Verskil tussen weergawes van "Irannese Rewolusie"

geen wysigingsopsomming nie
k (Opruim)
{{vlagikoon|Iran|1925}} Nasser Moghadam<br />
{{vlagikoon|Iran|1925}} Gholam Ali Oveisi
|aanvoerder2 = {{vlagikoon|Iran|1964}} [[AyatollahAjatolla]] [[Ruhollah Khomeini]]<br />
{{vlagikoon|Iran|1964}} [[AyatollahAjatolla]] Mohammad Beheshti<br />
{{vlagikoon|Iran|1964}} Mahmoud Taleghani<br />
{{vlagikoon|Iran|1964}} Mehdi Bazargan<br />
}}
 
Die '''Iranse Rewolusie''' ([[Persies]]: انقلاب اسلامی, ''Enghelābe Eslāmi'' of انقلاب بیست و دو بهمن) was 'n [[rewolusie]] in [[Iran]] waarby die diktatoriale, pro-Westerse [[sjah]] [[Mohammed Reza Pahlavi]] uit die mag verdryf is ten gunste van, uiteindelik, 'n [[Islamistiese republiek]] onder leiding van [[ayatollahajatolla]] [[Ruhollah Khomeini]]. Die rewolusie het in twee fases plaasgevind. In die eerste fase het 'n alliansie van liberale, linkse en religieuse groeperinge die sjah verdryf. In die tweede fase, gereeld na verwys as die '''Islamitiese Rewolusie''', het Khomeini die mag oorgeneem.
 
Die rewolusie het in November 1978 begin, al was daar alvorens reeds uitgebreide proteste. Op 16 Januarie 1979 het die sjah gevlug, al het hy die as 'n lang vakansie voorgewend. Op 1 Februarie het Khomeini uit sy ballingskap in Frankryk teruggekeer en het hy vinnig begin om die pluralistiese rewolusie te vorm na 'n strewe na absolute mag vir die geestelikheid.
[[Lêer:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|duimnael|250px|Die terugkeer van Khomeini]]
 
Op 1 Februarie 1979 het ayatollahajatolla Ruhollah Khomeini ná vyftien jaar ballingskap na Iran teruggekeer. Khomeini het homself met die verskillende [[imam]]s van die [[Twaalver Sjiïsme]] geassosieer. Hy het homself as die opvolger van die imams beskou en by 'n gebrek aan 'n imam — die twaalfde imam of ''mahdi'' sou pas aan die einde der tye terugkeer — wou hy die gelowiges lei.
 
Khomeini het in daardie tyd nog nie die agterste van sy tong gesien nie. Hy het die mense aangespreek met 'n anti-Amerikaanse en antidiktatoriale houding en 'n beroep op vryheid. Moslems is mos verplig om teen tirannie op te kom.
Die naam van die staat is in ''Islamitiese Republiek van Iran'' verander.<ref>{{en}}[http://www.iranonline.com/iran/iran-info/Government/constitution.html Grondwet van die Islamitiese Republiek Iran]</ref> Onder die nuwe konstitusie is die republiek feitlik van ''twee'' regerings voorsien. Die eerste, wat die onafhanklikheid van die volk verteenwoordig het, is deur 'n parlement en 'n premier gelei. Die tweede, wat die onafhanklikheid van God verteenwoordig het, is deur Khomeini gelei.
 
Hierdie direkte inmenging van die geestelikheid in die politiek was nuut. Sedert die Sjiïsme aan die begin van die [[16de eeu]] Iran se staatsgodsdiens geword het, het die geestelikheid hulself afsydig gehou van direkte staatsbemoeienis. Onder die politiek van valajat-e fakih (''die voogdy van die juris'') wat Khomeini ingevoer het, het één man die absolute heerskappy verkry. Dit ook was nuut, want daarbenewens het die verskillende ayatollahsajatollas op min of meer gelyke voet gestaan. Dissidente ayatollahsajatollas is die mond gesnoer.
 
Op 4 Februarie 1980 het die Khomeini-aanhanger Abolhassan Bani Sadr president van die Islamitiese republiek geword en in Augustus van daardie jaar het Mohammad Ali Raja'i die premier geword. President Bani-Sadr het egter gou met Khomeini in konflik geraak oor dié se fundamentalistiese koers. Bani-Sadr het Iran ontvlug en het hom in [[Frankryk]] gevestig. President Ali Rajaj, die opvolger van Bani Sadr, en sy premier Mohammed Bahonar het in Augustus 1981 by 'n bomaanslag om die lewe gekom. Vanweë die ontstane krisis is daar 'n Voorlopige Presidensiële Raad ingestel. Op 13 Oktober 1981 het Ali Khamenei president geword.