pofadder]]
|-
|Landskilpaaie/ (Testudinidae)
|Emydidae
|
|Landskilpaaie
|-
|Seeskilpaaie / (Cheloniidae)
|
|
Seeskilpaaie
|-
| [[Amfibie|Amfibieë]] (Amphibia)
|Amfibië / [[Amphibia]]
|Anura
|
|Paddas
|-
|rowspan="3"|[[VoëlsVoël]]s / [[(Aves]])
|rowspan="2"|[[Falconiformes]]
|[[Accipitridae]]
|-
|[[Falconidae]]
|''[[Falco]]''
|
|Valke
|}
 
'''Gewerweldes, rugstringdiere; superklas: visse met kake'''
 
'''Koninkryk: Diere | Filum: Vertebrata/'''[[Gewerweldes]]'''/'''[[Rugstringdiere]]''' (Chordata) – Visse met kake'''
{| class="wikitable"
|''Xiphias''
|''gladius''
|[[Swaardvis]]
|Swaardvis ([[Sword fish]])
|-
|[[Amiiformes]]
|
|
|[[Haring]] (herring)
|-
|[[Osteichthyes]] - [[Sarcopterygii]] <sup>(3)</sup>
|
|
|Selekant ([[Coelacanth]])
|-
|rowspan="2"|[[Chondrichthyes]] <sup>(4)</sup>
|''Carcharodon''
|''carcharias''
|[[Grootwithaai]]
|Groot wit haai ([[Great white shark]])
|-
|Odontaspididae
|
|
|Saagtandhaai ([[Ragged tooth shark]])
|-
|rowspan="3"|[Chondrichthyes]] - [[Elasmobranchii]]
|rowspan="2"|[[Batoidea]] - [[Myliobatiformes]]
|
|
|
|Pylstertvis ([[Stingray]])
|-
|[[Myliobatidae]]
|
|
|Duiwelvis ([[Devil fish]])
|-
|[[Batoidea]] - [[Rajiformes]]
|Rajidae
|
|
|Rog/Vleetvleet ([[skate]])
|}
'''Notas:'''
 
<small>'''Notas:'''
(1) [[Osteichthyes]]: Gebeende vis (bony fish) – Visse wat gebeende skelette het teenoor [[Chondrichthyes]] wat ‘n skelet van kraakbeen het.
#[[Osteichthyes]]: Gebeende vis – visse wat gebeende skelette het, teenoor [[Chondrichthyes]] wat ’n skelet van kraakbeen het.
#[[Actinopterygii]]: Straal-/stekelgevinde vis: vinne bestaan uit webbe van vel wat ondersteun word deur beenagtige of horingagtige stekels, teenoor die vlesige, lobbige vinne soos [[Sarcopterygii]].
#[[Sarcopterygii]]: Lobgevinde
#[[Chondrichthyes]]: visse wat kake met gepaarde vinne, gepaarde neusgate, skubbe, ’n hart met hartkamers in serie en skelet van kraakbeen het eerder as been, soos [[Osteichthyes]].
#[[Batoidea]]: Straalvis: Alle visse met vinne wat ondersteun word deur lang beenstroke.</small>
 
'''Gewerweldes, rugstringdiere; superklas: kaaklose visse'''
(2) [[Actinopterygii]]: Straal-/stekelgevinde vis (ray-finned fishes/ [[lepidotrichia]]): vinne bestaan uit webbe van vel wat ondersteun word deur beenagtige of horingagtige stekels (rays), in teenstelling met the vlesige, lobbige vinne soos [[Sarcopterygii]].
 
(3) [[Sarcopterygii]]: Lobgevinde (lobe-finned-finned)
 
(4) [[Chondrichthyes]] of cartilaginous visse het kake met gepaarde vinne, gepaarde neusgate ([[nares]]), skubbe, ‘n hart met hartkamers in serie en skelet van kraakbeen ([[Cartilage]]) eerder as been ([[bone]]), soos [[Osteichthyes]].
 
(5) [[Batoidea]]: Straalvis: Alle visse met vinne wat ondersteun word deur lang beenstroke.
 
 
'''Koninkryk: Diere | Filum: Vertebrata/'''[[Gewerweldes]]'''/'''[[Rugstringdiere]]''' (Chordata) – Kaaklose visse ([[Agnatha]] - '''[[jawless fish]]''')'''
 
{|class="wikitable"
|
|
|Slymprik ([[Hagfish]])
|-
|[[Hyperoartia]]
|
|
|Lamprei ([[Lamprey]])
|-
|rowspan="4"|[[Ostracoderms]] <sup>(2)</sup>
|
|-
|[[Cephalaspido- morphi]]
|
|
|}
 
<small>'''Notas:'''
#[[Cyclostomes]]: Kaaklose visse met ronde monde met terugtrekbare tande.
#[[Ostracoderms]]: Kaaklose visse met harde doppe as vel</small>
 
'''Ongewerweldes'''
(1) [[Cyclostomes]]: Kaaklose visse met ronde monde met terugtrekbare tande.
(2) [[Ostracoderms]]: Kaaklose visse met harde doppe as vel
 
'''Koninkryk: Diere | Filum: Invertebrata/'''[[Ongewerweldes]]
 
{|class="wikitable"
|-
|'''Algemene naam'''
|-
|Gesegmenteerde wurmwurms ([[AnnelidsAnnelida]])
|[[Haplotaxida]]
|[[Megascolecidae]]
|''[[Amynthas]]''
|
|Erdwurms
|-
|Weekdiere ([[Mollusk]])
|Spiraalvormig
|[[Helicidae]]
 
 
'''Ongewerweldes – geleedpotiges'''
'''Koninkryk: Diere | Filum: Invertebrata/'''[[Ongewerweldes]]''', '''[[Arthropoda]]'''/'''[[Geleedpotiges]]
{|class="wikitable"
|'''Algemene naam'''
|-
|rowspan="3"|Spinagtiges/Arachnida ([[Arachnids]]Arachnida)
|rowspan="2"|Araneae
|Theridiidae
|
|
|Duisendpoot ([[Millipede]])
|-
|Chilopoda
|
|
|Honderdpoot ([[Centipede]])
|-
|rowspan="5"|[[Insek]]te / [[(Insecta]])
|Lepidoptera
|
|
|
|[[Hottentotsgot]] ([[Preying mantis]])
|}
 
'''Ongewerweldes – geleedpotiges – skaaldiere'''
'''Koninkryk: Diere | Filum: Invertebrata/'''[[Ongewerweldes]]''', '''[[Arthropoda]]'''/'''[[Geleedpotiges]]''' – Skaaldiere ('''[[Crustacean]]''')'''
{|class="wikitable"
|
|
|Krappe ([[Crab]])
|-
|Nephropidae
|
|
|Kreef ([[Lobster]])
|-
|[[Penaeidae]]
|
|
|Garnaal ([[Prawn]])
|-
|
|
|
|Varswater kreef ([[Crayfish]])
|-
|[[Merostomata]]
|
|
|Hoefysterkrap ([[Horseshoe crab]])
|}
 
<small>'''Nota:'''
Skaaldiere (Crustaceans (Crustacea)) vorm 'n baie groot groep van die geleedpotiges (arthropoda) en word gewoonlik as 'n subfilum hanteer, wat bekende diere soos krappe, krewe, varswaterkrewe, garnale, planktonkrefies en eendmossels insluit.
 
Skaaldiere (Crustacea) vorm ’n baie groot groep van die geleedpotiges en word gewoonlik as ’n subfilum hanteer. Dit sluit bekende diere soos krappe, krewe, varswaterkrewe, garnale, planktonkrefies en eendmossels in.</small>
'''Koninkryk: Diere | Filum: Stekelhuidiges ('''[[Echinoderms]]''')'''
{|class="wikitable"
|
|
|Bros sterre ([[Brittle stars]])
|-
|[[Crinoidea]]
|
|
|Seelelie ([[Crinoid]])
|-
|Asteroidea
|
|
|Seesterre ([[Starfish]])
|-
|[[Echinoidea]]
|
|
|Griffelseekastaiing
|Griffel seekastaiing ([[Slate pencil urchin]])
|}
 
 
'''Koninkryk: Diere | Filum: Cnidaria ([[Cnidaria]])'''
{|class="wikitable"
|
|
|Korale ([[Corals]])
|-
|[[Cubozoa]]
|
|
|Boksjellievisse
|Boks jellievisse ([[box jellyfish]])
|-
|[[Hydrozoa]]
 
 
'''Amoebozoa'''
'''Domein: '''[[Eukaryota]]''' | Koninkryk: Protosoë ('''[[Protozoa]]''') | Filum: '''[[Amoebozoa]]
{|class="wikitable"
 
 
'''Koninkryk: [[Plante]] en [[BomeBoom|bome]] (kyk by [[Filum]] vir ‘n’n lys)'''
{|class="wikitable"
|'''Algemene naam'''
|-
|rowspan="7"|[[Angiosperms]]Blomplante (BlomplanteAngiospermae)
|Magnoliids (2 blare rondom elke saad)
|Laurels
|
|
|Akkerboom (Oak)
|-
|
|
|
|Populier ([[Poplar]])
|-
|
|Fabales
|[[Fabaceae]]
|''[[Acacia]]''
|
|Doringboom
|
|
|Venus -vlieëvanger
|-
|[[Bryophyta]]
|-
|[[Pinophyta]]<sup>(2)</sup>
|Pinophyta [[Pinopsida]]
|[[Pinales]]
|[[Pinaceae]] / Pinoideae
|}
 
<small>'''Notas:'''
#[[Pteridophyta]] het nie blomme of sade nie en versprei deur spore.
#[[Pinophyta]] is die gom-/pikplante of kegeldraende plante.</small>
(1) [[Pteridophyta]]: Het nie blomme of sade nie. Versprei deur spore.
<!-- Ek dink nie die volgende het ’n plek in hierdie artikel nie.
(2) [[Pinophyta]]: Hierdie is die gom/pikplante of kegeldraende plante.
 
Hierdie klassifikasie is redelik sterk gebaseer op evolusie. Dit is so opgestel dat dit rym met evolusie, bv alle eerste lewe het verdeel in verskillende domeine, domeine het verdeel in koninkryke, ens.
Skeppingsleerders glo dat God alle diere volgens hulle soort (baramin) geskep het. ‘n’n Soort is óf ‘n’n familie, óf ‘n’n genus, óf selfs ‘n’n spesie volgens die amptelike klassifikasie:
* In die geval van mense het God mense en Sjimpansees apart geskep.
* In die geval van honde het God heel waarskynlik die familie Hondagtiges ([[Canidae]]) geskape en alle wolwe en honde het uit ‘n’n gemeenskaplike voorvader deur natuurlike seleksie gevorm.
* In die geval van wildsbokke het God waarskynlik die verskillende spesies apart geskape: Gemsbokke, springbokke, ens is apart geskape. -->
 
==Eksterne skakels==
 
'''Kyk ook:'''
* [http://www.venompatrol.org/rangers_office/classification.html The animal kingdom]
* [http://creation.com/speciation-questions-and-answers Speciation Questions & Answers]
* [http://creation.com/comparative-cytogenetics-chromosomal-rearrangements Comparative cytogenetics and chromosomal rearrangements] (Baramin)
* [http://creation.com/identification-of-species-within-the-sheep-goat-kind-tsoan-monobaramin Identification of species within the sheep-goat kind (Tsoan monobaramin)]
 
[[Kategorie:Taksonomie| ]]
[[Kategorie:Wetenskaplike klassifikasie| ]]
38 381

wysigings