Maak hoofkeuseskerm oop

Wysigings

geen wysigingsopsomming nie
}}
 
[[Lêer:Smuts kabinet 1947.jpg|thumbduimnael|370px|Genl. [[Jan Smuts]] en sy kabinet saam met koning [[George VI van die Verenigde Koninkryk|George VI]] tydens die koninklike besoek van 1947. Links van die koning sit die adjunkpremier, [[Jannie Hofmeyr]]. Dr. [[Colin Steyn]] staan heel links en Smuts se opvolger, adv. [[J.G.N. Strauss]], tweede van regs.]]
[[Lêer:Smuts en Hertzog.jpg|thumbduimnael|260px|Genls. [[J.B.M. Hertzog]] en [[Jan Smuts]] omstreeks 1939 buite die parlement in [[Kaapstad]].]]
Die '''Verenigde Suid-Afrikaanse Nasionale Party''' was van [[1934]] tot [[1948]] die regerende party van die [[Unie van Suid-Afrika]] en van 1948 tot en met sy ontbinding in [[1977]] die Amptelike Opposisie in die [[Volksraad van die Unie van Suid-Afrika|Volksraad]].
 
 
== Stigting ==
[[Lêer:JanSmutsFM.png|thumbduimnael|340|Genl. [[Jan Christian Smuts]] was die tweede leier van die Verenigde Party ná genl. [[J.B.M. Hertzog]] se bedanking op [[4 September]] [[1939]] toe laasgenoemde se mosie van neutraliteit in die [[Tweede Wêreldoorlog]] met 67 teen 80 stemme in die [[Volksraad van die Unie van Suid-Afrika|Unie-Volksraad]] verslaan is. Die party het saam met Hertzog ’n groot deel van sy [[Afrikaans]]sprekende ondersteuners verloor. Hoewel die party daarna 89 setels in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1943|verkiesing van 1943]] gewen het bo die [[Nasionale Party]] se 43, was dit die begin van ’n geleidelike agteruitgang wat amper 40 jaar later tot die party se ontbinding sou lei.]]
Die party is in [[1934]] gestig uit ’n koalisie tussen genl. [[James Barry Munnik Hertzog]] en genl. [[Jan Christian Smuts]]. Die ontstaan van die party het neergekom op die samekoms van twee partye, die [[Suid-Afrikaanse Party]] en die [[Nasionale Party]], in buitengewone omstandighede, wat belangrike gevolge vir die party se lot in latere jare sou inhou. Die samewerking het gevolg op die ernstige ekonomiese krisis in die land na aanleiding van die [[Groot Depressie]] van [[1929]] tot [[1933]], die krisis rakende die [[Goudstandaard]], propaganda deur adv. [[Tielman Roos]] en die “nasionale regering”. Die optrede van albei partye destyds moet gesien word teen die agtergrond van die 1933-verkiesing. Genl. [[Jan Smuts|Smuts]] het probleme ervaar met die Natalse federaliste en die spanning in sy party tussen die oorheersende konserwatiewe element en die liberale vleuel onder leiding van [[Jannie Hofmeyr]]. Andersyds het die [[Pakt-regering]] die verkiesing ook onseker tegemoetgegaan omdat dit verswak is deur die [[Goudstandaard]]krisis en die verdeeldheid in die [[Arbeidersparty]]. In die NP self was daar spanning weens die radikale republikeinse vleuel van dr. [[D.F. Malan]].
 
 
== Verreikende besluite ==
[[Lêer:Smelterkabinet 1933.jpg|thumbduimnael|320px|links|Die kabinet van genl. [[J.B.M. Hertzog]] in 1933, bestaande uit ’n gelyke getal lede van die NP en VP]]
Een van die nuwe regering se belangrikste besluite was om sir [[Patrick Duncan]] as goewerneur-generaal aan te wys. Dit was die eerste keer dat ’n Suid-Afrikaner in die land se hoogste amp aangestel is en het ’n voorbeeld gestel wat van toe af tot en met Republiekwording in 1961 altyd nagevolg is. ''Die stem van Suid-Afrika'' is die eerste keer amptelik gespeel, saam met ''God save the King'', tydens die opening van die parlement in 1938. Tydens militêre parades in dieselfde jaar op Uniedag (31 Mei) het die inheemse lied ook die Britse volkslied vervang.
 
 
== Hertzog bedank uit VP ==
[[Lêer:Hofmeyr.jpg|thumbduimnael|links|200px|[[Jannie Hofmeyr]] is allerweë beskou as Smuts se opvolger maar sterf skaars ses maande na die skoknederlaag van 1948.]]
Hertzog was die eerste leier van die party, maar sy versigtige hantering van [[Nazi-Duitsland]] het wrywing tussen hom en Smuts tot gevolg gehad. Hy het geweier om [[Brittanje]] se oorlogsverklaring teen Duitsland in September [[1939]] na te volg. Toe sy mosie op [[4 September]] [[1939]] met ’n meerderheid van 80 teenoor 67 stemme in die Parlement verslaan is, het hy ook as eerste minister en leier van die Verenigde Party bedank. Hertzog het die goewerneur-generaal gevra om die Parlement te ontbind en ’n verkiesing uit te skryf, maar sy versoek is geweier. Saam met Hertzog bedank ook die vyf ou lede van die [[Nasionale Party]] in die kabinet: [[N.C. Havenga]], adv. [[Oswald Pirow]], adv. [[Henry Fagan|H.A. Fagan]], genl. [[Christoffel Kemp|J.C.G. Kemp]] en [[Adriaan Fourie|A.P.J. Fourie]].
 
 
== Vooroorlogse prestasies ==
[[Lêer:Deneys Reitz.jpg|thumbduimnael|links|220px|[[Deneys Reitz]] was minister van landbou en later van naturellesake voor hy in 1943 in [[Londen]] oorlede is terwyl hy hoë kommissaris na die [[Verenigde Koninkryk]] was. Sy vrou, [[Leila Reitz]], was ’n sterk voorstander van vroueregte en het as die eerste vrou in die [[Volksraad van die Unie van Suid-Afrika|Unie-Volksraad]] as VP-lid vir [[Parktown (kiesafdeling)|Parktown]] gedien van 1933 tot 1943. Sy het die setel in 1933 onbestrede as [[Suid-Afrikaanse Party|S.A.P.]]-Koalisie-kandidaat gewen en in 1938 met 72,4% van die uitgebragte stemme.]]
Gegewe die oorlog en alles wat dit van die regering geverg het, sou dit redelik wees om aan te neem dat alle wetgewing in dié tyd daarop gemik sou wees. Nietemin het die VP in daardie jare danksy talle nuwe wette die grondslag gelê vir Suid-Afrika se vooruitgang in latere jare op ekonomiese gebied sowel as in maatskaplike welsyn. Uit die oorlogstydse ooreenkoms met die [[Verenigde Koninkryk]] rakende die verkoop van Suid-Afrikaanse wol het ’n blywende wêreldliggaam ontstaan vir die bemarking van die produk op wêreldmarkte. Die oorspronklike ooreenkoms het Brittanje se toetrede tot die mark gestipuleer in so ’n mate as wat dieselfde gemiddelde prys sou verseker as dit wat Australiese wol behaal het. In Augustus 1944 volg ’n tweede ooreenkoms ingevolge waarvan Brittanje Suid-Afrika se uitvoerbare oorskotwol sou koop teen dieselfde prys as dié wat die jaar vantevore vir elke besondere tipe behaal is. Dit het ’n gemiddelde prys verseker wat ietwat hoër was as in die jaar net voor die oorlog. Met die beëindiging van die oorlog was daar ’n aansienlike wêreldoorskot. Suid-Afrika, Brittanje, [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] het toe ’n permanente gesamentlike liggaam gestig wat die ordelike bemarking van wol verseker het. Die wetgewing wat dit moontlik gemaak het, is tydens sy eerste sitting na die oorlog deur die Suid-Afrikaanse Parlement aanvaar.
 
 
== Aanloop tot 1948-verkiesing ==
[[Lêer:Smutskabinet 1948.jpg|thumbduimnael|360px|Die laaste Smuts-kabinet (1948). Van links staan S.F. Waterson, [[Pieter van der Byl]], H.G. Lawrence, J.W. Mushet, genl. [[Jan Smuts]], A.G.F. Clarkson, H. Gluckman, [[J.G.N. Strauss]], [[Colin Steyn]] en voor [[Jannie Hofmeyr]].]]
Die NP en die Afrikanerparty het voor die verkiesing van 1948 ’n ooreenkoms aangegaan dat hulle mekaar in die kiesstryd sou steun. Talle faktore het meegewerk om die Smuts-regering tot ’n val te bring. Twee van die belangrikste was die ekonomiese insinking wat op die oorlog gevolg het sodat kiesers eweseer om “brood en botter” as om beleid vir die NP gestem het. Ook het die rassetoestand in die land steeds versleg. Derdens het hy ’n swak ministerie aan die roer van sake gesit na die reuse-oorwinning in 1943.<ref>Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910-1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.</ref>
 
 
== Nederlaag ==
[[Lêer:Smuts kabinet gesels.jpg|thumbduimnael|links|285px|Genl. [[Jan Smuts]] gesels met lede van kabinet, sen. A.M. Conroy, J.W. Mushet, [[Jannie Hofmeyr]] en [[Frederick Sturrock|F.C. Sturrock]], in 1946.]]
[[Lêer:Koningspaar.jpg|thumbduimnael|300px|Genl. Smuts het gehoop die koninklike besoek aan die Unie in 1947 sou steun vir sy party help werf. Hierdie seëls is daardie jaar uitgereik. Die letters “SWA” is daarop gedruk vir verspreiding in [[Suidwes-Afrika]].]]
In [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1948|die 1948-verkiesing]] het die NP 401&nbsp;834 van die uitgebragte stemme op hom verenig teenoor die VP se 524&nbsp;230 stemme. Dit het 70 setels aan die Nasionale Party besorg, 65 aan die Verenigde Party, 9 aan die [[Afrikanerparty]] en ses aan die VP-gesinde Arbeidersparty.<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2008/05/25/BJ/12/polnattes.html ''Beeld'', 25 Mei 2008]</ref> Die NP en die A.P. het saamgewerk en sodoende ’n meerderheid van 79 bo die VP en Arbeiders se 71 behaal. Dit was vir die meeste Suid-Afrikaners en vir die buitewêreld ’n algehele verrassing. Selfs met die steun van die drie naturelleverteenwoordigers wat swartes op die afsonderlike kieslys verkies het, was daar geen hoop op die VP se voortgesette bewind nie. Smuts het as eerste minister bedank en is deur dr. D.F. Malan vervang. Vir die eerste keer in sy 38-jarige bestaan is die Unie geregeer deur ’n suiwer Afrikanerbewind wat al twaalf ministers in die 74-jarige eerste minister se nuwe kabinet was Afrikaanssprekend.
 
 
== Verdere terugslae ==
[[Lêer:Genl JC Smuts.jpg|thumbduimnael|links|210px|Die leemte wat na die dood van genl. [[Jan Christian Smuts]] in die VP gelaat is, was te groot vir adv. [[J.G.N. Strauss]] om te vul.]]
[[Lêer:Suiderstem 14 April 1949.jpg|thumbduimnael|270px|regs|Met die verdwyning in 1949 van die Kaapstadse middagblad ''[[Die Suiderstem]]'' is die VP sonder ’n Afrikaanse mondstuk in die Suide gelaat.]]
Die VP het geglo die 1948-oorwinning was vir die Nasionale Party ’n tydelike gelukskoot en dat dit in die provinsiale verkiesing van 1949 omgekeer sou kon word. Die uitslae het bloot die tendens van die vorige jaar onderstreep. Die NP-A.P. se klein meerderheid is ietwat versterk toe die regerende party ’n tussenverkiesing in [[Vereeniging]] met ’n skrale meerderheid van 16 stemme wen. In die 1948-verkiesing het die VP die setel gewen met ’n meerderheid van 1&nbsp;229: 5&nbsp;488 stemme vir K. Rood vergeleke met 4&nbsp;259 stemme vir die Nasionale Party se J.H. Loock. In die tussenverkiesing wen J.H. Loock met 5&nbsp;821 vergeleke met 5&nbsp;805 vir die VP se R.H. Amm, ’n NP-meerderheid dus van 16. (J.H. Loock se oorwinning was van korte duur, want in die 1953-verkiesing verslaan [[Marais Steyn]] hom met ’n meerderheid van 387 stemme, net om in 1958 deur die NP se [[Blaar Coetzee]] verslaan te word met ’n meerderheid van 843. Hy behou die setel in 1961 met ’n twee keer groter meerderheid, dié keer teen die verslaggewer van die VP-gesinde Sondagblad ''[[Sondagstem]]'' [[Hans Strydom (verslaggewer)|Hans Strydom]].)
 
 
== Verenigde Nasionale Suidwes-party ==
[[Lêer:VNSWP.jpg|thumbduimnael|270px|Adv. [[J.G.N. Strauss]] spreek in Augustus 1950 ’n vergadering toe in [[Windhoek]].]]
[[Lêer:Suidwes-Afrikaner.jpg|thumbduimnael|340px|In Suidwes het die ''[[Suidwes-Afrikaner]]'' veel langer ’n mondstuk vir die VP gebly as sy eweknieë in Suid-Afrika, waarvan die laaste die Sondagkoerant ''[[Sondagstem]]'' was wat in 1967 gesluit het. Hier is die koerant se personeel voor Unie-Volkspers se kantoor in [[Windhoek]] in 1949.]]
Die Verenigde Party se eweknie in Suidwes-Afrika het ruim sewe jaar voor die samesmelting van Desember 1934 ontstaan onder heel ander omstandighede as in die Unie. Ingevolge die Wet op die Grondwet van Suidwes-Afrika van 1925 het die Suid-Afrikaanse Parlement ’n wetgewende vergadering aan die mandaatgebied toegestaan. So het die vae partypatrone van voorheen meer bepaalde vorm vir verkiesings aangeneem. Die Duitsers was saamgetrek in die Deutscher Bund terwyl die Suid-Afrikaners na gelang van hul politieke oortuigings in die Unie verdeel was tussen die Nasionale Party van Suidwes-Afrika en die Suidwes-party (die geesgenoot van die [[Suid-Afrikaanse Party]] in die Unie). Laasgenoemde partye was bewus van die krag van die Deutscher Bund en bereik dus ’n ooreenkoms om saam te werk tydens die verkiesing vir die Wetgewende Vergadering van 1926. Dit was egter nie suksesvol nie en die koalisie verloor die verkiesing. Hulle is toe daartoe gedwing om saam te smelt en stig op [[31 Januarie]] [[1927]] in [[Windhoek]] die Verenigde Nasionale Suidwes-party. Die partye verbind hom tot die ekonomiese vooruitgang van die gebied en sy inlywing by Suid-Afrika en wen so die verkiesing van 1929.
 
== Kleurlingstemreg ==
=== Agtergrond ===
[[Lêer:NC Havenga 1949.jpg|thumbduimnael|210px|[[N.C. Havenga]] moes sy standpunt oor die [[Kleurlingstemregvraagstuk|Kleurlingstemreg]] verander voor sy [[Afrikanerparty]] en die [[Nasionale Party]] kon saamsmelt.]]
Toe die Kaapkolonie in 1853 die eerste keer ’n verteenwoordigende grondwet kry, was daar geen diskriminasie op grond van kleur by die bepaling van stemreg nie. Alle mans is toegelaat om om as kiesers te registreer en hulle vir die Wetgewende Vergadering verkiesbaar te stel mits hulle £50 per jaar verdien het of £25 verdien het en voorsien is van blyplek of as hulle ’n huis bewoon het waarvan die algehele waarde £25 was. In 1892 is die huis- en grondvoorwaardes opgeskuif na £75 en ’n onderwystoets is ingestel ingevolge waarvan die aansoeker sy naam, woonadres en beroep moes kon skryf. Een van die vernaamste debatte in die Nasionale Konvensie, wat sou aanleiding gee tot die [[Suid-Afrika-wet]] wat [[Uniewording]] moontlik gemaak het, was oor die vraagstuk van die Kaapse nie-blanke stemreg en uiteindelik, ná baie argumente, is daar besluit om die stemreg van die Kaapse kiesers te waarborg, maar dit nie na die ander drie provinsies uit te brei nie, buiten die swart stemreg wat in Natal behoue sou bly. Teen 1950 het bruin kiesers net in nege kiesafdelings in die [[Wes-Kaap]] ([[Kaapstad-Kasteel (kiesafdeling)|Kaapstad-Kasteel]], [[Kaapse Vlakte (kiesafdeling)|Kaapse Vlakte]], [[Paarl (kiesafdeling)|Paarl]], [[Wynberg (kiesafdeling)|Wynberg]], [[Stellenbosch (kiesafdeling)|Stellenbosch]], [[Soutrivier (kiesafdeling)|Soutrivier]], [[Vasco (kiesafdeling)|Vasco]], [[Hottentots-Holland (kiesafdeling)|Hottentots-Holland]] en [[Malmesbury (kiesafdeling)|Malmesbury]]) enigsins ’n beduidende rol gespeel, hoewel hulle nêrens die meeste kiesers in ’n kiesafdeling was nie. Hulle was egter byna deur die bank VP-ondersteuners en hulle aanwesigheid op die algemene kieserslys het nie by die NP se [[apartheid]]sdroom ingepas nie.
 
 
=== Malan verander sy standpunt ===
[[Lêer:BK Long.jpg|thumbduimnael|links|210px|B.K. Long se uitlatings in ''In Smuts’s Camp'' is deur die Nasionale Party gebruik om die verwydering van Kleurlingkiesers van die algemene kieserslys te regverdig.]]
 
Geleidelik het dr. Malan sy houding teenoor die bruin mense verander en ná die aanneming van die Hertzog-wette van 1936, het hy voorspraak begin maak vir die verwydering van die bruin mense sowel as die swart mense van die algemene kieserslys. Genl. Hertzog het hom deeglik hieroor uitgedaag. Hy het daarop gewys dat, ten einde te keer dat die bruin keisers se simpatie heeltemal van hulle vervreem word, het die Nasionale Party, met die volle ondersteuning van Hertzog sowel as Malan, die bruin mense verseker politieke skeiding sou nie op hulle van toepassing gemaak word nie. Hy het gesê dr. Malan se kleurbeleid sou veroorsaak dat “ontrouheid en onbetroubaarheid die riglyn sal word vir die wit man in Suid-Afrika in die bepaling en vervulling van sy pligte as bewaker van die nie-blanke”.
 
=== Die Torch Commando ===
[[Lêer:Sailor-Malan.jpg|thumbduimnael|220px|[[Sailor Malan]], leier van die [[Torch Commando]].]]
Die [[Torch Commando]] (''Fakkelkommando'' in Afrikaans) is in Mei [[1951]] deur oudstryders van die [[Tweede Wêreldoorlog]] gestig om die Kleurlingstemreg, soos verskans in die [[Suid-Afrika-wet]] van [[1909]], te verdedig teen die [[Nasionale Party]] se hewige aanslag. ’n Groep politiek bewuste oudstryders het besluit om ’n optog met fakkels te hou om beswaar aan te teken teen die regering se voorneme om die [[Suid-Afrika-wet]] van [[1909]] te wysig ten einde Kleurlinge van die algemene kieserslys te verwyder en hulle op ’n afsonderlike kieserslys te plaas. Die wekroep om deelname is gerig aan alle oudstryders, eers in [[Johannesburg]], [[Port Elizabeth]] en [[Kaapstad]], maar later ook in ander stede, om hulle stem te laat hoor vir die waardes waarvoor hulle in die [[Tweede Wêreldoorlog]] geveg en hulle kamerade gesterf het. Niemand het aanvanklik gedink dat die optogte enigiets meer sou wees as net ’n buiteparlementêre demonstrasie van korte duur om baie Suid-Afrikaners se beswaar teen die Nasionalistiese regering te laat hoor nie. Daar was geen meesterplan nie en niemand het aanvanklik ’n blywende organisasie of vereniging in gedagte gehad nie.
 
 
=== Verbete stryd ===
[[Lêer:Black Sash 2.jpg|thumbduimnael|230px|Lede van die [[Black Sash]] aan die betoog teen die aanvaarding van die Senaatwet in 1955.]]
Met die hervatting van die parlementsitting ná die fees het ’n bittere debat gekom. Die regering het beweer die hof het die soewereine status van die Unie aangepas deur die Parelemnt te dwing om hom te hou by ’n Britse wet (die Suid-Afrika-wet van 1909). Die Verenigde Party het gesê dis onwaar en die regering daarvan beskuldig dat hy nie sou huiwer om onwettig op te tree om sy sin te kry nie. Kort hierna maak die regering ’n wetsontwerp bekend wat ’n Hooggeregshof van die Parlement sou skep en terugwerkend sou wees tot 1931. Die wetsontwerp wou hê enige dokument wat veronderstel is om ’n wet van die Parlement te wees, moet as sodanig aanvaar word ongeag watter prosedure by sy aanvaarding gevolg is. Die Hof sou bestaan uit al die lede van albei Huise wat jurisdiksie sou hê om die Hooggeregshof se besluite te hersien wat die uitwerking sou hê dat dit wette van die Parlement ongeldig verklaar. Die betrokke minister sou die reg hê om [[appèl]] aan te teken by die Parlementshooggeregshof teen enige besluit van die Hooggeregshof. Omdat die Verenigde Party kon insien so ’n hof sou in werklikheid net die Parlement met ’n ander naam wees, het hy onderneem om die voorstel met alles tot sy beskikking te beveg. Ná ’n bittere debat is die regering se wetsontwerp deur die Parlement aanvaar as Wet No. 35 van 1952. Die Verenigde Party het dit ’n “skaamtelose strategie om die verskanste klousules van die Grondwet te ontduik” genoem. Buite die Parlement was daar ’n stortvloed protes. Selfs die regeringsgesinde ''[[Die Burger]]'' was ontevrede oor die situasie. Die koerant het gesê die maatreël was ’n noodsaaklike onding en dat die Hooggeregshof van die Parlement behoort te verdwyn nadat hy sy taak verrig het.
 
 
== 1953-verkiesing ==
[[Lêer:Koos Strauss.jpg|thumbduimnael|220px|Adv. [[J.G.N. Strauss]], derde leier van die Verenigde Party.]]
Die sogenaamde grondwetlike krisis was nog onopgelos toe die land in [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1953|1953]] na die stembus gaan. Dit was een van die felste veldtogte in die land se politieke geskiedenis en die eerste groot toets van die land se reaksie op die regering se apartheidsbeleid. Die Opposisie was vasberade om die meeste daarvan te maak en die VP het nuwe hoop op ’n bewindsoorname gehad. Hy het sy pakt met die [[Arbeidersparty]] behou.
 
 
== Twee opvolgers ==
[[Lêer:Sir De Villiers Graaff 1962.jpg|thumbduimnael|220px|Sir [[De Villiers Graaff]], 1962.]]
Smuts is op [[11 September]] [[1950]] aan ’n hartaanval oorlede en in Desember daardie jaar kies die Uniale kongres van die party vir adv. [[Jacobus Gideon Nel Strauss]], gebore naby [[Calvinia]] in die [[Kaapprovinsie]] in [[1900]], as sy opvolger. Strauss was minister van landbou van [[1944]] tot [[1948]], toe die Verenigde Party by die stembus deur die NP verslaan is. In 1950 word hy leier van die VP en Leier van die Amptelike Opposisie, ’n pos wat hy tot sy aftrede in [[1956]] beklee het.
 
== Afstigtings ==
=== Verenigde Federale Party ===
[[Lêer:Div Hottentots.jpg|thumbduimnael|links|240px|Sir De Villiers Graaff wen die [[Hottentots-Holland (kiesafdeling)|kiesafdeling Hottentots-Holland]] in 1948 toe die Nasionale Party die bewind oorgeneem het. Dit was die enigste setel wat die VP van die NP kon afrokkel.]]
Die [[Herstigte Nasionale Party]] (in [[1969]]) en die [[Konserwatiewe Party]] (in [[1982]]) was die enigste twee noemenswaardige afstigtings van die [[Nasionale Party]] van [[1948]] tot [[1994]], maar die Opposisie het talle afstigtings beleef wat die party telkens net verder verswak en gevolglik die NP net al hoe magtiger gemaak het.
 
 
=== Liberale Party ===
[[Lêer:Margaret Ballinger.jpg|thumbduimnael|190px|[[Margaret Ballinger]], vooraanstaande lid van die [[Liberale Party]] en naturelle-verteenwoordiger in die [[Volksraad van die Unie van Suid-Afrika|Unie-Volksraad]].]]
Die L.P. het ’n veel groter rol gespeel. Daar was nog altyd liberales in Suid-Afrika se politieke geskiedenis, maar hulle was nog nooit in ’n enkele politieke organisasie saamgesnoer nie. In ’n sekere mate het die nuwe party uiting gegee aan die ou Kaapse liberale tradisie van gelyke regte vir alle burgers in ’n polities geïntegreerde samelewing met die uiteindelike oogmerk om die nie-blanke rasse op te voed in die volle voordele van die Westerse beskawing. Die party se sentrale beleidsbeginsel was algemene stemreg op ’n algemene kieserslys. Onder sy leiers het mense van die aansien van mev. [[Margaret Ballinger]], [[Alan Stewart Paton|Alan Paton]], [[Leo Marquard]], dr. [[Oscar Wolheim]], [[Leslie Rubin]] en dr. [[Edgar Brookes]] getel.
 
 
=== Progressiewe Party ===
[[Lêer:Helen Suzman.jpg|thumbduimnael|210px|[[Helen Suzman]] en elf parlementslede verlaat die party in 1959 oor die kongres se weiering om die aankoop van nog grond vir tuislande te steun.]]
Ondanks die verkiesing van sir De Villiers Graaff, ’n jonger en gewilder man as Strauss in [[1956]], verhoog die NP sy aantal setels in [[1958]] se algemene verkiesing tot 103 teenoor die VP se 53 setels. Dit was die eerste verkiesing waarin die Nasionale Party 'n meerderheid van die stemme op hom verenig het.<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2008/05/25/BJ/12/polnattes.html Die vloekskoot wat ’n vloek geword het] ''[[Beeld]]'', 25 Mei 2008</ref> Op die VP se sentrale kongres in Augustus [[1959]] in [[Bloemfontein]] beleef die party die grootste terugslag sedert [[1948]] toe 12 dienende parlementslede wegbreek om die [[Progressiewe Party]] te stig. Van die lede was beduidende figure in die opposisie-politiek in die tweede helfte van die 20ste eeu soos [[Helen Suzman]], [[Zach de Beer]], [[Colin Wells Eglin|Colin Eglin]], [[Ray Albert Francis Swart|Ray Swart]] en dr. [[Jan Steytler]]. Hulle vernaamste beswaar was die VP-kongres se weiering om ’n resolusie te aanvaar wat die aankoop van meer grond vir swart vestiging sou steun.
 
 
== Republiekwording ==
[[Lêer:Macmillan en Verwoerd.jpg|thumbduimnael|320px|Dr. [[H.F. Verwoerd]] verwelkom sy Britse eweknie, mnr. [[Harold Macmillan]], in [[Suid-Afrika]] op die D.F. Malanlughawe in [[Kaapstad]].]]
[[Lêer:Republiekwording.jpg|thumbduimnael|320px|Die Verenigde Party het alles in die stryd gewerp om die instelling van 'n republikeinse staatsvorm te keer. Nietemin het die Nasionale Party die volkstemming met 'n skraal meerderheid gewen. Hier verskyn staatspres. [[C.R. Swart]] op die verhoog van die Paleis van Justisie in Pretoria, onmiddellik ná sy inhuldiging.]]
1960 was ’n merkwaardige jaar van drama in die Suid-Afrikaanse politiek. Dr. [[H.F. Verwoerd]] lui die politieke drama in deur tydens sy wantrouedebat op [[20 Januarie]] aan te kondig dat die regering besluit het om ’n volkstemming oor die vraagstuk van ’n republiek te hou. Binne ’n jaar sou die blanke kiesers in ’n referendum gevra word om hul mening hieroor te lug. Die saak sou met ’n eenvoudige meerderheid van een beslis word. Die staatsvorm sou in wese dieselfde bly, maar ’n staatspresident, wat bo die partypolitiek verhewe moes wees, sou die plek van die goewerneur-generaal inneem.
 
 
== 1961-verkiesing ==
[[Lêer:Henry Fagan.jpg|thumbduimnael|200px|[[Henry Fagan]], leier van die kortstondige [[Nasionale Unie]], wat in 1962 by die VP ingelyf is.]]
[[Beeld:VP verkiesingsplakkaat.jpg|duimnael|200px|links|'n VP-verkiesingsplakkaat, waarskynlik van 1961.]]
[[Lêer:Japie Basson.jpg|thumbduimnael|200px|[[Japie Basson]].]]
Dr. Verwoerd kondig in die tweede helfte van 1961 aan dat hy besluit het om die algemene verkiesing, wat in 1963 gehou moes word, te vervroeg tot [[18 Oktober]] van daardie jaar. Hy wou waarskynlik die kiesers geleentheid bied om hulle uit te spreek oor die land se uittrede uit die Statebond. Dit sou die eerste verkiesing tydens sy ampstermyn as eerste minister wees. Moontlik wou hy ook die lewe van die [[Progressiewe Party]] verkort. Hy was bekommerd oor die politieke rigting wat dié party voorgestaan het en sou die verdwyning van die party uit die Suid-Afrikaanse politiek verwelkom het.
 
 
== 1970-verkiesing ==
[[Lêer:VP-setels 1970.jpg|thumbduimnael|300px|Die Verenigde Party het in 1970 die eerste keer die afwaartse steun by die stembus omgekeer en 47 setels gewen, vergeleke met 49 in 1961 en 39 in 1966.]]
Dr. [[H.F. Verwoerd]] se opvolger as NP-leier en eerste minister, mnr. [[B.J. Vorster]], het te kampe gehad met spanning in sy parygeledere op kultuurrein en in die koerante wat die party ondersteun het. In die Parlement was daar onenigheid in die koukus oor wat sommige beskou het as ’n klaarblyklike afwyking van die sportbeleid van Vorster se voorganger. Dit was dr. Verwoerd se beleid dat gemengde sportspanne nie in Suid-Afrika ontvang sou word nie. Vroeg in 1967 het Vorster egter in die kabinet die sportkwessie aanhangig gemaak en gesê Suid-Afrika sou nie op die geslagsregister van buitelandse spelers ingaan nie. Op [[1 April]] [[1967]] het hy sy sportbeleid in die Volksraad bekend gemaak. In wese het dit neergekom op die toelating van gemengde toerspanne in Suid-Afrika. Dit het heelwat konserwatiese NP-lede teen Vorster laat draai.
 
 
== 1974, laaste verkiesing ==
[[Lêer:VP-setels 1974.jpg|thumbduimnael|300px|Die Verenigde Party se vordering in 1970 is in 1974 ongedaan gemaak toe die [[Progressiewe Party]] ses setels verower het. Die totale setels van die opposisie het gedaal van 48 in 1970 tot 47 in 1974.]]
Die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1974|laaste verkiesing]] waaraan die VP sou deelneem, was op 24 April [[1974]]. Uit die uitslag het dit geblyk dat die gesamentlike getal setels van die opposisie 47 was, net ses minder as in [[1958]], maar twee minder as in [[1961]]. Die [[Nasionale Party]] kon 638&nbsp;424 stemme op hom verenig en die Verenigde Party 357&nbsp;210 (of 30,8%), teenoor 553&nbsp;290 (of 36,7%) in [[1970]]. Die [[Progressiewe Party]], wat ses setels verower het en die tussenverkiesing in [[Pinelands (kiesafdeling)|Pinelands]] kort na die verkiesing gewen het vir ’n sewende setel, het 72&nbsp;479 stemme gekry. Die pasgestigte [[Demokratiese Party (1973)|Demokratiese Party]] het 12&nbsp;053 stemme gekry, wat beteken die VP en die partye wat uit hom afgestig het, het byna 39% van die stemme gekry. In ’n [[Westminster-stelsel]] is dit egter maar skrale troos, want die stedelike setels is met tot 15% oorbelaai en die landelikes met tot 15% onderbelaai. Dit was juis in die stede waar die linksgesinde opposisiepartye die grootste steun geniet het.
 
 
== Die begin van die einde ==
[[Lêer:Theo Gerdener.jpg|thumbduimnael|links|170px|[[Theo Gerdener]] het namens die Demokratiese Party onderhandel oor die stigting van 'n nuwe opposisieparty.]]
[[Lêer:Harry Schwarz.jpg|thumbduimnael|180px|[[Harry Schwarz]].]]
In September [[1976]] het sir [[De Villiers Graaff]] sy veldtog “Red Suid-Afrika” van stapel laat loop en bekend gemaak die VP was van voorneme om ’n nuwe opposisie-party met ’n breë grondslag te stig. Dit sou daarop gemik wees om ’n breë spektrum van Suid-Afrikaanse kiesers te verteenwoordig en geheel en al vry wees van enige verbintenis met die “doodloopstraat-politiek” van die verlede. Die stigters van die party het gehoop die party sou steun kon trek van alle bestaande partye en dat dit uiteindelik sterk genoeg sou wees om ’n algemene verkiesing te wen. ’n Komitee is aangestel met as voorsitter Kowie Marais, afgetrede regter van die Hooggeregshof. Die ander lede was drie wat die VP verteenwoordig het, drie lede van die P.R.P. en [[Theo Gerdener]] van die [[Demokratiese Party (1973)]]. As die beginsels waarop die komitee sou besluit vir die VP aanvaarbaar was, sou die party die beginsels en naam van die nuwe party aanvaar.
 
84 207

wysigings