Verskil tussen weergawes van "Baltiese lande"

1 greep verwyder ,  2 jaar gelede
k
+ skakel
kNo edit summary
Etiket: 2017-bronwysiging
k (+ skakel)
| align="center" colspan="2" |
|-
| align=center colspan=2 |
|-
| align=center colspan=2 |
|-
| align=center colspan=2 style="background:#ffffff;" |[[Lêer:Baltic states.svg|280px|border]]
|-
| '''[[Amptelike taal|Amptelike tale]]'''
| [[EstniesEsties]] in [[Estland]]<br />[[Lets]] in [[Letland]]<br />[[Litaus]] in [[Litaue]]
|-
| '''[[Hoofstad|Hoofstede]]'''
|}
 
Die term '''Baltiese lande''' verwys na 'n geografiese en historiese kusgebied in Noordoos-Europa wat 'n landstrook met 'n wydte van tussen 200 en 300 kilometer beslaan en tussen die vroeëre [[Duitsland|Duitse]] provinsie [[Oos-Pruise]] in die weste en die Peipus-meer[[Peipusmeer]] in die ooste geleë is. Die gebied is na die Baltiese volke vernoem wat 'n selfstandige taalfamilie binne die Indo-Europese groep van tale vorm en word hoofsaaklik deur [[Litauers]], Este en Lette bewoon.
 
Die gebied bestaan vandag uit die drie onafhanklike Baltiese state [[Litaue]], [[Letland]] en [[Estland]] wat tussen 1940 en 1991 as Sosialistiese Sowjetrepublieke nog deel uitgemaak het van die [[Sowjetunie]]. Alhoewel die Estiese volk net soos die Lyflanders (of Lywe) in die noorde van Letland as Finno-Oegriërs in taalkundige opsig nie by die Baltiese taalfamilie gereken kan word nie, word Estland gewoonlik steeds as 'n Baltiese land beskou.
 
Die gebied is - behalwe vir Litaue - in die [[Middeleeue]] deur die [[Duitse Orde|Duitse Ridderorde]] gekoloniseer en is oorwegend Evangelies-Luthers. Dit het tussen 1721 en 1918 deel uitgemaak van die Tsaristiese Rusland. Litaue was oor 'n lang tydperk met Pole in een ryk verenig en het tydens die [[Protestantse Hervorming|Reformasie]] net soos sy suidelike buurland oorwegend Rooms-Katoliek gebly. So het Estland en Letland ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] uit Protestants-Duitse provinsies van die voormalige Duitse Ordensstaat ontstaan, terwyl Litaue met sy Pools-Katolieke tradisies reeds in die Middeleeue as selfstandige staat bestaan het.
 
In die tydperk tussen die wêreldoorloë het Litaue, Letland en Estland onafhanklike republieke gevorm. In 1939 het die Duitsland van [[Hitler]] en die Rusland van Stalin die [[Ribbentrop-Molotof-verdrag]] gesluit wat die drie republieke uitgelewer het aan 'n Russiese besetting. Politieke marionette van Sowjet-Rusland het die aansluiting van al drie Baltiese lande as outonome Sosialistiese Sowjetrepublieke en 'n vinnige sowjetisering van die Baltiese ekonomieë beheer.
Reeds in die antieke tydperk het Griekse en Romeinse skrywers na ''Baltia'' verwys, 'n legendariese [[barnsteen]]-eiland in die noorde van [[Europa]].<ref>Christiane Bauermeister: ''Baltikum. Litauen • Lettland • Estland''. Ostfildern: Dumont 2010, bl. 10</ref>
 
Die eerste historiese dokument, waarin die term ''Balties'' gebruik word, is 'n Latyns-geskrewe kroniek wat deur die 11de eeuse Duitse geskiedskrywer Adam von Bremen saamgestel is. Hy verwys daarin na die ''Mare Balticum'' (Baltiese of [[Oossee]]). Geskiedkundiges is nie eens oor die oorsprong van die term nie. Dit is moontlik afgelei van die Deense woord vir gordel, ''belte'', en het blykbaar na die gordelagtige vorm van die Oossee verwys. 'n Ander hipotese beweer dat dit moontlik van die Pruisiese woord vir 'n landgebonde baai, ''balt'', afgelei kan wees. Aanhangers van 'n derde teorie voer aan dat dit van die Litause woord ''baltas'' ("wit") afgelei sou wees - 'n verwysing na die wit, onstuimige see.<ref>[http://www.visitlithuania.net/travelportal/cgi/dir.cgi?dir=84 ''Visit Lithuania: Facts about Lithuania'']</ref>
 
In Duitsland het die term ''Baltikum'' eers vanaf die middel van die 19de eeu algemeen gebruiklik geword. Die Baltiese lande was destyds nog Russiese Oossee-provinsies wat in politieke, ekonomiese en kulture oorsig deur sowat 350 adellike Duitse families oorheers is. Dit was juis [[Baltiese Duitsers]] wat na hulleself vanaf die laat 19de eeu as ''Balte'' verwys het, terwyl die inheemse Estniese, Letlandse en Litause bevolking hierdie aanvanklik nouliks gebruik het. Die drie lande het immers nie 'n gemeenskaplike geskiedenis gedeel nie - Este en [[Letlanders]] is wél eeue lank deur Baltiese Duitsers oorheers en het gedurende die Reformasie Evangelies-Lutherse Protestante geword.
 
Maar eerder as om onderlinge betrekkinge met Letland te handhaaf, het Estland reeds sedert die Romantiese tydperk van die 19de eeu die "Soome sild" of "Brug met Finland" uitgebou. Bande met dié noordelike buurland is steeds nouer as dié met Letland of Litaue.
== Geskiedenis ==
=== Vroeë geskiedenis ===
[[Lêer:Baltic Tribes c 1200.svg|duimnael|links|250px|Baltiese stamgroepe omstreeks 1200 n.C.]]
[[Lêer:Rusnės sala 01.jpg|duimnael|'n Lugfoto van die Litause dorp Rusnė en die gelyknamige rivier se monding, met die [[Koerse Haf]] in die agtergrond. [[Wikings]] het hierdie hawe as Baltiese poort na die ooste gebruik]]
Argeologiese vondse dui daarop dat die eerste menslike nedersettings in die Baltiese lande omstreeks 11&nbsp;000 v.C. deur mense uit die sogenaamde Hamburgse Kultuurkring ('n variant van die [[Frankryk|Franse]] Magdalénien-beskawing) en die Suid-Europese Swidry-beskawing gestig is. Vanaf omtrent 4&nbsp;000 v. het Indo-Europese groepe (die Bandkeramiese beskawing) hulle in die gebied gevestig en met die inheemse bevolking vermeng. Die Balte as etniese groep het uit hierdie vermenging ontstaan.
Omstreeks 500 n.C. het [[Skitiërs]] rooftogte in die gebied onderneem, terwyl ook invloede van die [[Kelte|Keltiese]] Latène-beskawing in hierdie periode aangewys kan word. Tussen 200 v.C. en 500 n.C. het [[Germane|Germaanse]] groepe tot by die Weichsel-rivier uitgebrei en [[Slawe]] en [[Gote]] na die Baltiese gebied verdring. Plaaslike [[barnsteen]] is na [[Rome]] en [[Griekeland]] uitgevoer.
 
[[Lêer:Baltic Tribes c 1200.svg|duimnael|links|250px|Baltiese stamgroepe omstreeks 1200 n.C.]]
Gedurende die Volksverhuising het steeds meer Slawe hulle in die gebied gevestig, terwyl [[Wikings]] vanuit [[Swede]] tot in die Samland en Memelland getrek het. Die Skandinawiërs, wat aanvanklik as vyandelik beleef is, het later begin om handel met Baltiese volke te dryf. Die nedersetting Rusnė (Duits: ''Ruß'') in die Nemunas- of Memeldelta het as veilige seehawe vir die Wikings gedien, en hulle het van hier op riviere verder ooswaarts beweeg. Volgens een taalkundige opinie is sowel die Wiking-Roes asook die [[Russe]] se naam van die Memellandse hawe Rusnė afgelei en na die ooste uitgebrei.
 
Die etnogenese van Baltiese en Oossee-Finse volke het omstreeks 1&nbsp;000 v.C. sy aanvang geneem, en eers in die eerste millennium van ons tydrekening is hierdie proses afgesluit.<ref>Ralph Tuchtenhagen: ''Geschichte der baltischen Länder. Tweede, hersiene uitgawe''. München: C.H. Beck Wissen 2009, bl. 11</ref> Letland en Litaue is omstreeks 1200 deur verskeie stamgroepe bewoon wat - met uitsondering van die Oossee-Finse Lywe en saam met groepe in die suidweste soos Pruise, Skalwe en Jatvingers - by die Baltiese taalfamilie gereken word.
 
Letland se hoofstamme in hierdie tydperk het die [[Koere]], Semgalle, Sele en Lywe ingesluit; die totale destydse bevolking word op sowat 150&nbsp;000 mense beraam. Die eerste Duitse en Slawiese bronne, wat na hierdie vier volksgroepe verwys, dateer uit die 13de eeu, tog het hulle versmelting tot een Letse volk nog tot in die 17de eeu voortgeduur.
 
Litause stamme het in die 13de eeu die gebied van Aukštaitija (Hooglitaue), die streek rondom Vilnius en die Wes-Litause gewes Šemaitija (Nederlitaue) bewoon. In die gebied van die huidige [[Vilnius]] het eerste nedersettings teen die burgheuwel, by die samevloeiing van die [[Neris|Neris-]] en Vilnia-riviere en die heuwels rondom ontstaan.
{{clear}}
 
== Verwysings ==
== Eksterne skakels ==
{{CommonsKategorie|Baltic states}}
; Ekonomie
----
* {{de}} [https://www.ahk-balt.org/laenderinfos/ ''Duits-Baltiese Kamer van Koophandel en Nywerhede - Inligting oor Estland, Letland en Litaue'']
 
{{Gebied}}