Verskil tussen weergawes van "Klere"

41 grepe verwyder ,  1 jaar gelede
k
geen wysigingsopsomming nie
(Inligting bygewerk)
k
[[Lêer:Well-clothed baby.jpg|duimnael|links|Baba in warm klere toegedraai.]]
 
'''Klere''' of '''kleding''' is die bedekking wat [[mens]]e oor hulle liggame dra om hulle naaktheid te bedek. Mense is die enigste diere wat klere dra. Verskillende kledingstukke word gebruik om verskillende dele van die liggaam te bedek. So kan die lyf met 'n hemp of rok, arms met moue, bene met 'n langbroek of romp, hande met [[handskoen]]e, voete met kouse en die kop met 'n hoed of mus bedek word. Klere word van verskeie [[Tekstiel|materiale]] vervaardig. Katoen, wol, [[Leer (stof)|leer]] en poliëster word dikwels hiervoor ingespan.
Sedert die 18e eeu is mode-tydskrifte ʼn belangrike bron van inligting. In die vroeë geskrifte en in die beeldende kuns word egter hoofsaaklik die klere van die hof en die welvarende burgers uitgebeeld en word daar maar min aandag gegee aan die klere van die groot massa mense van die laer sosiale klasse. Hulle klere was eenvoudiger en het ook uit minder onderdele bestaan.
 
Hulle het die rykes se kleredrag egter sover moontlik pro beerprobeer navolg en daarom kan die verskillende modestyle in tot die eenvoudigste kledingstukke herken word. Kleredrag was eeue lank aan voorskrifte onderworpe. Vir elke stand was daar voorskrifte oor die soort materiaal, die aantal kledingstukke en die bykomstighede so os juwele, handskoene, handtasse, sjaals en skoene wat gedra moes word.
 
Mense se sosiale status was dus duidelik herkenbaar aan hul kleredrag. Onpraktiese en duur klere het aangedui dat die persoon nie tot die werkersklas behoort het nie. Mense met 'n lae sosiale status kon dit nie bekostig nie en is ook nie toegelaat om duur en deftig aan te trek nie. Alle duur klere is deur snyers en kleremakers volgens hul klante se mate gemaak. Die gebruik het met die opkoms van voorafvervaardigde klere teen die einde van die 18e eeu (eers in Frankryk) geleidelik tot 'n einde begin kom. Meer mense kon toe meer en beter klere teen 'n billiker prys koop. Die onderskeid tussen ryk en minder welvarende mense se klere het veral na die Tweede Wêreldoorlog minder opvallend geword.
 
=== Mode ===
[[Lêer:Kleredrag van die Engelse vrou.png|duimnael|442x442px|Kleredrag van die Engelse vrou (ca. 1740 - 1750): 1. ivoorwaaier 2. kappie 3. skoene 4. onderhemp wat tot op die knieë gehang het. 5. onderrok met hoepels 6. korset 7. die onderrok, wat oor die hoepelonderrok gedra is 8. borsstuk 9. volledige kostuum: 'n breë strook van die onderrok, wat met die kant en borduurwerk versier is, was sigbaar. ]]
Die mens bedek sy liggaam in die eerste plek om dit teen koue en hitte te beskerm. Behalwe die klimaat het godsdiens ook ʼn invloed op kleredrag uitgeoefen, wat by die primitiewe mens dikwels tot uiting gekom het in tekeninge en tatoeëermerke op die liggaam. Estetiese oorwegings het deur die loop van eeue 'n al hoe groter rol begin speel, en hieruit het die verskynsel "mode" ontwikkel, naamlik klere wat in die eerste plek nie op grond van funksionele of godsdienstige oorwegings gekies is nie, maar wat gekies is om die liggaam te vlei of te tooi.
 
Die welgestelde [[Babiloniese metode|Babiloniër]] van omstreeks 1700 v.C. het 'n lang kleed met kort moue gedra, terwyl die vroue lang moue gedra het. Bo-oor is 'n lang stuk materiaal gedra wat oor die skouer na agter gegooi is sodat dit 'n soort mantel gevorm het. By plegtighede is die kanaukes gedra, 'n lang wolrok wat tot by die enkels gereik het. Die gewone man, veral by die [[Mede]], die [[Hetiete]] en die [[Semiete]], het net 'n lendedoek gedra. Die [[Assiriërs]] (omstreeks die 9e eeu v.C.) het 'n moulose tuniek gedra met 'n mantel wat op dieselfde manier as die Babiloniërs s'n gevou was.
 
Die klede is dikwels met borduurwerk van blomme, diere of geometriese patrone versier. Onderaan die soom was daar ʼn swaar fraiing. [[Die Perse]] (omstreeks 500v.C.) het bonkige wolklere by lang, nousluitende broeke en hoë hoede met wangflappe gedra. Die kandes was 'n lang, wye hofkleed met sogenaamde vals moue, dit wil sê geplooide skouerstukke, terwyl die rok uit gedrapeerde plooie bestaan het. AIAl die Mesopotamiërs het hulle hare en baarde goed versorg. Hulle het ook sandale van gevlegte riet of leer gedra.
 
=== Kreta en Micene ===
 
== Middeleeue ==
Onder invloed van die Romeinse kleredrag is die tunika van die 1e tot die 4e eeu in die noordelike streke van Europa gedra. Bo-oor het die penula, 'n bokleed wat aan die kante toe was, gekom. Die tunikas uit die eerste eeue, veral die dalmatiek van die vroeë Christene, is met vertikale bande, die sogenaamde limbi en clavi, versier. (Die dalmatiek was ʼn bokleed met wye moue wat van die 4e eeu af as liturgiese oorkleed gebruik is en baie soos die tunika gelyk het.)
 
Die Bisantyne van aansien het vol - of halflengte tunikas met lang moue gedra. Dit is van duur materiale soos goudbrokaat of damas gemaak en met borduurwerk en edelstene versier. Bo-oor is ʼn los, moulose mantel, die pallium, gedra wat op die regterskouer vasgesteek is. Die vroue het 'n lang, ryk versierde kledingstuk met moue gedra. In die tyd van die Merowingers (5e tot 7e eeu) het die man 'n kort kniebroek, die bracae, gedra en ʼn hemp, met kort of lang moue, wat tot op die dybeen gestrek het.
 
Om die middel het hy 'n gordel gedra en bo-oor 'n mantel, die sagum. Die eerste kouse dateer uit die tyd. Kamasbande is gewoonlik bo-oor die kouse gedra. Die vrou het ʼn onder- en 'n botuniek asook ʼn mantel gedra. In die tyd van die Karolingers (omstreeks die 8e eeu) het die klere grootliks dieselfde gebly, maar die tunieke het langer geword. In die 10e eeu het daar 'n effense variasie gekom toe die Frankiese vroue ʼn horingkort, moulose botuniek oor die lang ondertuniek gedra het. In die 11e eeu het die 2 belangrikste kledingstukke van die Romeinse vrou hieruit ontstaan: die chainse, 'n lang ondertuniek van linne, wol of sy, met lang, nousluitende moue, en die bliaud, die korter, nousluitende tuniek met moue wat na die polse wyer geword het en wat oor die lang ondertuniek gedra is.
Die hoed was rond en het 'n breë rand gehad. Die middel van sy wambuis, wat hy oor 'n linnehemp met lang moue gedra het, het opgeskuif en 'n plat, skuinslopende kraag het van die nek tot op die bo-arm gestrek. Die beengedeelte van sy stewels het al hoe wyer geword. Van 1645 af het die broek so wyd geword dat dit na ʼn rok gelyk het. Die broek is die rhin-grave genoem. Buitenshuis het die 17e-eeuse man 'n halflengtemantel, leerhandskoene en 'n rapier (lang dolk) aan sy sy gedra. Linte, rosette en strikke is aan die skouers, aan die broekspype en op die skoene gedra. In die laaste kwart van die 17e eeu het daar in Frankryk 'n nuwe mode ontstaan wat as die begin van die hedendaagse mansmodes beskou kan word: 'n nousluitende, knielengtejas sonder kraag en met breë mou-omslae (die justaucorps). Hierby het die man 'n lang en nou-sluitende onderhemp, die kamisool, en 'n kniebroek, die culotte, gedra.
 
Die geplooide stroke van die wit hemp het by die mansjette van die jas en by die kraag uitgesteek. Laasgenoemde het later ontwikkel tot die jabot, 'n geplooide strook aan die oorhemp. Na die dood van die Franse koning [[Lodewyk XIV van Frankryk|Lodewyk XIV]] in 1715 het die ligter [[Rococo]]-mode ontwikkel. Die lang hare van die man is in 'n stertjie agter sy kop vasgemaak,. Sy jaspante het wyd weggestaan en het effens langer geword. Die moue het korter geword, sodat die hempsmoue duideliker sigbaar was. In die tweede helfte van die 18e eeu het die klere nog nouer geword: die jaspante is van voor at skuins weggesny en was agter langer. Teen die nek was daar ʼn opstaankragie, terwyl die moue lank en nousluitend was. Die onderbaadjie het korter geword en het nie meer moue gehad nie. 'n Blommetjiesborduursel langs die soom van die jas, die onderbaadjie en die broek was in die mode. Die vrou het tot 1730 'n wye, koepelronde rok en 'n lae kapsel gedra. Na 1730 is die klem met behulp van rokhoepels na die heupe verskuif. Die hoepels het die rok agter en aan die kante wyd laat uitstaan, terwyl dit voor plat gebly het. Voor was die rok oop en die voorpante het ondertoe wyd uiteenkleur geloop, sodat 'n groot deel van die lyfie, wat met strikke versier was, en die onderrok sigbaar was. Aan die agterkant was daar 'n sogenaamde Watteau-plooi, 'n groot, gedrapeerde plooi wat van die neklyn af ondertoe geval en die rok ʼn pragtige lang ruglyn gegee het. Na die tweede helfte van die eeu het die rompgedeelte ronder en korter geword, sodat die enkels sigbaar was, byvoorbeeld die robe à la polonaise.
 
Die kapsel het hoër en ingewikkelder geword. Die hare is om ʼn basis van perdehare opgestapel, terwyl die haarkapper alles wat vir die vrou dierbaar was, in die pouf au sentiment moes inwerk: portretjies, haarlokke van geliefdes ensovoorts. Soms is 'n hoed wat op sigself 'n bouwerk was, nog bo-op die kapsel gedra. In teenstelling met die onpraktiese klere was die robe en chemise (omstreeks 1785) die begin van klere wat meer bewegingsvryheid toegelaat het. Dit was 'n lang, soepel kledingstuk met 'n wye, ronde kraag. Na die [[Franse Rewolusie|Franse Revolusie]] (1789) is die aristokratiese mode deur ʼn ander mode vervang: die vrou het haarself nou volgens die Griekse styl in 'n dun, soepel stof geklee.
voorpante het ondertoe wyd uiteenkleur geloop, sodat 'n groot deel van die lyfie, wat met strikke versier was, en die onderrok sigbaar was. Aan die agterkant was daar 'n sogenaamde Watteau-plooi, 'n groot, gedrapeerde plooi wat van die neklyn af ondertoe geval en die rok ʼn pragtige lang ruglyn gegee het. Na die tweede helfte van die eeu het die rompgedeelte ronder en korter geword, sodat die enkels sigbaar was, byvoorbeeld die robe à la polonaise.
 
Die kapsel het hoër en ingewikkelder geword. Die hare is om ʼn basis van perdehare opgestapel, terwyl die haarkapper alles wat vir die vrou dierbaar was, in die pouf au sentiment moes inwerk: portretjies, haarlokke van geliefdes ensovoorts. Soms is 'n hoed wat op sigself 'n bouwerk was, nog bo-op die kapsel gedra. In teenstelling met die onpraktiese klere was die robe en chemise (omstreeks 1785) die begin van klere wat meer bewegingsvryheid toegelaat het. Dit was 'n lang, soepel kledingstuk met 'n wye, ronde kraag. Na die [[Franse Rewolusie|Franse Revolusie]] (1789) is die aristokratiese mode deur ʼn ander mode vervang: die vrou het haarself nou volgens die Griekse styl in 'n dun, soepel stof geklee.
 
Die halslyn was baie laag en 'n seintuur is direk onder die borste gedra. Oor haar kaal arms het sy 'n Kasjmirsjaal van sy gedra. Haar kapsel het uit kort krulle bestaan. Die man het 'n manel gedra, 'n jas met lang pante wat net soos die hemp en die onderbaadjie ʼn opstaande kraag gehad het. Om die krae het hy 'n wit das gedra. Hoewel 'n kniebroek en kniekouse met plat skoene nog steeds gedra is, het die lang broek of pantalon na 1815 steeds meer in die mode gekom en na 1840 was dit die enigste tipe broek. AI die jaspante was ewe lank en het net bo die knie gehang. Omstreeks 1850 het die krae van die onderbaadjie en die manel baie kleiner geword, hoewel dasse steeds om die hoe boordjie geknoop is.
Die hedendaagse manspak het uit die medium lang jas van 1860 tot 1870 ontwikkel. Die kort onderbaadjie het reeds omstreeks 1900 ʼn eenvoudige snit en kleur gehad. Na die Tweede Wêreldoorlog het dit byna geheel en al verdwyn, hoewel dit steeds na amptelike en deftige geleenthede gedra is. Sedert die sestigerjare het naas die konserwatiewer pak ook 'n informeler pak in die mode gekom, veral onder die jong mense. Dit bestaan uit 'n noupassende broek en 'n kort, by passende baadjie en is dikwels van denim of seilmateriaal gemaak.
 
In Suid-Afrika het die safaripak ook gewild geword. Truie het ook al hoe gewilder geword onder mans. Rompe, bloeses en truie het in die laaste paar dekades baie gewild geword onder vroue, terwyl baadjiepakke ook algemeen gedra word. Vroue het ook al hoe meer begin broek dra. Broeke van denim en koordferweel is onder veral jong mense gewild. Net soos die mans dra vroue dit met hempbloese, truie of T -hemde.
 
== Militêre kostuums ==
 
Dit word soos 'n mantel gedra en is van Spaanse oorsprong. Hierby word die sombrero, ʼn sonhoed met 'n baie wye rand, gedra. Die Eskimo's klee hulle in robvel, rendiervel of ysbeerpels wat met robderm aanmekaargewerk word. Baie van die klere wat hierbo beskryf is, is besig om algaande te verdwyn en plek te maak vir klere wat aan die Wes-Europese styl ontleen is.
<br />
== Verwysings ==
 
== Verwysings ==
* Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0908409567 band
{{Verwysings}}
{{Navigasie kleding}}
 
[[Kategorie:Kleding| ]]