Verskil tussen weergawes van "Akteur"

36 437 grepe bygevoeg ,  6 maande gelede
Geskep deur die bladsy "Actor" te vertaal
(Geskep deur die bladsy "Actor" te vertaal)
[[Lêer:Helshoogte 1943.jpg|duimnael|[[André Huguenet]], [[Hermien Dommisse]] en [[Paula Styger]] in Helshoogte, 'n vertaling van [[Emily Brontë]] se Wuthering Heights (1943.)]]
[[Lêer:Crystal-donna-531x640.jpg|duimnael|[[Crystal Donna Roberts]] is 'n moderne aktrise. Sy word ook gereeld as aanbieder en aktrise op TV gesien.]]
 
[[Lêer:Antoine_Watteau_-_Actors_from_the_Comédie_Française_-_WGA25475.jpg|duimnael|Die akteurs van die Comédie-Française, {{Circa|1720}}.]]
'n '''Akteur''' (manlike vorm) of '''aktrise''' (vroulik) is iemand wat 'n persoon in 'n verhaal of rolspel uitbeeld. 'n Akteur is bemoeid met die [[uitvoerende kunste]] en tree in rolprente, TV-programme, op verhoog en in radiouitsendings op. Hulle kan toneelspeel, gemaklik voor mense praat en ook sing en dans. Dis belangrik dat akteurs so veelsydig moontlik moet wees om soveel moontlike rolle en situasies te kan vertolk.
'n '''Akteur''' is 'n persoon wat 'n karakter uitbeeld in 'n uitvoering (ook '''aktrise'''; [[Akteur|sien hieronder]]).<ref>"The dramatic world can be extended to include the 'author', the 'audience' and even the 'theatre'; but these remain 'possible' surrogates, not the 'actual' referents as such" (Elam 1980, 110).</ref> Die akteur doen die uitvoering "in die vlees" in die tradisionele medium van die [[teater]] of in die moderne media soos [[Rolprent|film]], [[radio]] en [[televisie]]. Die ooreenstemmende Griekse term is ὑποκριτής (hupokritḗs), letterlik "die een wat antwoorde".<ref name="hypocrite">{{Cite web|url=http://oxforddictionaries.com/definition/english/actor?q=actor|title=Definition of actor}}</ref> Die kuns lê in die akteur se interpretasie van die karakter wat uitgebeeld word en in sy toneelspel. Die woord rol, wat verwys na die akteur se interpretasie van 'n karakter, verwys na die rolle papiere wat gebruik was in teaters. Interpretasie van 'n rol, geskied selfs as die akteur "homself speel", in sommige eksperimentele teaterstukke.
 
== Bekende akteurs ==
Enkele bekende akteurs ter illustrasie:
* [[Michelle Botes]]
* [[Elize Cawood]]
* [[Tobie Cronjé]]
* [[Al Debbo]]
* [[Hermien Dommisse]]
* [[Zack du Plessis]]
* [[Willie Esterhuizen]]
* [[Bill Flynn]]
* [[Alfred Ntombela]]
* [[Emgee Pretorius]]
* [[Meryl Streep]]
* [[Carel Trichardt]]
* [[Brümilda van Rensburg]]
*[[Sandra Prinsloo]]
*[[Cintaine Schutte]]
*[[Cindy Swanepoel]]
*[[Nadia Valvekens]]
*[[Crystal Donna Roberts]]
*[[Sandi Schultz]]
*[[Marguerite van Eeden]]
 
Voorheen, in [[antieke Griekeland]], [[Antieke Rome|Rome]], die [[Middeleeue|Middeleeuse wêreld]], en in die tyd van [[William Shakespeare]], kon net mans akteurs wees en vroue se rolle is oor die algemeen gespeel deur mans of seuns.<ref name="Neziroski 2003">{{Cite web|url=http://csmt.uchicago.edu/glossary2004/narrativelyricdrama.htm|title=narrative, lyric, drama|last=Neziroski|first=Lirim|year=2003|website=Theories of Media :: Keywords Glossary :: multimedia|publisher=University of Chicago|access-date=2009-03-14|quote=For example, until the late 1600s, audiences were opposed to seeing women on stage, because of the belief stage performance reduced them to the status of showgirls and prostitutes. Even Shakespeare's plays were performed by boys dressed in drag.}}</ref> Terwyl Antieke Rome later vroue toegelaat het om rolle te vertolk, het hulle slegs klein dele gekry om te praat. Die [[commedia dell'arte]] van [[Italië]] het egter professionele vroue toegelaat om deel te wees van uitvoerings: Lucrezia Di Siena, wie se naam op 'n kontrak van akteurs is van [[10 Oktober]] [[1564]], word gereken as die eerste Italiaanse aktrise, met Vincenza Armani en Barbara Flaminia as die eerste primadonnas, en is die eerste goed gedokumenteerde aktrises in Italië (en [[Europa]]). <ref name="auto">Giacomo Oreglia (2002). Commedia dell'arte. Ordfront. {{ISBN|91-7324-602-6}}</ref> Nadat die Engelse Herstel van [[1660]], het vroue begin om te verskyn op die verhoog in [[Engeland]]. In moderne tye, veral in die pantomime en 'n paar operas, het vroue soms die rolle van seuns of jong mans gespeel.<ref name="PDF">{{Cite web|url=http://www.s-sj.org/pdfs/St-Dusinberre-web.pdf|title=Boys Becoming Women in Shakespeare's Plays|last=JULIET DUSINBERRE|website=S-sj.org\accessdate=22 October 2017}}</ref>
== Eksterne skakels ==
* {{Commonskat-inlyn|Acting}}
* {{Wikt-inlyn|akteur}}
{{Saadjie}}
 
== Geskiedenis ==
{{Normdata}}
Die eerste aangetekening van 'n uitvoerende akteur was in 534 v.C. toe die Griekse uitvoerder, Thespis op die verhoog geklim het by die ''Theatre Dionysus'' om die eerste bekende persoon te word om woorde van 'n karakter of 'n storie weer te gee. Voor Thespis se optrede, was Griekse stories slegs in sang, dans en in die derde persoon uitgedruk. Ter ere van Thespis, het akteurs algemeen bekend geraak as ''Thespiërs''. Die manlike akteurs in die [[Griekse teater|teater van die antieke Grieke]] was uitgevoer in drie vorme van [[drama]]: [[tragedie]], komedie, en die satiriese spel.<ref>Brockett and Hildy (2003, 15–19).</ref> Westerse teater het aansienlik uitgebrei en ontwikkel onder die [[Antieke Rome|Romeine]]. Die [[Romeinse teater|teater van die antieke Rome]] was 'n vooruitstrewende en diverse kunsvorm, wat gewissel het van feestelike optredes van die straat teater, naakte danse, en akrobatiese bewegings, na die aanbieding van die komedies en 'n hoë-styl, mondelingse uitgebreide [[Tragedie|tragedies]].
 
Soos die [[Wes-Romeinse Ryk]] begin verval het deur die middel van die 4de en 5de eeue, het die setel van die Romeinse mag verskuif na [[Istanboel|Konstantinopel]] en die [[Bisantynse Ryk]]. Rekords wys dat [[Mimiek|mime]], pantomime, tonele of voordragte van [[Tragedie|tragedies]] en [[Komedie|komedies]], [[Dans|danse]], en ander vermaak baie gewild was. Vanaf die 5de eeu is [[Wes-Europa]] gedompel in 'n tydperk van algemene wanorde. Klein nomadiese groepe akteurs het gereis in [[Europa]] gedurende die tydperk en het 'n opvoering gelewer daar waar hulle 'n gehoor kon vind; daar is geen bewyse wat toon dat hulle enigiets behalwe ru-skerms vervaardig het nie.<ref>Brockett and Hildy (2003, 75)</ref> Tradisioneel was akteurs nie van 'n hoë status nie; daarom in die Vroeë Middeleeue was reisende geskelskappe dikwels met wantroue aanskou. Vroeë Middeleeuse akteurs was veroordeel deur die [[Rooms-Katolieke Kerk|Kerk]] gedurende die Donker Eeue, omdat hulle as gevaarlik, immoreel en [[Paganisme|heidens]] beskou is. In baie dele van Europa, was dit die tradisionele oortuiging van spesifieke streke dat akteurs nie 'n Christelike begrafnis kon hê nie.
 
In die Vroeë Middeleeue het kerke in Europa begin om gedramatiseerde weergawes van Bybelse gebeure op te voer. Deur die middel van die 11de eeu het liturgiese drama versprei van Rusland na [[Skandinawië]] na [[Italië]]. Die <nowiki><i>Feast of Fools</i></nowiki> het die ontwikkeling van komedie aangemoedig. In die Laat Middeleeue is opvoering in 127 dorpe vervaardig. Hierdie opvoerings het dikwels [[komedie]] bevat, met akteurs wat duiwels, skurke en narre gespeel het.<ref>Brockett and Hildy (2003, 86)</ref> Die meerderheid van die akteurs in hierdie opvoerings, was van die plaaslike inwoners. Amateur kunstenaars was slegs manlik in [[Engeland]], maar ander lande het al vroulike kunstenaars gehad.
 
was uitsluitlik manlike, maar ander lande het vroulike kunstenaars.
 
Daar was verskeie sekulêre opvoerings tydens die Middeleeue, waarvan die vroegste ''The Play of the Greenwood'', deur Adam de la Halle in 1276 is. Dit bevat satiriese tonele en ander volksmateriaal soos feetjies en bonatuurlike gebeure. Die klug genre het ook gewild begin raak na die 13de eeu. Teen die einde van die Laat Middeleue, het professionele akteurs in Engeland en Europa na vore begin tree. [[Richard III van Engeland|Richard III]] en [[Hendrik VII van Engeland|Henry VII]] het beide klein groepe akteurs bestuur. Aan die begin van die 16de eeu, het [[Commedia dell'arte]] geselskappe improvisasie opvoerings regoor Europa gedoen vir 'n paar eeue lank. Commedia dell'arte was 'n akteur-gesentreerde teater, wat min natuurskoon en baie min rekwisiete benodig het. Opvoerings was los raamwerke, wat situasies, komplikasies en die uitkoms omtrent 'n aksie uitgebeeld het, rondom hierdie strukture het akteurs geïmproviseer. Die uitvoerings het gewoonlik bestaan uit 'n groep van 13 tot 14 akteurs, en in meeste gevalle het akteurs in die wins gedeel gelykstaande aan die grootte van hul rolle wat hulle vertolk het.
<br />
[[Lêer:The_Swan_cropped.png|duimnael|'n 1596 skets van 'n opvoering in proses op die verhoog van ''The Swan'', 'n [[Elizabethaanse teater|Elizabethaanse]] oop-dak teater.]]
Renaissance teater is afgelei van verskeie middeleeuse teater tradisies, soos die "misterieuse opvoerings" en die "universiteitsdramas" wat gepoog het om die Atheense tragedie te herskep.
 
Die Italiaanse tradisie van [[Commedia dell'arte]], sowel as die uitgebreide masques is gereeld aangebied by die hof en het ook bygedra tot die vorming van openbare teater. Voor die regering van Elizabeth I, was maatskappye van die spelers verbonde aan huishoudings van die voorste aristokrate en het uitgevoerings seisoenaal op verskeie plekke gehou. Dit het die grondslag geword vir die professionele spelers in [[Elizabethaanse teater|Elizabethaanse era]].
 
Die ontwikkeling van die teater en geleenthede vir akteurs het opgehou toe die Puriteinse opposisie van daardie stadium opvoerings in Londen verbied het. Puriteine het teater as immoreel beskou. Die heropening van teaters in 1660 het 'n herlewing in Engelse teater meegbring, Engelse komedies is geskryf en opgevoer in die Herstel tydperk van 1160 - 1710 en is in geheel beskryf as "Herstel komedie"/"verligtingskomedie". Hierdie komedie is berug vir sy [[Menslike seksuele gedrag|seksuele]] ondertone. Op hierdie punt is vroue toegelaat om vir die eerste keer te verskyn op die verhoog, maar slegs vir vroulike rolle. Hierdie tydperk het die eerste professionele aktrises meegebring asook die opkoms van die eerste beroemde akteurs.
<br />
 
=== Die 19de eeu ===
[[Lêer:Henry_Irving_Vanity_Fair.jpg|duimnael|Henry Irving in ''The Bels'', 1874.]]
In die 19de eeu is die negatiewe reputasie van akteurs grootliks omgekeer en hulle is vereer en toneelspel het 'n gewilde beroep en kuns geword. Die koms van die akteur as 'n beroemde persoon, het gemaak dat gehore na opvoerings gaan kyk om hul "gunsteling sterre" te sien. Akteurs se bestuurders, wat hul eie maatskappy gestig het, moes ook nou omsien na die vervaardiging en finansiering van produksies.<ref>James Eli Adams, ed., ''Encyclopedia of the Victorian era'' (2004) 1:2-3.</ref> Indien 'n maatskappy suksesvol was, het hulle 'n permanente kliëntebasis gehad wat na die produksies kom kyk het. Hulle kon ook hul gehore vergroot deur landswyd te toer en om 'n reeks bekende opvoerings te doen, soos dié wat deur Shakespeare geskryf is. Die koerante, private klubs, kroeë en koffiewinkels het gegons oor die nuutste produksies en sterre. Henry Irving (1838 - 1905) was die mees suksesvolle bestuurder onder die Britse akteurs.<ref>George Rowell, ''Theatre in the Age of Irving'' (Rowman & Littlefield, 1981).</ref> Irving was bekend vir sy Shakespeare rolle en vir sodanige innovasies soos om die ouditorium se ligte af te skakel om die fokus op die akteurs te plaas. Sy geselskap het regoor Brittanje getoer, asook Europa en die Verenigde State van Amerika, waar talentvolle akteurs gehore bekoor het. In 1895 is geselskap ook in hoër kringe van die Britse samelewing aanvaar.
<br />
 
=== 20ste eeu ===
[[Lêer:The_Shubert_Theatre00.jpg|duimnael|'n Plakkaat vir 'n opvoering by die Shubert Teater. ]]
Teen die vroeë 20ste eeu het die ekonomie dit toegelaat om groot skaalse produksies te begin lewer. Dit was moeilik om mense te vind wat goed was in beide regie en teaterbestuur, daarom is die twee verantwoordelikhede van mekaar geskei en aan individuele persone toegeken. Groter bedrae geld was nodig om met produksies te begin toer, die oplossing hiervoor was 'n kettingreeks teaters op te rig, soos onder ander Theatrical Syndicate, Edward Laurillard en veral The Shubert Organization. Deur vir toeriste vertonings te bied in groot stede, moes die produksies vir lang tye aaneen vertoon, veral met musiek blyspele. In hierdie tyd het dit selfs nog meer noodsaaklik geraak om 'n bekende akteur aan 'n produksie se titel te koppel.<ref>Foster Hirsch, ''The Boys from Syracuse: The Shuberts' Theatrical Empire'' (Cooper Square Press, 2000).</ref>
 
== Tegnieke ==
 
* Klassieke toneelspel is 'n filosofie van spel wat integreer met die uitdrukking van die liggaam, stem, verbeelding, verpersoonliking, improvisasie, eksterne stimuli en teksanalise. Dit is gebaseer op die teorieë en stelsel van klassieke akteurs en regiseurs, insluitend Konstantin Stanislavski en Michel Saint-Denis.
* In die Stanislavski-stelsel, ook bekend as Stanislavski se metode, neem akteurs hul eie gevoelens en ervarings om die egtheid van die karakter te weerspieël. Akteurs sit hulself in die gedagtegang van die karakter en soek vir ooreenkomste tussen hulself en die karakter om 'n ware uitbeelding van die karakter weer te gee.
* Metode toneelspel is 'n reeks tegnieke wat saamgestel is vir die opleiding van akteurs om 'n beter karakter te skep, soos geformuleer deur [[Lee Strasberg]]. Strasberg se metode is gebaseer daarop dat 'n akteur 'n emosionele en kognitiewe begrip van hul rol moet ontwikkel en om hul eie persoonlike ervarings te gebruik om met die karakter te kan identifiseer. Hierdie metode word deels gebaseer op Stanislavski se stelsel. Ander metodes word ook op Stanislavski se idees gebaseer, soos dié van [[Stella Adler]] en [[Sanford Meisner]], maar dit word nie as "metode spel" beskou nie.<ref>Guerrasio, Jason. (2014-12-19) [https://tribecafilminstitute.org/blog/detail/what_it_means_to_be_method What It Means To Be ‘Method’]. Tribecafilminstitute.org. Retrieved on 2016-02-10.</ref>
* Meisner tegniek vereis dat die akteur moet fokus op die ander akteur om dan heeltemal in die oomblik te wees. Hierdie metode maak dat akteurs meer eg voorkom in tonele. Dit is gebaseer op die beginsel dat toneelspel homself sal vind deur middel van uitdrukking wanneer daar op die ander persoon se emosies gereageer word.
 
== Teenoorgestelde geslag ==
Voorheen, in sekere gemeenskappe, kon net mans akteurs wees. In [[antieke Griekeland]] en [[antieke Rome]]<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/radio4/womanshour/2002_52_fri_04.shtml|title=BBC - Radio 4 - Woman's Hour -Women Actors in Ancient Rome|website=Bbc.co.uk|access-date=22 October 2017}}</ref> en die [[Middeleeue|Middeleeuse wêreld]], was dit beskou as 'n skande vir 'n vrou om op 'n verhoog te wees; dit is geglo tot en met die 17de eeu in [[Venesië]]. In die tyd van [[William Shakespeare]], is vroue se rolle oor die algemeen deur mans of seuns vertolk.<ref name="Neziroski 2003">{{Cite web|url=http://csmt.uchicago.edu/glossary2004/narrativelyricdrama.htm|title=narrative, lyric, drama|last=Neziroski|first=Lirim|year=2003|website=Theories of Media :: Keywords Glossary :: multimedia|publisher=University of Chicago|access-date=2009-03-14|quote=For example, until the late 1600s, audiences were opposed to seeing women on stage, because of the belief stage performance reduced them to the status of showgirls and prostitutes. Even Shakespeare's plays were performed by boys dressed in drag.}}</ref>
 
Toe 'n agtien-jaar Puriteinse verbod op drama opgehef was in 1660, het vroue begin deelneem aan produksies in Engeland. Margaret Hughes word dikwels gereken as die eerste professionele aktrise op die Engelse verhoë. <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/comment/story/0,,1534673,00.html|title=Smallweed|last=Smallweed|date=23 July 2005|publisher=The Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20090422150043/http://www.guardian.co.uk/comment/story/0%2C%2C1534673%2C00.html|archive-date=22 April 2009|access-date=2009-03-14|quote="Whereas women's parts in plays have hitherto been acted by men in the habits of women ... we do permit and give leave for the time to come that all women's parts be acted by women," Charles II ordained in 1662. According to Brewer's Dictionary of Phrase and Fable, the first actress to exploit this new freedom was Margaret Hughes, as Desdemona in Othello on December 8, 1660.}}</ref> Hierdie verbod is deels beëindig tydens die bewind van [[Karel II van Engeland|Charles II]], omdat hy aktrises op die verhoog geniet het.<ref>{{Cite web|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1885/10/18/103638994.pdf|title=Women as actresses|date=18 October 1885|website=Notes and Queries|publisher=The New York Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511120210/https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1885/10/18/103638994.pdf|archive-date=May 11, 2011|access-date=2009-03-14|quote=There seems no doubt that actresses did not perform on the stage till the Restoration, in the earliest years of which Pepys says for the first time he saw an actress upon the stage. Charles II, must have brought the usage from the Continent, where women had long been employed instead of boys or youths in the representation of female characters.}}</ref> Charles II het ook briewe uitgereik aan Thomas Killigrew en William Davenant om hulle magtiging te gee om op te voer by twee Londen teatermaatskappy, met meer ernstige dramas, die briewe is ook in 1662 aangepas en weer uitgereik wat aktrises toelating tot die verhoog gee vir die eerste keer.<ref>Fisk, Deborah Payne (2001). "The Restoration Actress". In Owen, Susan J. ''A companion to restoration drama'', pg. 73, (1. publ. ed.). Oxford [u.a.]: Blackwell. {{ISBN|978-0631219231}}.</ref>
 
In die [[19de eeu]] is vroue in teater in 'n negatiewe lig beskou en gesien as losbandig. Ten spyte van die vooroordele van hierdie tydperk, was die ook die tyd van die eerste vroulike "sterre", veral [[Sarah Bernhardt]].<ref>'Studies in hysteria': actress and courtesan, Sarah Bernhardt and Mrs Patrick Campbell</ref>
 
In Japan het ''onnagata'' (mans) die vroulike rolle vertolk en is meestal in ''kabuki'' teater gebruik toe vroue verban was van verhoë in die Edo-tydperk. In sekere vorme van Chinese dramas, soos die Beijing opera, het mans tradisioneel al die rolle (vroulik inlsuitend) vertolk, terwyl vroue dikwels rolle in die Shaoxing opera kon vertolk.<ref>Richard Gunde, ''Culture and Customs of China'' (2002), page 63.</ref>
 
In die moderne tye het vroue dikwels die rolle van jong mans of seuns vertolk. Byvoorbeeld die groep akteurs van ''Peter Pan'', is oorspronklik deur vroue vertolk en die oorgrote meerderheid van die rolle was die van seuns. [[Opera]] het ook verskeie manlike rolle gehad wat deur vroue gesing is, gewoonlik mezzo-soprane. Voorbeelde is Hansel in ''Hänsel und Gretel'', <nowiki><i>Cherubino</i></nowiki> in ''The Marriage of Figaro'' en Octavian in ''Der Rosenkavalier''.
 
Vroue wat manlike rolle in films vertolk is ongewoon. In [[1982]] het Stina Ekblad die geheimsinnige Ismael Retzinsky in ''Fanny and Alexander vertolk'' en [[Linda Hunt]] het die Oscar-Toekenning vir Beste Ondersteunende Aktrise ontvang vir die speel van Billy Kwan in ''The Year of Living Dangerously.'' In 2007 is [[Cate Blanchett]] ook genomineer vir die Academy Toekenning vir Beste Ondersteunende Aktrise vir die speel van Judas Quinn, 'n fiktiewe voorstelling van [[Bob Dylan]] in die 1960's, in ''I'm Not There''.
 
In die 2000's is vroue wat manlike rolle vertolk in teater redelik algemeen, veral in ouer aanbiedings, soos die werk van Shakespeare, waar daar groot getalle manlike rolle is, is die geslag onbelangrik.<ref name="PDF">{{Cite web|url=http://www.s-sj.org/pdfs/St-Dusinberre-web.pdf|title=Boys Becoming Women in Shakespeare's Plays|last=JULIET DUSINBERRE|website=S-sj.org\accessdate=22 October 2017}}</ref>
 
Om 'n akteur te laat aantrek soos die teenoorgestelde geslag vir 'n komiese effek, is deel van die tradisie van [[Opera buffa|komiese teater]] en film. Die meeste van Shakespeare se komedies sluit gevalle in van openlike [[kruiskleding]], soos Francis Flute in ''[[A Midsummer Night's Dream]]''. Die fliek ''A Funny Thing Happened on the Way to the Forum'' met [[Jack Gilford]] waar hy soos 'n jong bruid aangetrek is, is nog 'n voorbeeld. [[Tony Curtis]] en [[Jack Lemmon]] se karakters het in die [[Billy Wilder]] film, ''Some Like It Hot'', soos vroue aangetrek om van bendelede te ontsnap. Kruiskleding is iets wat gereeld gebruik is in meeste van die ''Carry On'' films. [[Dustin Hoffman]] en [[Robin Williams]] het elk in komiese treffer film verskyn (''Tootsie'' en ''Mrs. Doubtfire'', onderskeidelik) waar hulle in meeste van die tonele soos vroue geklee is.
 
 
Soms word die kwessie verder gekompliseer, byvoorbeeld wanneer 'n vrou die rol van 'n vrou vertolk wat soos 'n man aantrek - wat haarself dan voordoen as 'n man, soos [[Julie Andrews]] in die ''Victor/Victoria'', of [[Gwyneth Paltrow]] in ''Shakespeare in Love''. In ''It's Pat: The Movie'', weet die kyker nooit wat die geslag van die deurslaggewende karakters, Pat en Chris (gespeel deur [[Julia Sweeney]] en [[Dave Foley]]) is nie. Net so, in die bogenoemde voorbeeld van ''The Marriage of Figaro'', is daar 'n toneel waar Cherubino ('n manlike karakter vertolk deur 'n vrou) aangetrek is soos 'n vrou; die ander karakters in die toneel is bewus van een vlak van geslagsomruiling, maar die gehoor is van twee vlakke bewus.
 
 
'n Paar moderne rolle word gespeel deur iemand van die teenoorgestelde geslag om vloeibaarheid van die geslag te beklemtoon. Edna Turnblad in ''Hairspray'' is gespeel deur [[Divine|Devine]] in die oorspronklike 1988-film, [[Harvey Fierstein]] in die Broadway-musiekblyspel, en [[John Travolta]] in die 2007 fliek musiekblyspel. [[Eddie Redmayne]] was genomineer vir 'n [[Oscar]] vir die spel van Lili Elbe ('n trans vrou) in 2015 vir ''The Danish Girl''.<ref>Andrea Mandell, ''[https://www.usatoday.com/story/life/movies/2015/12/20/eddie-redmayne-oscar-journey-the-danish-girl/77263744/ Can Eddie Redmayne nab Oscar No. 2?]'', December 20, 2015, ''[[USA Today]]''</ref>
 
== Die term aktrise ==
In teenstelling met die Antieke Griekse teater het Antieke Romeinse teater vroulike kunstenaars toegelaat om te speel. Terwyl die meerderheid van hulle selde in sprekende rolle was, maar eerder vir dans, daar was min aktrises in Rome wat gebruik is vir sprekende rolle. Diegene wat rykdom, roem en erkenning vir hul kuns gekry het, soos die Eucharis, Dionysia, Galeria Copiola en Fabia Arete, het ook hul eie gilde, ''Sociae Mimae'', gestig. <ref>Pat Easterling, Edith Hall: ''[https://books.google.se/books?id=vWzdX7Yqq7MC&pg=PA301&lpg=PA301&dq=bassilla+actress+ancient&source=bl&ots=X8iWcXkGt8&sig=ACfU3U38pMTl5m7M_sj-r4KvgXXUjx6G0Q&hl=sv&sa=X&ved=2ahUKEwj2odnG3szlAhXks4sKHXD6AdkQ6AEwDXoECAgQAQ#v=onepage&q=bassilla%20actress%20ancient&f=false Greek and Roman Actors: Aspects of an Ancient Profession]''</ref>
 
Hoewel vroue in Engeland tot en met die tweede helfte van die 17de eeu nie op die verhoog verskyn het nie, was hulle wel in opvoerings betrokke in [[Italië]], [[Spanje]] en [[Frankryk]] laat in die [[16de eeu]]. Lucrezia Di Siena, wie se naam op 'n akteurskontrak in [[Rome]] aangeteken is vanaf 10 Oktober 1564, word na verwys as die eerste Italiaanse aktrise en Vincenza Armani en Barbara Flaminia was die eerste primadonnas en die eerste gedokumenteerde aktrises in Italië (en Europa). <ref name="auto">Giacomo Oreglia (2002). Commedia dell'arte. Ordfront. {{ISBN|91-7324-602-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/91-7324-602-6|91-7324-602-6]]</ref>
 
Ná 1660 in [[Koninkryk van Engeland|Engeland]], toe vroue op die verhoog begin verskyn het, is die terme ''akteur'' of ''aktrise'' aanvanklik gebruik uitruilbare rolle van vroulike kunstenaars, maar later via Franse invloed het die term ''aktrice'' [[aktrise]] geword en is gebruik as die term om na vroulike kunstenaars in teater en film te verwys. Die [[etimologie]] is 'n eenvoudige afleiding uit ''akteur'' . Wanneer daar na groepe of 'n groep kunstenaars verwys word van beide geslagte, word die term ''akteurs'' gebruik.<ref name="theguardian.com">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2011/sep/25/readers-editor-actor-or-actress|title=The readers' editor on... Actor or actress?|last=Pritchard|first=Stephen|date=24 September 2011|website=Theguardian.com|access-date=22 October 2017}}</ref>
 
Die heraanvaarding van die neutrale term dateer terug na die post-oorlog tydperk van die 1950 en 60's toe bydraes deur vroue tot kultuur oor die algemeen hersien is. Toe ''The Observer'' en ''[[The Guardian]]'' hul gekombineerde stylgids gepubliseer het, is die term akteur gebruik om na mans en vroue te verwys; en wanneer die term ''aktrise'' gebruik word is dit slegs wanneer die woord voor 'n toekenning se naam staan, byvoorbeeld: Oscar vir beste aktrise. <ref name="theguardian.com">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2011/sep/25/readers-editor-actor-or-actress|title=The readers' editor on... Actor or actress?|last=Pritchard|first=Stephen|date=24 September 2011|website=Theguardian.com|access-date=22 October 2017}}</ref> Die gids se skrywers verklaar dat aktrises in dieselfde kategorie as skrywers, komediante, bestuurders, vroulike dokters en manlike verpleërs val en dateer van 'n tydperk toe sekere professies slegs vir een geslag was (gewoonlik mans). Die aktrise [[Whoopi Goldberg]] het in 'n onderhoud dit as volg uiteen gesit: "'n Aktrise kan slegs deur 'n vrou gespeel word. Ek is 'n akteur - ek kan enige rol vertolk." Die [[Verenigde Koninkryk]] se kunstenaars unie, ''Equity'', het geen beleid op die gebruik van akteur of aktrise nie. 'n Woordvoerder van Equity het gesê dat die unie glo daar is nog nie konsensus bereik oor die term nie en dat dit verdeeldheid bring. In 2009 het die ''Los Angeles Times'' verklaar dat "Aktrise", die algemene term bly wat gebruik word in die groot waarnemende toekennings wat gegee word aan vroulike kunstenaars<ref name="latimes">{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/2009/jan/18/entertainment/ca-actress18|title=From actor to actress and back again|last=Linden|first=Sheri|date=18 January 2009|website=Entertainment|publisher=Los Angeles Times|access-date=2009-03-14|quote=It would be several decades before the word "actress" appeared – 1700, according to the Oxford English Dictionary, more than a century after the word "actor" was first used to denote a theatrical performer, supplanting the less professional-sounding "player."}}</ref> (bv., Academy Toekenning vir Beste Aktrise).
<br />
[[Lêer:Meryl_Streep_from_"Florence_Foster_Jenkins"_at_Opening_Ceremony_of_the_Tokyo_International_Film_Festival_2016_(33644504135).jpg|duimnael|Die akteur [[Meryl Streep]]]]
 
=== Betaling ===
In 2015 het ''[[Forbes]]'' berig dat "...net 21 van die 100 top films van 2014 vroulike hoofrolle gehad het, terwyl slegs 28.1% van die karakters in 100 top films vroue was".<ref name="forbes1">[https://www.forbes.com/sites/natalierobehmed/2015/10/13/jennifer-lawrence-speaks-out-on-making-less-than-male-co-stars/ Jennifer Lawrence Speaks Out On Making Less Than Male Co-Stars]. Forbes.com (2015-10-13). Retrieved on 2016-02-10.</ref> "In die Verenigde State van Amerika, is daar 'n groot gaping in salarisskale. Gemiddeld word wit vroue slegs 78 sent betaal vir elke dollar wat 'n wit man maak, terwyl Spaanse vroue 56 sent verdien vir elke dollar wat 'n man verdien, swart vroue verdien 64 sent en Inheemse Amerikaanse vroue net 59 vir elke dollar." ''Forbes se'' analise van Amerikaanse akteursalarisse in 2013 het getoon dat mans 2{{Vbreuk|1|2}} keer meer geld verdien as vroulike akteurs. Dit beteken dat Hollywood se top-betaalde aktrises het net 40 sent vir elke dollar wat die top-betaalde mans gemaak het."<ref>Woodruff, Betsy. (2015-02-23) [http://www.slate.com/blogs/xx_factor/2015/02/23/gender_wage_gap_in_hollywood_it_s_very_very_wide.html Gender wage gap in Hollywood: It's very, very wide]. Slate.com. Retrieved on 2016-02-10.</ref><ref>{{Cite web|url=https://stephenfollows.com/much-hollywood-campaigns-oscar-cost/|title=How much do Hollywood campaigns for an Oscar cost?|website=Stephenfollows.com|access-date=2 May 2016}}</ref><ref>[https://variety.com/2014/film/news/study-female-movie-stars-earn-significantly-less-after-age-34-1201091967/ Female Movie Stars Experience Earnings Plunge After Age 34]. ''Variety'' (2014-02-07). Retrieved on 2016-02-10.</ref>
 
== Tipes ==
Akteurs wat in die [[teater]], [[Rolprent|film]], [[televisie]] en [[radio]] werk, moet spesifieke tegnieke en vaardighede leer. Tegnieke wat goed werk in een soort spel, werk nie noodwendig vir 'n ander soort spel nie.
 
=== In teater ===
Om op die verhoog te speel, moet akteurs die verhoog se rigtingaanwysings leer wat op die teks aangedui word, soos "''Stage Left''" en "Stage ''Right''". Hierdie aanwysings is gebaseer op die akteur se posisie van waar hy/sy staan en na die gehoor kyk. Akteurs moet ook die betekenis van die verhoogaanwysings leer: "''Upstage''" (weg van die gehoor) en "''Downstage''" (na die gehoor).<ref name="sft.edu">{{Cite web|url=http://www.sft.edu/tips/stage-acting.html|title=Industry Tips|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326100456/http://www.sft.edu/tips/stage-acting.html|archive-date=March 26, 2014|access-date=April 4, 2014}}</ref> Teater akteurs moet weet wat dit is om 'n ander karakter te blokkeer, wat beweging op die verhoog impliseer en hoe om ander karakters sigbaar te maak vir die gehoor. Die regiseur gee ook instruksies omtrent alle bewegings en akteurs moet weet wanneer om rekwesiete te gebruik en hoe om oor die verhoog te beweeg.
 
Sommige teater akteurs moet leer hoe om op die verhoog te veg. Daar kan van 'n akteur verwag word om 'n handgeveg of swaardgeveg op die verhoog te doen. Akteurs word dan afgerig deur regiseurs wat spesialiseer in gevegte en die choreografie van elke beweging van die geveg word ingeoefen.<ref name="sft.edu">{{Cite web|url=http://www.sft.edu/tips/stage-acting.html|title=Industry Tips|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326100456/http://www.sft.edu/tips/stage-acting.html|archive-date=March 26, 2014|access-date=April 4, 2014}}</ref>
 
=== In film ===
 
==== Stil films ====
Vanaf 1894 tot die einde van die 1920's, was films sonder klank. Akteurs in stil films moes met hul liggaamstaal en gesigsuitdrukkings alle emosies en reaksies beklemtoon sodat die gehoor 'n beter begrip kon vorm van wat in die toneel uitgebeeld word. Die melodramatiese spel was ook gewortel in teater, waar bewegings groot en sigbaar moes wees. Vaudeville-teater was 'n gewilde oorsprong van baie Amerikaanse stil film akteurs. Die deurdringende teenwoordigheid van verhoog akteurs het gelei tot regiseur, [[Marshall Neilan]], se uitbarsting in 1917: "hoe gouer die verhoog akteurs wat by film aangekom het, padgee, hoe beter sal dit wees vir films." In ander gevalle het regiseure soos John Griffith Wray weer vereis dat akteurs lewensgrootte bewegings moet maak om 'n klem te plaas op uitdrukkings. Teen 1914 het dit aan die lig gekom dat Amerikaanse kykers eerder natuurlike tonele op die skerm wil sien.{{Sfn|brownlow|1968}}
 
Baanbrekers filmregiseure in Europa en die Verenigde State van Amerika het die beperkings van die vroeë 1910's raakgesien. Stil films se spel het meer natuurlik begin word en as gevolg van die werk van D.W. Griffith, het kinematografie verbeter en 'n subtiele, natuurlike toon ingeneem.<ref name="infoplease.com">{{Cite web|url=http://www.infoplease.com/cig/movies-flicks-film/film-acting-vs-theater-acting.html|title=Movies and Film|publisher=infoplease.com}}</ref>
 
[[Lillian Gish]] is erken as die eerste ware film aktrise vir haar werk in hierdie tyd vir haar baanbrekerswerk op die verhoog en op die skerm. Regiseure soos Albert Capellani en Maurice Tourneur het begin aandring op naturalisme in hul films. Teen die middel van die 1920's het baie Amerikaanse stil films hierdie naturalistiese styl aangeneem, hoewel laeprofiel style steeds gebruik is, soos in die film ''Metropolis''. {{Sfn|Brownlow|1968}}
 
Volgens Anton Kaes, 'n stil film student van die Universiteit van Wisconsin, het Amerikaanse stil flieks 'n verandering van tegniek begin sien tussen 1913 en 1921, wat beïnvloed was deur Duitse stil films.<ref>{{Cite journal|url=|title=Silent Cinema|last=Kaes|first=Anton|date=1990|journal=Monatshefte|doi=}}</ref>
 
==== Die koms van klank in film ====
Film akteurs moet gewoond wees aan 'n kamera voor hulle<ref>{{Cite web|url=http://www.ace-your-audition.com/auditions-for-film.html|title=Auditions for Film: Movie Acting Tips and Techniques|website=Ace-your-audition.com|access-date=22 October 2017}}</ref>en moet hul posisie kan inneem. Hierdie posisie is gemerk op die vloer met band en dit is waar die maksimum lig en kamera fokus gaan wees. Film akteurs moet ook weet hoe om goed voor te berei vir oudisies, wat gewoonlik 'n gedeelte uit die teks is.
 
 
In teenstelling met teater akteurs, wat karakters ontwikkel om te herhaal vir gehore, is daar 'n gebrek aan kontinuïeit by film akteurs, omdat tonele nie noodwendig opeenvolgend geskiet word nie, dus moet die film akteur se karakter reeds ten volle ontwikkel wees.<ref name="infoplease.com">{{Cite web|url=http://www.infoplease.com/cig/movies-flicks-film/film-acting-vs-theater-acting.html|title=Movies and Film|publisher=infoplease.com}}</ref>
 
Omdat film die kleinste gebaar vasvang en vergroot, vereis dit 'n flambojante en liggaamlike uitvoering van die akteur. Die emosie is die moeilikste aspek om te bemeester in film, slegs klein gesigsuitdrukkings is nodig om 'n geloofwaardige karakter te skep.<ref name="infoplease.com">{{Cite web|url=http://www.infoplease.com/cig/movies-flicks-film/film-acting-vs-theater-acting.html|title=Movies and Film|publisher=infoplease.com}}</ref> Sommige teater sterre kon die oorgang van teater na film suksesvol behaal (byvoorbeeld, [[Laurence Olivier]], [[Glenn Close]], en [[Julie Andrews]]).
 
=== In televisie ===
Op 'n televisiestel is daar gewoonlik verskeie kameras teen verskillende hoeke opgestel. Akteurs wat nuut is tot die televisie industrie, kan deurmekaar raak en nie altyd weet om in watter kamera te kyk nie.<ref name="sft.edu">{{Cite web|url=http://www.sft.edu/tips/stage-acting.html|title=Industry Tips|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326100456/http://www.sft.edu/tips/stage-acting.html|archive-date=March 26, 2014|access-date=April 4, 2014}}</ref> Televisie akteurs moet die konsep van 'n "raam" verstaan. Die term ''raam'', verwys na dit wat vasgevang word in die kamera se lens. In die toneelbedryf, is daar vier tipes televisierolle, elke rol wissel in prominensie, frekwensie van voorkoms en betaling:
 
- Gereelde reeks rol: die hoof groep akteurs is deel van 'n permanente groep.
 
- Herhalende rolle: die akteurs is gebind tot 'n kontrak met 'n sekere aantal episodes in 'n reeks.
 
- Mede-ster rolle: dit is 'n klein rol wat gewoonlik slegs in een episode is.
 
- Gas rol: dit is 'n groter rol as 'n mede-ster rol en die karakter is gewoonlik die sentrale fokus van die episode.
<br />
 
=== In die radio ===
[[Lêer:Opname_van_een_hoorspel_Recording_a_radio_play.jpg|duimnael|Die opname van 'n radiodrama in Nederland (1949; Spaarnestad Foto).]]
'n Radiodrama is 'n gedramatiseerde, suiwer akoestiese [[opvoering]], uitgesaai op [[radio]] of gepubliseer op klank-media, soos CD, USB, of beskikbaar op aanlyn klank platforms. Met geen visuele komponente, maak 'n radiodrama staat op dialoog, musiek en klank effekte om die luisteraar te help om die karakters en die storie te verbeel. Dit is ouditiewe in die fisiese dimensie maar ewe sterk soos 'n visuele krag in die sielkundige dimensie."<ref>Tim Crook: [http://www.coffeetheater.com/usr/down/2_93.pdf ''Radio drama. Theory and practice''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140701103558/http://www.coffeetheater.com/usr/down/2_93.pdf|date=July 1, 2014}}. London; New York: Routledge, 1999, p. 8.</ref>
 
Radiodramas het gewildheid bereik binne 'n dekade van sy aanvanklike ontwikkeling in die 1920's. Teen die 1940's was dit 'n toonaangewende internasionale gewilde vorm van vermaak. Met die koms van die televisie in die 1950's, het radiodramas wel van sy gewildheid verloor, in sommige lande het dit nooit groot gehore betrek nie.
 
 
Vanaf [[2011]] het radiodramas die minimale teenwoordigheid in die Verenigde State van Amerika. Baie van die Amerikaanse radiodramas is beperk tot heruitsendings of [[Podsending|''podcasts'']] van vorige dekades. Ander lande het weer 'n suksesvolle luisteraarsgetal, byvoorbeeld [[BBC]] vervaardig en saai honderde nuwe radiodramas uit elke jaar op ''Radio 3, Radio 4'' en ''Radio 4 Extra''.
<br />
 
== Verwysings ==
{{Verwysings}}
 
=== Bronne ===
 
* Csapo, Eric, en William J. Slater. 1994. ''Die Konteks van die Antieke Drama. '' Ann Arbor: Die U van Michigan P. {{ISBN|0-472-08275-2}}.
* Elam, Keir. 1980. ''Die [[Semiotiek]] van die Teater en Drama''. Nuwe Aksent Ser. Londen en New York: Methuen. {{ISBN|0-416-72060-9}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-416-72060-9|0-416-72060-9]].
* Weimann, Robert. 1978. ''Shakespeare en die Gewilde Tradisie in die Teater: Studies in die Sosiale Dimensie van die Dramatiese Vorm en Funksie. '' Ed. Robert Schwartz. Baltimore en Londen: Die Johns Hopkins University Press. {{ISBN|0-8018-3506-2}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8018-3506-2|0-8018-3506-2]].
 
== Verdere leesstof ==
 
* ''<nowiki/>'n Akteur se Werk'' deur Constantin Stanislavski
* ''<nowiki/>'n Droom van Passie: Die Ontwikkeling van die Metode'' deur [[Lee Strasberg]] (Pluim Boeke, {{ISBN|0-452-26198-8}}, 1990)
* ''Sanford Meisner op te Tree'' deur [[Sanford Meisner]] (Oesjaar, {{ISBN|0-394-75059-4}}, 1987)
* ''Briewe aan'n Jong Akteur'' deur Robert Brustein (Basiese Boeke, {{ISBN|0-465-00806-2}}, 2005).
* ''Die Leë Ruimte'' deur Peter Brook
* ''Die Tegniek van die Waarnemende'' deur [[Stella Adler]]
 
== Eksterne skakels ==
 
* [http://www.sag.org/ Screen Actors Guild (SAG)]: 'n unie verteenwoordig Verenigde state van film-en TV-akteurs.
[[Kategorie:Akteurs| ]]
* [http://www.actorsequity.org/ Akteurs " Equity Association (AEA)]: 'n unie verteenwoordig Verenigde state van teater akteurs en stadium bestuurders.
[[Kategorie:Beroepe]]
* [https://web.archive.org/web/20060720195027/http://www.aftra.org/ Die amerikaanse Federasie van Televisie-en Radio-Kunstenaars (AFTRA)]: 'n unie verteenwoordig Verenigde state van televisie-en radio-akteurs en uitsaaiers (op-lug joernaliste, ens.).
* [http://www.equity.org.uk/ Die britse Akteurs se Aandele]: 'n vakbond verteenwoordig BRITSE kunstenaars, insluitend akteurs, sangers, dansers, choreograwe, stadium bestuurders, teater direkteure en ontwerpers, verskeidenheid en die sirkus kunstenaars, televisie-en radio-aanbieders, loop-op en die ondersteuning van die kunstenaars, stunt kunstenaars en direkteure en teater veg direkteure.
* [http://www.alliance.org.au Media Vermaak & Kuns Alliansie]: 'n Australiese/Nieu-Seeland vakbond wat almal in die media, vermaak, sport, en kunste nywerhede.
[[Kategorie:Vermaaklikheidsbedryf]]
2 127

wysigings