Verskil tussen weergawes van "Supersoniese snelheid"

163 grepe bygevoeg ,  11 maande gelede
geen wysigingsopsomming nie
(Toepolef)
[[Lêer:Dopplereffectsourcemovingrightatmach1.4.gif|duimnael|240px|’n Voorwerp breek deur die klankgrens en omdat dit vinniger as die klankgolwe beweeg, lei dit as 't ware die golf. Die voorwerp sal verby ’n waarnemer wees teen die tyd dat die klank hom bereik.]]
 
'''Supersoniese snelheid''' is ’n [[spoed]] van ’n voorwerp wat die [[spoed van klank]] oortref ([[Mach-getal|Mach]] 1) oortref. Vir voorwerpe wat by die [[seevlak]] in droë [[Aarde se atmosfeer|lug]] van 20 [[Celsius|°C]] vlieg, is dié snelheid sowat 343 [[meter per sekonde]] (m/s), 667 [[Knoop (snelheid)|knope]] of 1 235 [[Kilometer per uur|km/h]]. Snelhede van meer as vyf keer die spoed van klank (Mach 5) word dikwels hipersonies genoem. Vlugte waar net dele van die lug om ’n voorwerp, soos die punte van rotorlemme, supersoniese snelhede bereik, word [[transonies]] genoem. Dit is gewoonlik tussen Mach 0,8 en Mach 1,23
 
== Klankgolwe ==
Klanke[[Klank]] is bewegende vibrasies in die vorm van drukgolwe in ’n elastiese medium. In [[gas]]se beweeg klank longitudinaal (in die voortplantingsrigting van die [[Golf (fisika)|golf]]) teen verskillende snelhede – dit hang gewoonlik af van die [[molekulêre massa]] en [[temperatuur]] van die gas; [[druk]] het ’n geringe uitwerking. Aangesien lugtemperatuur en {{nowrap|-samestelling}} aansienlik wissel volgens die hoogte, kan Mach-getalle vir [[Vliegtuig|vliegtuie]] wissel ondanks ’n konstante beweegsnelheid.
 
In [[water]] by [[kamertemperatuur]] kan supersoniese snelheid beskou word as enige snelheid van meer as 1 440 m/s. In [[Vaste stof|vaste stowwe]] kan klankgolwe longitudinaal of transversaal gepolariseer word en kan hulle selfs groter snelhede bereik.
 
== Supersoniese voorwerpe ==
Die meeste moderne [[vegvliegtuie]] is supersonies, maar daar was ook al supersoniese [[Passasiersvliegtuig|passasiersvliegtuie]], soos [[Concorde]] en die [[Toepolef Tu-144]]. Albei dié vliegtuie en sommige moderne vegvliegtuie is ook in staat tot [[superkruisvlug]], waar supersoniese vlug volgehou word sonder die gebruik van ’n [[naverbrander]]. Vanweë sy vermoë tot superkruisvlug vir verskeie ure en relatief gereelde vlugte oor verskeie dekades, het Concorde heelwat meer tyd supersonies gevlieg as alle ander vliegtuie saam. Sedert Concorde op 26 November 2003 finaal onttrek is, is daar geen supersoniese passasiersvliegtuie in gebruik nie. Sommige groot [[bomwerper]]s, soos die [[Toepolef Tu-160]] en [[Rockwell B-1 Lancer]], kan ook supersonies vlieg.
 
Die meeste moderne [[koeël]]s is supersonies, met wapenprojektiele wat snelhede van tot meer as Mach&nbsp;3 kan bereik.<ref name="hornady">[http://www.hornady.com/images/ballistics/ballistics_charts.pdf Hornady Ammunition Charts]</ref>
 
Die meeste [[Ruimtetuig|ruimtetuie]], veral die [[Ruimtependeltuig|Space Shuttle]], is vir minstens ’n deel van hul terugvlug supersonies. Met hul lansering word supersoniese snelhede by laer as 30&nbsp;km gewoonlik vermy om lugweerstand te voorkom.
 
’n Golf wat deur ’n ossweep[[sweep]] beweeg, kan ook supersoniese snelhede bereik.<ref>[http://www.hypography.com/article.cfm?id=32479 Hypography – Science for everyone – Whip Cracking Mystery Explained]</ref>
 
== Geskiedenis ==
Ywerige navorsing oor vliegtuigtegnieke tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het gelei tot die vervaardiging van die eerste [[vuurpyl]]- en [[Straalvliegtuig|stralervliegtuie]]. Dus is die eerste bewerings van supersoniese vlugte tydens die oorlog gemaak.
 
Die eerste erkende vlug wat deur die [[klankgrens]] gebreek het deur ’n bemande tuig onder beheerde toestande was op 14 Oktober 1947 in ’n Amerikaanse navorsingsprojek met die eksperimentele Bell&nbsp;X-1-navorsingsvuurpylvliegtuig, met Charles "Chuck" Yeager as vlieënier. Die eerste produksievliegtuig wat deur die klankgrens gebreek het, was ’n F-86 Canadair Sabre met die eerste vroulike supersoniese vlieënier, Jacqueline Cochran.
 
== Verwysings ==