Verskil tussen weergawes van "Silkaats"

364 grepe bygevoeg ,  6 jaar gelede
nota
k
(nota)
 
==Die eerste trek==
Op hierdie tydstip, omstreeks 1823/24, vlug Silkaats oor die [[Drakensberg]] met 'n paar duisend volgelinge, wat die kern van sy toekomstige volk sou uitmaak. Sy trekroete neem hom verby die huidige dorpe [[Vryheid, KwaZulu-Natal|Vryheid]] en [[Ermelo, Mpumalanga|Ermelo]], waarna hy hom vestig in die nabye van die hedendaagse [[Groblersdal]], waar hy die stat ekoePhoemoeleni, oftewel "Plek-van-rus" oprig. Teen 1825 het hy sy enKoengwini-hoofstat aan die [[Apiesrivier]] aangelê, benewens die enDinaneni- en enHlahlandlela-vestings (of -"iboetho") aan die bo- en laer-[[Krokodilrivier (Limpopo)|Krokodilrivier]]. In 1829/30 ontvang hy die eerste besoek van die sendeling [[Robert Moffat]]. Hy besoek ook die [[Vaalrivier]], waar hy in konflikte met die [[Griekwas (stam)|Griekwas]] betrokke raak, wat onder leiding van Jan Bloem, Bêrends en anderandere strooptogte op sy vee uitvoer. In 1831 voer 'n mag van Griekwas, Korannas en Betsjoenas 'n rooftog op sy vee uit, maar 'n impi slaag daarin om hulle in te haaloorval en bynagrootliks uit te wis.
 
==Na die verre weste==
In die winters van 1830 en 1832 slaan impis van die nuwe Zoeloekoning Dingaan weer op die maTebele toe, en na skermutselings moet hulle nogmaals weswaarts verhuis. Die hoofstat Mosega (oftewel Motsenjateng) van die Tswana-sprekende Hoeroetsje-nasie word ingeneem, en hul hoofmanne Mokgathle en Moiloa II word verdryf. Mosega word dan Silkaats se suidelike vesting, benewens 'n vesting by Tsjwenjane. Meeste stamme tussen die [[Oranjerivier|Oranje-]] en [[Limpoporivier]] word deur hom verdryf of uitgedelg. Jongmense word as slawe geneem, en bejaardes en babas word uitgemoor.
 
Sowat 45 myl noord van Mosega aan die [[Maricorivier|Groot-maricorivier]], rig Silkaats sy omvangryke koningstat op, wat hy eGabeni noem. Dit sou ook as Kapain, Kapajien of Kopanjeng bekend staan. Hier ontvang hy die jagter-reisiger William Cornwallis Harris as gas, en sou hy 'n toenemend hegte vriendskap met die sendeling [[Robert Moffat]] aanknoop. Enige besoeker aan sy ryk moes hom dan via [[Kuruman]] en Mosega nader, sodat hulle eers deur Moffat gekeur kon word. Silkaats het aan die sendelinge in Mosega genoem dat hy graag onderwysers, skole en 'n kerk wou hê, maar sy verklarings is weens sy despotiese geaardheid met omsigtigheid bejeen.
 
==Val van Mosega en eGabeni==
Intussen arriveer [[Andries Hendrik Potgieter|Hendrik Potgieter]] se trek aan die [[Vaalrivier]], en die trekkerfamilies span in los groepe uit, terwyl 'n verkenningskommando die gebied oor die rivier verken. Die Erasmus-party se geweerskote op 'n jagtog wek skynbaar die aandag van 'n impi van Silkaats, sowat 600 sterk, en hul laer word aangeval en uitgewis. Terugkerende manskappe ontsnap te perd om die Steyn- en Bothagesinne te waarsku sodat hul laers betyds gevorm word om die aanslag af te slaan. Die Liebenberg-laer word egter uitgewis en twee meisies en 'n seun word weggevoer na Silkaats, om nooit weer gesien te word nie.<ref>15 of 17 voortrekkers het hiernaby die hedendaagse [[Parys]] aan die Vaalrivier gesneuwel, benewens hul werkers en bediendes. Die gesneuweldes het ingesluit Barend Liebenberg snr, sy vrou en sy drie seuns Stephanus, Barend en Hendrik;, Hendrik se vrou, Jan du Toit en sy gade of skoonseun;, Karel Kruger, 'n sekere Harmse, skoolmeester McDonald, drie seuns van Stephanus Erasmus en ander kinders. Moontlik ook Jan Claassen en Dolf Bronkhorst was moontlik ook hier slagoffers. Sowat 50 van die maTebele het gesneuwel.</ref> Die oorblywende trekkers vorm 'n laer by [[Slag van Vegkop|Vegkop]], waar die aanslag van 'n groot impi afgeweer word, alhoewel al die vee en trekbeeste aan die maTebele afgestaan word. Moontlik ⅓ van Silkaats se impi het nie teruggekeer nie, en die Zoeloes benut die geleentheid om ook 'n aanval op hom te loods.
 
Op 17 Januarie 1837 word eers Mosega deur die strafkommando van Potgieter en [[Gerrit Maritz|Maritz]] vernietig,<ref>Die kommando het bestaan uit 107 boeremans, benewens 50 Griekwas en sowat 50 Betsjoeanas.</ref> en sowat 6&nbsp;000 beeste word teruggewin. In totaal word 15 of 16 nedersettings vernietig en meer as 1&nbsp;000 van Silkaats se keurtroepe sneuwel. Die sendelinge besluit om onder begeleiding van die boere na Natal terug te keer. Dit word opgevolg deur 'n stryd van 9 dae vanaf 4 November 1937 waarin eGabeni deur o.m. Potgieter en [[Piet Uys|Uys]] vernietig word. Die Maricogebied word deur die maTebele ontruim via die Dwarsbergpasse, en in 1838 trek sowat 15&nbsp;000 maTebele oor die [[Limpoporivier]], waar hulle in twee groepe opbreek. Silkaats vestig hom in [[Betsjoeanaland]] en 'n groepering onder sy seun Nkoeloemane ("Koeroeman")<ref>Nkoeloemane is vernoem na Moffat se sendingstasie. Die siTebele en Zoeloetale gebruik egter geen "r"-klank nie, sodat "Koeroeman" as "Nkoeloemane" uitgespreek word.</ref> vestig hulle in die Matobo-heuwels. Die indoenas van Nkoeloemane, insluitend Silkaats se oom Gondwanda, was onder die indruk dat Silkaats gesterf het, en het Nkoeloemane by Ntabazindoena as koning gehuldig. Nkoeloemane (c.1828–1828 gebore), vernoem na Moffat se sendingstasie, was Silkaats se seun by Oemoaka, 'n seniorvrou van suiwer Zoeloe-afkoms, en is in 1848 deur Silkaats as sy opvolger aangewys.
 
==Die volk herenig==
9 409

wysigings