Maak hoofkeuseskerm oop

Wysigings

8 320 grepe bygevoeg, 1 jaar gelede
Nuwe bladsy geskep met '{{Saadjie}} {{Infobox scientist|name=Henri Poincaré|other_names=Jules Henri Poincaré|image=PSM V82 D416 Henri Poincare.png|caption=Henri Poincaré <br />(photograph pub...'
{{Saadjie}}
{{Infobox scientist|name=Henri Poincaré|other_names=Jules Henri Poincaré|image=PSM V82 D416 Henri Poincare.png|caption=Henri Poincaré <br />(photograph published in 1913)|birth_date={{birth date|df=yes|1854|4|29}}|birth_place=[[Nancy, Frankryk|Nancy]], [[Meurthe-et-Moselle]], [[Frankryk]]|death_date={{death date and age|df=yes|1912|7|17|1854|4|29}}|death_place=[[Parys]], [[Frankryk]]|residence=[[France]]|nationality=[[French people|French]]|fields=Mathematics and [[physics]]|workplaces={{plainlist|
*[[Corps des Mines]]
*[[Caen University]]
*[[University of Paris|La Sorbonne]]
*[[Bureau des Longitudes]]}}|education=Lycée Nancy (now {{ill|Lycée Henri-Poincaré|fr}})|alma_mater={{plainlist|
*[[École Polytechnique]]
*[[École des Mines]]
*[[University of Paris]] ([[Doctorat|Dr]], 1879)}}|thesis_title=Sur les propriétés des fonctions définies par les équations différences|thesis_url=https://web.archive.org/web/20160506152142/https://iris.univ-lille1.fr/handle/1908/458|thesis_year=1879|doctoral_advisor=[[Charles Hermite]]|academic_advisors=|doctoral_students={{plainlist|
*[[Louis Bachelier]]
*[[Jean Bosler]]
*[[Dimitrie Pompeiu]]
*[[Mihailo Petrović]]}}|notable_students={{plainlist|
*[[Tobias Dantzig]]
*[[Théophile de Donder]]}}|known_for={{plainlist|
*[[Poincaré stelling]]
*[[Drieliggaamprobleem]]
*[[Topologie]]
*[[Spesiale relatiwiteit]]
*[[Poincaré–Hopf stelling]]
*[[Poincaré dualiteit]]
*{{nowrap|[[Poincaré–Birkhoff–Witt stelling]]}}
*[[Poincaré ongelykheid]]
*[[Hilbert–Poincaré reeks]]
*[[Poincaré reeks (modulêre vorm)|Poincaré reeks]]
*[[Poincaré metriek]]
*[[Rotasiegetal]]
*[[Fundamentele groep]]
*[[Bettigetal|Die term "Bettigetal"]]
*[[Bifurkasieteorie]]
*[[Chaosteorie]]
*[[Brouwer vastepuntstelling]]
*[[Sfeerwêreld]]
*[[Poincaré–Bendixson stelling]]
*[[Poincaré–Lindstedt metode]]
*[[Poincaré herhaling stelling]]
*[[Poincaré groep]]
*[[Poincaré meter]]}}|influences={{plainlist|
*[[Lazarus Fuchs]]
*[[Immanuel Kant]]<ref>[http://www.iep.utm.edu/poi-math/#H3 "Poincaré's Philosophy of Mathematics"]: entry in the [[Internet Encyclopedia of Philosophy]].</ref>}}|influenced={{plainlist|
*[[Louis Rougier]]
*[[George David Birkhoff]]}}|awards={{plainlist|
*{{nowrap|[[Gold Medal of the Royal Astronomical Society|RAS Gold Medal]] (1900)}}
*[[Sylvester Medal]] (1901)
*[[Matteucci Medal]] (1905)
*[[Bolyai Prize]] (1905)
*[[Bruce Medal]] (1911)}}|signature=Henri Poincaré Signature.svg|footnotes=He was an uncle of [[Pierre Boutroux]].}}
Die Poincare-groep wat in fisika en wiskunde gebruik word, is na hom vernoem.

'''Jules Henri Poincaré''' (29 April 1854&nbsp;– 17 July 1912) was 'n Franse [[Wiskunde|wiskundige]], [[Teoretiese fisika|teoretiese fisikus]], ingenieur, en [[Wetenskapsfilosofie|wetenskapsfilosoof]]. Hy word dikwels beskryf as 'n polimaat aangesien hy op alle terreine van die dissipline uitgeblink het.

As 'n wiskundige en fisikus het hy vele oorspronklike en fundamentele bydraes gelewer tot suiwer en [[toegepaste wiskunde]], [[wiskundige fisika]] en [[hemelse meganika]]. Hy was verantwoordelik vir die formulering van die [[Poincaré stelling]], wat een van die bekendste onopgeloste probleme in wiskunde was totdat dit in 2002-2003 deur [[Grigori Perelman]] opgelos is. In sy navorsing oor die drie-liggaam probleem, was Poincaré die eerste persoon wat 'n chaotiese deterministiese stelsel ontdek het, en die grondslag van die moderne [[chaosteorie]] gelê het. Hy word ook beskou as een van die stigters van die veld van [[topologie]].

Poincaré het klem gelê op die belangrikheid daarvan om aandag te gee aan die invariansie van fisiese wette onder verskillende transformasies en was die eerste persoon om [[Lorentz transformasies|Lorentz-transformasies]] in hul moderne simmetriese vorm aan te bied. Poincaré het verskeie [[relativistiese snelheidstransformasies]] ontdek, en in 1905 in 'n brief aan Hendrik Lorentz aangeteken. Hy het ook 'n belangrike stap in die formulering van die teorie van spesiale relatiwiteit voltooi deur perfekte invariansie van al Maxwell se vergelykings bepaal. In 1905 het Poincare voorgestel dat [[Swaartekraggolf|swaartekraggolwe]] uit 'n liggaam voortspruit teen die spoed van lig, soos deur die Lorentz-transformasies voorgestel.

Die [[Poincaré group|Poincaré groep]] in fisika en wiskunde is na hom vernoem.

== Lewe ==
Poincaré is op 29 April 1854 gebore te Cité Ducale, [[Nancy, Meurthe-et-Moselle]] tot 'n invloedryke familie.<ref>Belliver, 1956</ref> Sy pa, Leon Poincaré (1828–1892) was 'n medies professor by die [[University of Nancy|Universiteit van Nancy]].<ref>Sagaret, 1911</ref> Sy jonger suster, Aline, was getroud met die spirituele filosoof [[Emile Boutroux]]. Sy neef, [[Raymond Poincaré]], 'n lid van die [[Académie française]], wat die Franse President sou wees tussen 1913 en 1920.<ref name="IEP">[http://www.utm.edu/research/iep/p/poincare.htm The Internet Encyclopedia of Philosophy] Jules Henri Poincaré article by Mauro Murzi&nbsp;– Retrieved November 2006.</ref> Poincaré is Rooms-Katoliek grootgemaak. Hy was 'n vrye denker en het gelo dat die heelal genoegsame waarheid bevat.<ref>Joseph McCabe (1945). A Biographical Dictionary of Ancient, Medieval, and Modern Freethinkers. Haldeman-Julius Publications. Retrieved 10 April 2012.</ref><ref>Poincaré, Henri (1 January 1913). Dernières Pensées. p. 138. Retrieved 10 April 2012.</ref><ref>{{cite arxiv|eprint=1207.0759|last1=Weinstein|first1=Galina|title=A Biography of Henri Poincaré - 2012 Centenary of the Death of Poincaré|class=physics.hist-ph|year=2012}}</ref>

=== Opvoeding ===
[[Lêer:Henri_Poincaré_maison_natale_Nancy_plaque.jpg|regs|duimnael|200x200px| Henri Poincaré se geboorteplek te huis nommer 117, Grande Rue in die stad Nancy.]]

Tydens sy kinderjare was hy ernstig siek met [[difterie|witseerkeel (difterie)]] en is as sulk deur sy ma, Eugénie Launois (1830–1897), tuis geskool.

In 1862 het Henri by Lycée[[Nancy, Meurthe-et-Moselle | Nancy]] ingeskryf, nou genaamd Lycée Henri Poincaré (nie te verwar met die Universiteit van Henri Poincaré, ook in Nancy). Hy het elf jaar by die Lycée deurgebring en gedurende hierdie tyd was hy een van die topstudente in elke akademiese onderwerp wat hy bestudeer het, van skryfwerk tot wiskunde. Sy wiskunde-onderwyser het hom as 'n "wiskundemonster" beskryf en hy het eerste prys in 'n kompetisie tussen die top-leerlinge van alle Lycées in Frankryk, gewen. Sy swakste vakke was musiek en liggaamlike opvoeding, waar hy as "gemiddelde op sy beste" beskryf is. <Ref> O'Connor et al., 2002 </ ref>

Hy studeer in 1871 aan die Lycée met 'n baccalaureusgraad in skryfwerk en wetenskap.

Tydens die [[Frankryk-Pruise Oorlog]] van 1870 het hy saam met sy pa in die Ambulanskorps gedien.

Poincaré het in 1873 by [[École Polytechnique]] ingeskryf en in 1875 gegradueer in wiskunde as 'n student van [[Charles Hermite]]. Hy het sy eerste referaat ("''Demonstration nouvelle des proprietés de l'indicatrice d'une surface''") in 1874 publiseer. Van November 1875 tot Junie 1878 voltooi hy studies in mynbou-ingenieurswese en wiskunde aan [[École des Mines]] en ontvang sy gewone mynbou-ingenieursgraad in Maart 1879.<ref>F. Verhulst</ ref>

As 'n gegradueerde van die École des Mines, het hy by die [[Corps des Mines]] aangesluit as inspekteur vir die [[Vesoul]] streek in Noordoos-Frankryk. Op die toneel van 'n mynramp Augustus 1879 ter [[Magny-lès-Jussey | Magny]] waar 18 mynwerkers gesterf het, het die amptelike ondersoek na op 'n kenmerkende deeglike en menslike wyse uitgevoer.

[[Image: Young Poincare.jpg | left | upright | thumb | Die jong Henri Poincare]]

Terselfdetyd werk hy aan sy [[Doktorsgraad]] onder Charles Hermite. Sy doktorale proefskrif was in die veld van [[differensiaalvergelykings]] ("''Sur les proprietes die fonctions definitions par lesquations aux differsions partielles")''. Poincaré het 'n nuwe manier om die eienskappe van hierdie vergelykings te bestudeer, voorgestel. Hy was die eerste persoon om die algemene meetkundige eienskappe van integrale te bestudeer. Hy het besef dat hulle gebruik kan word om die gedrag van verskeie liggame in vrye beweging binne die [[sonnestelsel]] te modelleer. Poincaré het in 1879 aan die [[Universiteit van Parys]] gegradueer.
72

wysigings