Verskil tussen weergawes van "Sirië"

62 grepe bygevoeg ,  4 jaar gelede
geen wysigingsopsomming nie
Die Baath-party is naas die Siriese leër 'n beslissende sekulêre element waarin godsdienstige minderhede soos Alawiete, Droese en Grieks-Ortodokse Christene hul invloed kan laat geld in 'n samelewing wat andersins deur Soennitiese Moslems oorheers sou word. Sedert die verkiesing van Hafez al-Assad tot staatspresident in 1971 word die land deur die Alawitiese al-Assad-gesin geregeer. Hafez al-Assad is ná sy afsterwe in 2000 deur sy seun Bashar as staatshoof opgevolg. Basjar al-Assad, 'n geneeskundige wat sy akademiese opleiding in [[Londen]] en [[Parys]] ontvang het, het verskeie pogings onderneem om die land se ekonomie en regeringstelsel te hervorm en te liberaliseer.
 
Dit is nie tans vir buitelandse waarnemers duidelik hoe die interne magsverdeling tussen president, regering en geheimediens gereël word nie. Sedert Maart 2011 is die land egter in 'n bloedige burgeroorlog gewikkel wat uit die rewolusionêre politieke ontwikkelings van die sogenaamde [[Arabiese Lente]] in ander Arabiese lande soos Libië, Tunisië en Egipte voortgespruit het. Die regering verwys na die opstandelinge as Islamitiese terroriste.
 
Dit is nie die eerste keer dat opposisiegroepe soos die Moslembroederskap in opstand teen die Siriese regering gekom het nie. So is 'n opstand van die Moslembroederskap in 1982 deur lugaanvalle op sogenaamde "bevryde stede" soos Aleppo en Homs afgeweer.
 
== Klimaat ==
[[Lêer:Tree_on_a_mountain_Tree on a mountain -_from_monastry_of_Semen_Stolbnik_near_Aleppo_ from monastry of Semen Stolbnik near Aleppo -_Syria Syria.jpg|duimnael|Septemberson in 'n berggebied buite Aleppo]]
Die kusgebiede langs die Middellandse See het, net soos die aangrensende westelik bergreekse, 'n Mediterreense klimaat met 'n lang droë seisoen tussen Mei en Oktober. Ligte somerreën is gewoonlik beperk tot die uiterste noordweste.
 
Die somermaande in die kusstrook is baie warm met 'n gemiddelde daaglikse maksimum van meer as 20 °C, terwyl die kwik in die gematigde winterseisoen nouliks benede 10 °C daal. Net die berggebiede op hoogtes van meer as 1 500  m bo seevlak het redelik koel somers.
 
Die Siriese binneland word deur 'n meer droë klimaat met baie warm somers en koue winters gekenmerk. Die gemiddelde somertemperature in Damaskus en Aleppo styg tot sowat 35 °C, terwyl die kwik in die wintermaande tot tussen 1 en 4 °C of selfs benede vriespunt kan daal. Sneeuval kom voor in dié gebied.
In Sirië se woestynstreke word hoër somertemperature aangeteken (met gemiddeldes tussen 35 en 40 °C).
 
Neerslae neem in ooswaartse rigting af. Terwyl die kusgebiede en westelike berggebiede jaarliks tussen 760 en 1 000  mm reënval ontvang, word in die binnelandse steppegebiede slegs tussen 250 en 500  mm, in die Al-Durūz-bergstreek 200  mm en in die woestyngebied van Al-Hamad minder as 130  mm aangeteken. Neerslae varieer baie, veral gedurende die lente en najaar.
 
Gedurende die wintermaande waai die heersende winde uit die ooste, noorde en weste. Windrigtings verander in die somermaande wanneer die heersende winde òf uit die noorde òf uit die weste waai.
 
Die kusgebiede is gedurende die somermaande aan winde blottgestel wat bedags van die see af (dus uit die weste) en snags uit die ooste waai. Sanddraende winde, wat in Arabiessprekende lande khamsin genoem word, waai een of twee keer per jaar en verduister die hemel met stofwolke wat tot 1 500  m in die lug opstyg.
 
== Geskiedenis ==
=== Oorsig ===
[[Lêer:Apamea_02Apamea 02.jpg|duimnael|Die Romeinse bouvalle van Apamea]]
Die huidige Republiek van Sirië het 'n betreklik kort geskiedenis - sy grense is meer of min eers ná die einde van die Eerste Wêreldoorlog getrek, en eers in 1946 het die land sy volledige onafhanklikheid verkry.
 
Hierdie kort geskiedenis as moderne staat kontrasteer met 'n lang tradisie van verskillende beskawings wat op sy gebied gehuisves is en onder die oudstes in die menslike geskiedenis gereken word. Die sentrale gedeelte van die Eufraatvallei was reeds omstreeks 10 000 v.C. 'n belangrike landboustreek waar graan verbou en vee geteel is. In die 2de en 3de millennium v.C. het invloedryke stadstate soos Ebla en Mari relatief groot bevolkings gehuisves.
 
=== Arabiese verowering en Islamisering ===
[[Lêer:The_great_Umayyad_mosque_in_Aleppo_at_nightThe great Umayyad mosque in Aleppo at night.JPG|duimnael|'n Nagaansig van die Groot Omajade-moskee in Aleppo]]
Die verowering van Damaskus in 635 was die beginpunt van die geleidelike Arabisering en Islamisering van die gebied. Vanuit die perspektief van die veroweraars, wat vanuit die Arabiese Skiereiland afkomstig was, het die Arabiese benaming al-Sjam gelykgestaan aan "die gebied aan die linkerkant" of "die noordelike gebied". Dié naam verwys in moderne Arabies nog steeds na die stad Damaskus. 'n Tweede benaming, Bilad al-Sjam ("die Siriese land"), het na bewoonde streke tussen die Taurus-gebergte en die Sinai-skiereiland verwys.
 
 
=== Osmaanse bewind ===
[[Lêer:Azem_Palace_in_HamaAzem Palace in Hama.jpg|duimnael|Die fasade van die 18de eeuse Osmaanse Al-Azem-paleis in Hama weerkaats in 'n waterpoel]]
Die Osmaanse bewindhebbers het nuwe administratiewe strukture gevestig en Bilad al-Sjam in drie provinsies verdeel - Aleppo, Damaskus en Tripoli. Die provinsie Sidon is in die 17de eeu gevorm. Administratiewe hervormings is nog eens in die laat 19de eeu ingestel toe naas Damaskus, Aleppo en Beiroet ook Jerusalem en die Libanon-bergreeks selfstandige administratiewe eenhede geword het. Die huidige Siriese staatsgebied behels naas die vroeëre Osmaanse provinsies Damaskus en Aleppo ook die distrik Deir ez-Zor.
 
Die nuwe absolutistiese regeringstelsel is deur die plaaslike bevolking veral aanvaar omrede die Osmaanse soeltans naas hulle funksie as politieke heersers ook godsdienstige legitimasie as beskermers en bewaarders van die Islamitiese geloof gekry het. Daarnaas kon hulle op plaaslike elites steun, waaronder Islamitiese geleerdes, wat as 'n soort bemiddelaars tussen die magsentrum en die provinsies opgetree het.
In die volgende dekades is administratiewe hervormings deurgevoer, die infrastruktuur uitgebou en die veiligheidsituasie verbeter deur nedersettings beter teen Bedoeïene-aanvalle te beskerm. Die sentrale staatsgesag is ook in afgeleë gebiede herstel. Handel en landbou het 'n bloeitydperk beleef, terwyl Europese rolspelers toenemend hul invloed op politiek en ekonomie laat geld het.
 
Europese moondhede - het veral Frankryk, die Verenigde Koninkryk en Nederland - het reeds vanaf die 16de eeu sekere handelsvoorregte in die Osmaanse Ryk geniet.<ref>[http://www.bpb.de/politik/hintergrund-aktuell/215421/syrien ''www.bpb.de: Politik - Hintergrund aktuell: Syrien. Besoek op 3 Februarie 2016'']</ref> Wedersydse handelsbetrekkinge is verder verstewig met die opheffing van monopolies en beperkings in 'n handelsooreenkoms wat in 1838 met Groot-Brittanje en Frankryk gesluit is gevolg deur soortgelyke ooreenkomste met ander Europese lande.
 
Die toenemende integrasie in die wêreldmark het ingrypende veranderings in alle velde van die samelewing meegebring. Europa was die voorbeeld en inspirasie vir 'n reeks hervormings waarna in Turks as ''tanzimat'' of "herordening" verwys is en waardeur veral die plaaslike administrasie, die onderwysstelsel en die leër geraak is.
 
Die invoer van Europese goedere het verbruikervoorkeure in stedelike omgewings na buitelandse produkte laat verskuif, terwyl inheemse ambagte - veral die tekstielbedryf - moeilike tye beleef het. Uit die Europese vraag na plaaslike landbouprodukte, wat nou winsgewend uitgevoer kon word, het 'n groeiende klas van middelmanne en handelaars met goeie betrekkinge tot Europa voordeel getrek. Baie van hulle was Christene of Jode.
 
Nadat die soeltan in 1856 die gelykstelling van alle onderdane, ongeag hul godsdiens, ingestel het, terwyl Europese moondhede openlik as beskermhere van Christene opgetree het (Frankryk het die belange van Rooms-Katolieke, Rusland dié van Ortodokse gelowiges beskerm), het sosiale spanninge in die tweede helfte van die 19de eeu langs godsdienstige breuklyne ontlont. In 1850 is Christelike buurte in Aleppo en tien jaar later ook in Damaskus deur Moslems aangeval. In Libanon het in 1860 spanninge tussen Maroniete en [[Droese]] ontvlam in bloedige gevegte.
 
Die nuwe Osmaanse wet op grondbesit van 1858 het veral die bestaande elites van grondbesitters bevoordeel wat hul uitgestrekte besittings verder kon uitbrei. Hoe meer politieke mag en rykdom in die hande van tradisionele elites gekonsentreer was, hoe meer is bestaande afhanklikhede vergroot en nuwe geskep. Die oorspronklike stelsels van kollektiewe solidariteit, wat in plaaslike of stamgemeenskappe gewortel was, is vervang deur indiwiduele of klasgebaseerde sosiale differensiasies.
 
'n Nuwe en goed opgeleide klas van amptenare het die administrasie van die ryk behartig. Die vinnige uitbou van die onderwysstelsel het gepaard gegaan met die ontwikkeling van 'n veelsydige perslandskap wat as medium vir kulturele, literêre en politieke debatvoering op nasionale vlak kon dien en naas tradisionele, ruimtelik beperkte sosiale raamwerke soos dorpsgemeenskap, stam en geloofsgemeenskap bestaan het. Die nuwe openbare lewe is steeds deur manlike oorheersing gekenmerk, alhoewel vroulike lesers en outeurs debatvoerings gevolg en ook daaraan deelgeneem het.
[[Lêer:Kessab19.JPG|duimnael|Armeense kerk in Kessab]]
[[Lêer:Armenian Cathedral Deir Ez Zor.jpg|duimnael|Monument vir die slagoffers van die [[Armeense volksmoord]] in [[Turkye]] buite die 15de eeuse Katedraal van die 40 Martelaars in Deir Ez-Zour]]
[[Lêer:%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%8A_8A %D9%82%D9%86%D8%AF%D9%8A%D9%84_84 (wadi_kandel_wadi kandel ).jpg|duimnael|Die Mediterreense kusgebied met die hawestad [[Latakia]] word hoofsaaklik deur Alawiete bewoon]]
[[Lêer:Syria_EthnoSyria Ethno-religious_compositionreligious composition..jpg|duimnael|'n Etno-religieuse kaart van Sirië. Sommige waarnemers voorspel 'n "Balkanisering" van die land, dit wil sê die verbrokkeling van Sirië as 'n politieke entiteit en die vorming van kleiner deelstate langs etnies-godsdienstige lyne]]
Sirië se huidige bevolking van 22 miljoen bestaan uit meer as vyftien verskillende etniese en godsdienstige groepe. Die meerderheid Siriërs is van Arabiese afkoms, met sterk minderhede van Koerde, Armeniërs, Toerkmene, Tsjerkesse, Arameërs en Assiriërs. Daar is geen amptelike statistieke oor Sirië se etniese en godsdienstige struktuur nie, en alle gegewens vir die verlede en die huidige tydperk in hierdie artikel berus op beramings.<ref>Vergelyk byvoorbeeld: ''The International Religious Freedom Report for 2011 issued by Bureau of Democracy, Human Rights and Labor/U.S. Department of State, Syria: Executive Summary'', [http://www.state.gov/documents/organization/193119.pdf www.state.gov] (2 Januarie 2013); ''Minority Rights Group International, Syria Overview'', Oktober 2011, [http://www.minorityrights.org/5266/syria/syria-overview.html www.minorityrights.org] (2 Januarie 2013)</ref> Koerdiese Siriërs is die grootste etniese minderheid met tussen tien en twaalf persent van die totale bevolking. Hulle is grotendeels in die noorde en noordooste van die land asook in die twee grootste stede Aleppo en Damaskus saamgetrek. Bekende stede en nedersettings in die Koerdiessprekende landsdele sluit al-Hasaka, al-Qamishli, Amuda, Afrin en Kurd Dagh ("Berg van die Koerde") in.
 
=== Ekonomie onder beleg ===
[[Lêer:Destruction in Homs (4).jpg|duimnael|Oorlogskade in Homs]]
[[Lêer:Saadallah_after_the_explosionSaadallah after the explosion.jpg|duimnael|Saadallah al-Jabiri-plein in die middestad van Aleppo ná die ontploffing van drie motorbomme in Oktober 2012]]
As gevolg van die burgeroorlog en die internasionale sanksieveldtog teen die bewind van president Assad is Sirië se ekonomie sedert 2011 onder beleg. Die bruto binnelandse produk, wat voor die krisis sowat 60 mijard VSA-$ beloop het, het na ramings met sowat 30 persent gekrimp. Terwyl die land voor die krisis nog jaarliks 2,5 miljard VSA-$ deur olieuitvoere verdien het, ly die ekonomie tans onder 'n netto-uitvloei van buitelandse valuta. Valutareserwes voor die uitbreek van die burgeroorlog is op tussen 16 en 18 miljard VSA-$ beraam. Nadat die ekonomiese lewe deur oorlogshandelinge en sanksies ontwrig is en militêre uitgawes drasties gestyg het, is Sirië in toenemende mate op kredietlyne aangewese wat deur sy politieke bondgenote beskikbaar gestel word. So het die Russiese Federasie, Irak en die Volksrepubliek van Sjina lenings beskikbaar gestel en soms ook handelskontrakte op 'n ruilbasis gesluit.
 
 
=== Vervoer ===
[[Lêer:%D8%AC%D8%B3%D8%B1_B1 %D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%86_86 %D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D9%8A%D8%B1.jpg|duimnael|Dié padbrug naby Al-Rastan maak deel uit van die moderne M5-snelweg]]
Sirië se vier internasionale lughawens in Damaskus, Aleppo, Latakia en al-Qamishli dien as spilpunte vir die nasionale lugredery Syrian Arab Airlines en 'n verskeidenheid buitelandse rederye. As deel van ekonomiese sanksies, wat die Europese Unie in Julie 2012 teen Sirië ingestel het, is 'n verbod op die koop van lugkaartjies van Syrian Arab Airlines deur EU-burgers geplaas (behalwe vir ontruimingsdoeleindes).<ref> [http://www.auswaertiges-amt.de/sid_2CDF5542B6ADDE5A2E568DDAA182898F/DE/Laenderinformationen/00-SiHi/Nodes/SyrienSicherheit_node.html ''Duitse Departement van Buitelandse Sake: Sirië - Veiligheid'']</ref>
 
Die grootste deel van Sirië se vragvervoer vind per trein plaas. Die nasionale spoorweë ''Chemins de Fer Syriens'' se netwerk verbind die land met Turkye se spoorweë. Die Siriese spoorweg-infrastruktuur is redelik goed ontwikkel en sluit moderne sneltreindienste in.
 
Sirië se padnetwerk is byna 70&nbsp;000 &nbsp;km lank, insluitende 'n netwerk van moderne snelpaaie met 'n lengte van meer as 1&nbsp;100 &nbsp;km. Die land se bevaarbare waterweë met 'n lengte van 900 &nbsp;km - hoofsaaklik die Eufraat-rivierloop - speel geen noemenswaardige ekonomiese rol nie.
 
== Verwysings ==