Verskil tussen weergawes van "Hernubare energie"

21 grepe verwyder ,  4 jaar gelede
k
+ skakels
k (+ skakels)
[[Lêer:Aufgerichtetesholz.jpg|duimnael|regs|250px|Hout is een van die oudste bekende bronne van hernubare energie (Foto: [[:de:Benutzer:Topfklao|Christoph Neumüller]])]]
[[Lêer:Three Mile Island (color)-2.jpg|duimnael|regs|250px|Die kernkragsentrale Three Mile Island in Harrisburg ([[Pennsylvanië]])]]
Oor 'n tydperk van sowat 500 000 jaar of 20 000 generasies het mense slegs gebruik gemaak van hernubare energie, waarby die tradisionele vuurplek lig en warmte opgelewer het. Kragopwekking deur middel van vuur is 'n uitvinding van slegs sowat 220 jaar gelede – die stoommasjien luihet tegelykertyddestyds die nuwe tydperk van die industriële[[nywerheidsomwenteling]] rewolusie iningelui. Alhoewel die energie-verbrandingsproses oorwegend nie meer in ons eie huis plaasvind nie, is die konvensionele vuur nog steeds die belangrikste energiebron – al brand dit nou in kragsentrales of in enjins.
 
Die brandstowwe, wat ons ter beskikking het, is gestoorde sonenergie: Jaarliks word sowat 200 miljard ton [[koolstof]], wat as natuurlike bestanddeel van die lug voorkom, organies as koolhidrate gestoor. Na ramings is daar tans sowat 20 000 miljard ton koolstof geologies gestoor as kool, ru-olie en aardgas (en hiervan is net 'n klein gedeelte ontginbaar) – dit wil sê ons aarde het in 1 000 miljard jaar se koolhidraatproduksie net dié hoeveelheid sonenergie gestoor wat die son in 100 jaar oplewer. Nogtans verbrand ons jaarliks 'n hoeveelheid fossielbrandstowwe wat 'n stoortyd van meer as 'n half miljoen jaar benodig het.
Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die kommersiële gebruik van kernenergie as 'n moontlike alternatief vir die konvensionele vuur beskou, tog het die bydrae van die kernkragsentrales tot die kragopwekking in die meeste lande – met uitsondering van Frankryk en [[Litaue]] – steeds relatief klein gebly.
 
Terwyl selfs die mees gevorderde lande soos Frankryk en [[Duitsland]] probleme het met die tegniese beheersing van kernkrag in die geval van ongewenste insidente, het 'n aantal ongelukke in nywerheidslande tot 'n negatiewe herwaardering van kernenergie in baie Westerse lande gelei: In [[1979]] washet die Amerikaanse reaktor in die kernkragsentrale [[Three Mile Island]] in [[Harrisburg]] ([[Pennsylvanië]]) twee dae lank feitlik niebuite meerbeheer hanteerbaar niegeraak. In [[1986]] wordhet die kernkragsentraleergste vandenkbare [[Tsjernobil]]ongeluk in dieverband voormaligemet Sowjetuniekernenergie in die skouplekkernkragsentrale van die ergste denkbare ongeluk[[Tsjernobil]] in verbanddie metdestydse kernenergie:Sowjetunie gebeur. Ná 'n reeks eksperimente, waarvoor die reaktor tegnies heeltemal nie geskik was nie, het dit uiteindelik onhanteerbaar geraak en ontplof. Die ontploffings en brande, wat gevolg het, het die kernkragsentrale vernielin puin gelê en radioaktiwiteit dwarsoor Europa vrygesit. Sonder die onmiddellike maatreëls, wat getref is – die vuur in die reaktor is met [[sand]] en [[beton]] geblus –, sou die uitwerkings nog rampspoediger gewees het. Nogtans het duisende mense as gevolg van die ramp gesterf.
 
Stygende oliepryse en twyfel oor die politieke en ekonomiese betroubaarheid van belangrike verskafferlande lei teen die begin van die 21ste eeu ook tot 'n herwaardering van konvensionele energiebronne soos ru-olie en gas. Danksy die tegniese vooruitgang en dalende pryse vir elektrisiteit, wat met alternatiewe metodes opgewek is, styg die aandeel van hernubare energiebronne in lande soos Duitsland, Spanje en die Verenigde State vinnig.
** Brandstof wat van [[plantaardige olie]]s vervaardig word
* '''[[Sonenergie]]'''
** [[Fotovoltaïese energie]]: Fotovoltaïese selle is oorspronklik 'n neweproduk van navorsing in verband met transistors en is in [[1954]] deur die Amerikaanse Bell Laboratories bekend gestel. Die selle kan sonlig onmiddellik in elektriese energie omsit en is nou 'n belangrike energiebron in die ruimtevaart. Die selle benodig feitlik geen onderhoud nie en is geskik vir kleine aanlegtes of groot kragsentrales. Die energie-effektiwiteit by die [[energie-omsetting|omskakeling]] van sonenergie na elektrisiteit was oorspronklik beperk tot sowat vier persent, maar het intussen beduidend gestyg, terwyl die pryse vir selle aansienlik gedaal het.
** [[Termiese energie vanaf die son]]: Sonversamelaars en sonverwarmingstelsels absorbeer die warmte van die son en stoor dit met behulp van water of ander stoormediums. Klein sonverwarmingstelsels met passiewe sonkragpanele is geskik vir gebruik in privaathuise en verlaag die koste van warmwater duidelik. Kragsentrales gebruik 'n groot aantal rekenaarbeheerde spieëls, sogenaamde heliostats, wat die loop van die son volg en die sonlig in die rigting van 'n sentrale kollektor reflekteer. Die sonlig word gebruik om water te verhit, en die stoom dryf turbines aan. Die stoomkonsep is dieselfde soos in konvensionele kool- en kernkragaangedrewe kragsentrales. Een van die grootste kragsentrales van hierdie soort is ''Solar One'' (tans vergroot tot ''Solar Two'') in die Mojavewoestyn van [[Kalifornië]] (Verenigde State), wat aanvanklik oor 1 818 heliostats met 'n totale spieëloppervlak van 72 600 vierkante meter en 'n toring met 'n hoogte van 86 meter beskik. Dit lewer 10 megawatt elektrisiteit op. 'n Sonkrag-aangedrewe oond in die Suid-Franse dorp Odeillo het reeds temperature van sowat 4 000 °C opgelewer, maar benodig 'n onbewolkte hemel om effektief te kan werk. [[Sonskoorsteen|Sonskoorstene]] maak ook gebruik van die [[kweekhuis verskynsel]] om lug deur die son te verhit en die konveksiestroom te gebruik om krag op te wek.
** [[Sonchemie]]
** [[Osmosekragsentrale]]s (wat die verskillende soutgehalte van sout- en varswater vir kragopwekking gebruik)
* '''[[Windenergie]]''': Wind en golwe word deur die uitwerking van sonstrale op die atmosfeer opgewek. Sonstrale verwarm die lugmassas bo-oor die land- en wateroppervlakke. Hoe meer die lug verwarm word, hoe meer styg dit na bowe. Die lugbeweging of wind sorg vir 'n ewewig tussen gebiede met verskillende lugdruk. Windenergie kan dus as 'n soort "tweedehandse sonenergie" beskou word. Windmeule is sedert die antieke tydperk gebruik om graan te maal en water te pomp. Vandag lewer [[windkragsentrale]]s veral in kusgebiede, op eilande en in uitgestrekte vlaktes elektrisiteit. Alhoewel windenergie teoreties in die wêreld se totale elektrisiteitsbehoefte sou kon voorsien, word die effektiewe gebruik van windkragsentrales deur die beskikbaarheid van die benodigde windspoede beperk. Dwarsdeur die jaar is 'n gemiddelde windsnelheid van vyf meter per sekonde (of 18 kilometer per uur) noodsaaklik. Omgewingsbewustes is nie almal oortuig van windenergie nie. Die onvermydelike geraas van die rotors en nadelige uitwerkings op die fauna, veral seevoëls, bly problematies.
* '''[[Geotermiese energie]]''': Ondergrondse warmte, wat as gevolg van gravitasionele botsings, atomiese reaksies en radioaktiewe splyting in die magma ontstaan, kan as energiebron benut word. Die temperatuur styg gemiddeld met 1 °C per duisend kilometer diepte, maar daar is uitsonderings. Plek-plek styg die temperatuur op 'n diepte van twee kilometer tot 360 °C. Hierdie verskynsel tree byvoorbeeld in [[Ysland]], [[Italië]], [[Nieu-Seeland]], [[Kenia]] en die Verenigde State op. Kragopwekking deur middel van geotermiese stoom is vir die eerste keer in die jaar [[1904]] in die Italiaanse dorp Larderello suksesvol getoets, en sedert [[1913]] lewer 'n geotermiese kragsentrale elektrisiteit. Geotermiese krag kan egter ook naby die aarde se oppervlakte ontgin word. Alhoewel die klimaat in baie gebiede deur aansienlike lugtemperatuurskommelings tussen byvoorbeeld somer en winter gekenmerk word, verander die temperature in die boonste laag van die aardkors minder sterk. Vanuit die wiskundige standpunt bekyk lyk die temperatuurskommelings op 'n soort harmoniese trilling. Teen 'n diepte van sowat vyf tot tien meter kom die temperatuur, wat in die grond gemeet word, meer of min ooreen met die jaarlikse gemiddelde temperatuur. Hierdie warmte word deur middel van spesiale borings na die oppervlak gepomp en veral vir die verwarming van geboue ingespan. In die somer kan aardwarmte egter ook vir koeling en lugreëling gebruik word. Sien ook: [[Geotermiese krag]]
 
== Verwysings ==
102 223

wysigings