Verskil tussen weergawes van "Hendrik Verwoerd"

52 grepe verwyder ,  6 jaar gelede
k
Opruim
Etikette: Selfoonbydrae Wysiging op selfoonwerf
k (Opruim)
| naam = Hendrik Verwoerd
| beeld = Dr HF Verwoerd.jpg
| beeldonderskrif =
| orde = 6de [[Eerste Minister van Suid-Afrika]]
| termynaanvang = [[2 September]] [[1958]]
| opvolger = [[Eben Dönges]] (wnd.)
| geboortedatum = Hendrik Frensch Verwoerd<br />[[8 September]] [[1901]]
| geboortejaar =
| geboortemaand =
| geboortedag =
| geboorteplek = [[Amsterdam]], [[Nederland]]
| sterftedatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1901|9|8|1966|9|6}}
| alma_mater = [[Universiteit Stellenbosch]]<br />Universiteit van Berlin<br />Universiteit van Hamburg<br />Universiteit van Leipzig
| religie = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]]
| handtekening =
| militer =
| lojaliteit =
| tak =
| diensjare =
| rang =
| eenheid =
| oorloe =
| toekennings =
}}
 
'''Hendrik Frensch Verwoerd''' ([[Amsterdam]], [[8 September]] [[1901]] – [[Kaapstad]], [[6 September]] [[1966]]) is ’n voormalige eerste minister van [[Suid-Afrika]] wat in ’n sluipmoord in die parlement in Kaapstad gesterf het. Verwoerd word algemeen as die argitek van die [[Apartheid]]stelsel beskou. Sy premierskap word gekenmerk aan die drastiese verbetering van swart lewensstandaarde en spoedige ekonomiese ontwikkeling.<ref>Jaap A. Marais, Assassination and the Tragedy of South Africa, Steven Books, 2004 (ISBN 978-1-904911-13: 9781904911135-5)</ref> Mense sal waarskynlik nog lank verskil oor die waarde van sy werk. In die geskiedenis van die Afrikaners en van Suid-Afrika bly die grondlegger van die 1961-Republiek egter ’n held en ’n sleutelfiguur.
 
== Kinderdae en loopbaan ==
Hendrik Verwoerd is in [[Nederland]] gebore. Sy vader was [[Wilhelm Johannes Verwoerd]], winkelier, en sy moeder, 'n [[Friesland|Fries]] het [[Anje Hendriks Strik|Anje Strik]] geheet.<ref>Afrikaans.be[http://afrikaans.be/argief/geskiedenis/index.html] Schaam je, Hendrik!, Besoekbesoek op 17 Mei 2006</ref> Hy het 'n ouer broer, Leendert, en 'n jonger suster, Lucie, gehad.<ref>Genealogy Data, [http://www.b-zwart.nl/kasper/namenindex/dat52.html] Genealogy Data: Verwoerd, Wilhelm, Besoekbesoek op 25 November 2006</ref>
 
Lucie, oftewel, Hendrika Johanna Lucretia, is op [[8 November]] [[1908]] in [[Wynberg]] in [[Suid-Afrika]] gebore. Sy is op [[23 April]] [[1940]] met Jasper Johannes Erasmus Cloete getroud en sy sterf op [[26 Julie]] [[1959]]. Hulle het twee kinders gehad: Maria Annette en Jasper Johannes Erasmus Cloete.<ref>Genealogy Data, [http://www.b-zwart.nl/kasper/namenindex/dat504.html#9] Genealogy Data: Verwoerd, Hendrika Johanna Lucretia, Besoekbesoek op 25 November 2006</ref> Leendert is op [[14 Julie]] [[1899]] in [[Amsterdam]], [[Nederland]] gebore. Hy is op [[5 Desember]] [[1928]] met Dorothea Maria Mellet getroud. Hulle het twee kinders gehad: Len Johann en Collin. Hy sterf op [[27 Desember]] [[1986]].<ref>Genealogy Data, [http://www.b-zwart.nl/kasper/namenindex/dat504.html#8] Genealogy Data: Verwoerd, Hendrika Johanna Lucretia, Besoekbesoek op 25 November 2006</ref>
 
[[Lêer:HF Verwoerd Transvaler.jpg|duimnael|links|260px|Dr. H.F. Verwoerd as redakteur van ''[[Die Transvaler]]''.]]
In [[1934]] is prof. Verwoerd een van die leiers van die volkskongres wat hul kommer uitspreek oor die [[Armblankevraagstuk]].
 
Die Transvaalse NP wen in 1948 ‘n onverwagte aantal setels en maak so ‘n wesenlike bydrae tot die NP se naelskraap oorwinning. Verwoerd, eers ‘n senator, dien van 1950 tot 1958 as minister van naturellesake onder die premiers [[D.F. Malan]] en adv. [[J.G. Strijdom]]. In samewerking met die volkekundige dr. Werner Eiselen fokus Verwoerd op ‘n nuwe benadering, naamlik respek vir swart etniese groepe se eiesoortigheid.
 
In [[1958]] volg Verwoerd die oorlede Strijdom op as sesde premier van die Unie van Suid-Afrika. Sy beleid word een van ordelike interne dekolonisasie. Volgens hom kan aparte vryhede vir die verskillende etniese groepe in hulle eie gebiede, en ontwikkeling volgens elkeen se spesifieke behoeftes, uiteindelik oorheersing van een groep deur ‘n ander uitskakel. So kan ‘n blanke nasie in sy historiese gebied vreedsaam langs ander nasies in hul gebiede bly voortbestaan.
 
Terselfdertyd beoog hy ook ‘n ontwikkeling van die etniese tuislande tot op die hoogste vlak wat swart mense sal aantrek. Verwoerd tree egter op binne ‘n kragveld wat grootliks reeds teen hom gelaai is. Instromingsbeheer en die ontwikkeling van swart onderwys en die tuislande ondervind weerstand van kiesers. Terselfdertyd brei die swart bevolking uit van 8 miljoen in 1948 tot 14 miljoen teen die middel jare sestig, en die instroming na die blanke gebied duur voort. Verwoerd se toewyding aan die swart bevolking van Suid-Afrika is sigbaar in die wyse waarop hulle sosio-ekonomies ontwikkel. Swart lewensstandaarde vermeerder teen 5,4% per jaar teenoor die vermeerdering van blanke lewensstandaarde teen 3,9% per jaar.<ref>Jaap A. Marais, Assassination and the Tragedy of South Africa, Steven Books, 2004 (ISBN 978-1-904911-13: 9781904911135-5)</ref>
 
Na die [[Sharpeville-slagting]] op [[21 Maart]] [[1960]] volg daar swart protes en ‘n kapitaalvlug uit die land. Kort daarna skiet ‘n versteurde man Verwoerd verskeie keer in die kop op die Randse Paasskou. Hy oorleef net-net, en sommige kabinetslede meen daar moet nou beleidstoegewings kom. Verwoerd se kalm temperament en vasberadenheid kom egter na vore. Hy stuur vanuit sy hospitaalbed die boodskap dat die regering eenvoudig sal voortgaan soos voorheen.
 
Verwoerd roep later in [[1960]] ‘n referendum uit oor die vraag of Suid-Afrika ‘n republiek moet word. Dit is ‘n politieke waagstuk. Die veldtog was intensief en soms bitter. Uiteindelik gaan 'n verstommende 90,5% van blanke kiesers stem: 850&nbsp;458 daarvoor, 775&nbsp;878 daarteen – 'n meerderheid van net 74&nbsp;580 vir die republikeine, oftewel 'n skamele 4,6%. Natal was die enigste provinsie waar die meeste teen republiekwording gekant was. Op [[31 Mei]] [[1961]], 59 jaar na die einde van die Boere-republieke, ontstaan die Republiek van Suid-Afrika los van Britse simboliek en heerskappy. Verwoerd, voorheen ‘n voorstander van ‘n Afrikaner-republiek, meen nou dat die Afrikaners se toekoms die beste beveilig kan word binne ‘n blanke republiek.
 
Suid-Afrika se buitelandse uitdagings vermeerder stadig. Die Westerse moondhede is aan die padgee uit Afrika en Verwoerd werk saam met blank beheerde buurstate om ‘n geopolitieke buffersone om [[Suid-Afrika]] te bou. Die [[Koue Oorlog]] tussen Westerse en kommunistiese magte woed voort. Verwoerd se anti-kommunistiese beleid bring Westerse steun mee, maar druk oor sy binnelandse beleid neem toe, veral in die VN.
 
Verwoerd meen dat [[Suid-Afrika]] bloot die sondebok is vir sommige Westerse regerings en media, wat die blanke bewind in [[Suid-Afrika]] wil opoffer ten einde met die kommuniste mee te ding om Afro-Asiatiese steun. Hy noem by geleentheid dat die na-oorlogse Weste gedisoriënteerd is oor sy bestemming en sy koloniale skuldgevoelens probeer self deur [[Suid-Afrika]] aan te val. Die land moet egter as ‘n voorpos van die Weste bly staan totdat die vreemde gety in die Westerse beskawing verander.
 
‘n Komplot van die [[ANC]] en SA Kommunistiese Party om [[sabotasie]] in SA te pleeg, word ontbloot en [[Nelson Mandela]] en ander beplanners word in [[1964]] lewenslange tronkstraf opgelê. Tydens verskillende verhore blyk dit dat die ANC ‘n klein lidmaatskap het en sy kommunistiese bande vir potensiële ondersteuners wegsteek. Vir meer as ‘n dekade na die ANC-leiers se gevangesetting is daar nie noemenswaardige swart onrus nie.
 
Verwoerd meen dat groter eenheid op sy beleidsbasis Afrikaners se posisie verder sal versterk. Sekere liberaliste in die perswese, universiteite en kerke staan egter in die pad daarvan. Hy wend hom dus tot ondersteuners in die Afrikaner-Broederbond, wat begin om die invloed van mense soos [[Beyers Naudé]] in belangrike instellings te neutraliseer. Verwoerd se visie van “skep u eie toekoms” help vorm dus ook Afrikaners se burgerlike instellings en individue, wat dekades daarna nog Afrikaner-strewes sou bevorder.
 
Verwoerd wend hom nie net tot Afrikanerbelange nie, maar glo ook dat werklike stabiliteit slegs gewaarborg kan word as elke bevolkingsgroep in die land gelukkig is. Sy eerste doelwit as Minister van Naturellesake is om die nalatenskap van blanke "baasskap" te vernietig. Hy sê in 1954 in die Senaat:
 
"In 'n vorige era is woorde soos 'baasskap' dikwels gebruik. Soos ons beleid namate ontwikkel het en ons doelwitte verskerp het, en asook met nuwe wêreldontwikkelinge, het ons 'n gevolgtrekking en posisie bereik dat alle vorms van diskriminasie en 'baasskap' uitgewis moet word. Ons parallele ontwikkeling beoog 'baasskap' vir die Bantoe in sy areas, soos ons insgelyks baasskap beoog vir die blanke in sy eie gebied teenoor sy eie mense"<ref>Pelzer, A.N, Verwoerd aan die Woord, Afrikaanse Pers-Boekhandel, 1963.</ref>
 
Die vrugte van Verwoerd se beleid is ook sigbaar in die wyse waarop Suid-Afrika se ekonomie groei teen tot 7,5% per jaar.<ref>Department of Information Services of the Republic of South Africa, Progress through Separate Development, 1966</ref> Van die 26 ontwikkelde lande in die wêreld in 1966, is Suid-Afrika die enigste een in Afrika.
<ref>Report by United Nations Budget Commitee, 1966</ref>
 
Tydens Verwoerd se bewind debatteer Afrikaners oor die toekoms, maar leef in vrede en veiligheid binne die blanke gebied. Afrikaans word verder gevestig in die staatsdiens, in wetenskap en tegnologie, en as opvoedingsmedium op alle vlakke. Meeste jong Afrikaners kry werk en sien ‘n toekoms vir hulself en hul kinders in die land.
 
Die infrastruktuur van die RSA se wye landskap word ook verder uitgebou. Daar is die [[Oranjerivierprojek]] se dambouprojek, SOEKOR wat plaaslik olie soek, en ‘n nuwe plaaslike wapennywerheid. Met die eerste [[kernreaktor]] by [[Pelindaba]] betree [[Suid-Afrika]] die kernkragera. Die land se bruto nasionale produk groei van [[1961]] tot [[1966]] met ‘n reusagtige 30% en Verwoerd se party wen [[1966]] se verkiesing oortuigend. In ‘n andersins kritiese oorsig in Augustus 1966 beskryf [[Time]] Verwoerd as “one of the ablest leaders Africa has ever produced.”
 
Verwoerd voel egter dat daar dalk ook donker wolke op pad is. Op 31 Mei 1966, by die vyfjarige herdenking van die nuwe Republiek, beklemtoon hy: ”…ons Staat is gebou op opoffering. Die bloed van dappere manne, dappere vroue het ons aardbodem benat. Sulke opofferings brand in ‘n nasie se lewe soos vuur, ‘n vuur wat nooit uitgedoof kan word nie. Dit vlam weer op wanneer die moeilikhede kom, selfs al sak dit intussen weg. Díe vuur wat die harte van mense staal, sal ons in stand hou. Ons sal ons met hart en hand bly toewy aan ons volk en ons vaderland…Aan hierdie Republiek van Suid-Afrika wy ons ons lewens en ons krag.”
 
Verwoerd se laaste daadwerklike oorwinning vir Suid-Afrika is in die Wêreldhof in Den Haag, waar hy sy beleid en Suid-Afrika se reg om die Mandaat van Suidwes-Afrika uit te voer, verdedig. Die jarelange hofsaak, geloods deur die Verenigde Nasies namens Etiopië en Liberië, word laat in 1966 afgehandel. Die hof bevind onder andere dat Apartheid nie onderdrukkend is nie - nog deur intensie, nog in effek. <ref>Pelzer, A.N, Verwoerd aan die Woord, Afrikaanse Pers-Boekhandel, 1963.</ref><ref>http://www.icj-cij.org/docket/files/46/4931.pdf</ref><ref>Grobbelaar, Pieter W, Man van die Volk, Human & Rousseau, 1966.</ref>
 
== Sluipmoord ==
=== Eerste sluipmoordpoging ===
Op [[9 April]] [[1960]] word 'n sluipmoordaanslag op Verwoerd uitgevoer. [[David Beresford Pratt|David Pratt]] skiet hom by die [[Randse Paasskou]] in [[Milner Park]], [[Johannesburg]] twee keer met 'n [[.22 pistool]] in die gesig. Een koeël tref sy oor en die ander sy wang en verhemelte.<ref>[[BBC]] [http://open.bbc.co.uk/catalogue/infax/programme/ANB3525W] NEWS
10 April 1960, Besoekbesoek op 17 Mei 2006</ref>
 
=== Sluipmoord ===
[[Lêer:Verwoerd geskiet.jpg|duimnael|300px|Dr. Verwoerd pas nadat hy geskiet is tydens die Randse Paasskou in April 1960.]]
Op [[6 September]] [[1966]] word Verwoerd in die [[Volksraad]] deur [[Demetrios Tsafendas]], 'n parlementbode doodgesteek met 'n dolk. Verwoerd word op [[10 September]] [[1966]] in [[Pretoria]] begrawe. Op [[13 September]] kies die [[Nasionale Party]] adv. [[Balthazar Johannes Vorster]] as nuwe leier waarmee hy outomaties die sewende [[Eerste Minister van Suid-Afrika|Premier van Suid-Afrika]] word
 
=== Reaksie op die sluipmoord ===
Reaksie op die sluipmoord was gemeng. Alhoewel dit onder [[Afrikaners]] oor die algemeen as 'n tragedie beskou is, was daar ook mense wat anders oor die saak gevoel het. Dr [[Anton Rupert]] verklaar byvoorbeeld kort na die voorval: ''Ek wil nie 'n huigelaar wees nie: die feit dat Dr Verwoerd nie meer die Eerste Minister van Suid-Afrika is nie, is die beste ding wat met ons land kon gebeur het''.<ref>Die Kerkpad, [http://home.mweb.co.za/ke/kerkpad/mei2001/art8.html] DIE OMKERING VAN DIE STAATSBESTEL, Wat het Gebeur?</ref> [[Helen Suzman]] deel die sentiment met haar uitspraak: "I thought we were rid of one of the worst scourges we had."<ref>New Statesman [http://eliza_t.tigblog.org/friends/?next=75] The Assassin and the Tapeworm.(Dimitri Tsafendas, killer of South African prime minister Dr. Hendrik Verwoerd), March 27, 2000, by Jon Robins, Besoekbesoek op 21 Mei 2006</ref>
 
== Werke ==
* ''A method for the experimental production of emotions'' (1926)
* 'n Bydrae tot die metodiek en probleemstelling vir die psigologiese ondersoek van koerante-advert (1928)
* ''The distribution of "attention" and its testing'' (1928)
{{CommonsKategorie|Hendrik Frensch Verwoerd}}
* [http://www.litnet.co.za/seminarroom/mimis.asp 'n Resensie van ''Een Mond Vol Glas''], 'n biografie van Demitrios Tsafendas deur Nederlandse skrywer Henk van Woerden, op [[Litnet]] deur Regter Wilfred Cooper wat Tsafendas se verdediging hanteer het (In Engels)
* [http://www.sahistory.org.za/pages/people/verwoerd-hf.htm Hendrik Frensch Verwoerd] op South African History Online
* [http://www.businessday.co.za/articles/Content.aspx?id=176974 ''President Jacob Verwoerd's lame excuses for textbook scandal''] in ''[[Business Day]]'', [[25 Julie]] [[2012]]
 
{{beginboks}}
{{opvolgboks|titel=[[Eerste Minister van Suid-Afrika]]|voor=[[Johannes Gerhardus Strijdom]]|na=[[Eben Dönges]] (wnd.)|jare=1958&ndash;19661958–1966}}
{{eindboks}}