Verskil tussen weergawes van "1922-staking"

13 grepe bygevoeg ,  10 jaar gelede
geen wysigingsopsomming nie
(taalskakel naar en:Rand Rebellion)
No edit summary
Die '''staking van 1922''' (ook bekend as die Rand-rebellie) was een van ingrypendste gebeurtenisse op die arbeidsterrein in [[Suid-Afrika]]. Hierdie staking kan as 'n burgeroorlogburger[[oorlog]] beskou word.
===Inleiding===
Die '''staking van 1922''' was een van ingrypendste gebeurtenisse op die arbeidsterrein in Suid-Afrika. Hierdie staking kan as 'n burgeroorlog beskou word.
 
===Die toetrede van die Afrikaner tot die myne===
Die [[Afrikaner]] was voor die uitbreek van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] in [[1899]] hoofsaaklik plattelands gevestig en het ’n bestaan as boer gemaak. Saam daarmee het ’n konserwatiewe en tradisionele lewenstyl gepaard gegaan. Die Tweede Vryheidsoorlog het hierdie vreedsame lewensstyl vir altyd verander. Plase is stelselmatig deur die oorlog vernietig en families is uitmekaar geskeur. Hierdie maatskaplike ellende het die Afrikaners na die stede gedryf en veral na [[Johannesburg]] en die voorstede aan die [[Witwatersrand]].
 
Die mynbedryf was egter in die hande van Engelse. Die hoogste poste as ook deur Engelse beklee. Swartes het die ongeskoolde werk gedoen. Die mynhuise was aanvanklik huiwerig om Afrikaners in diens te neem omdat hulle ’n onbekende faktor was. As Afrikaners werk kon kry, dan was dit gewoonlik ongeskoolde werk, wat swak betaal was. Engelse het blatant teen Afrikaners gediskrimeneergediskrimineer. Afrikaners is in die laagste poste geplaas en baie het dieselfde vergoeding ontvang as die Swartes.
 
Veral na die uitbreek van die [[Eerste Wêreldoorlog]] het baie Engelse weer na Engeland teruggekeer. 'n Tekort aan geskoolde arbeid het op die myne ontstaan. AfikanersAfrikaners het hiervoor in aanmerking gekom en is ook in die poste aangestel, met 'n verskil. Hulle salarisse was baie laer as dié van die Engelse.
 
Aanvanklik het die Afrikaners 'n klein minderheid gevorm op die myne, maar hulle getalle het vinnig gegroei en het hulle later 'n meerderheid begin vorm. Om beter werksvoorwaardes te beding, het hulle aangesluit by die Mynwerkersunie, die grootste mynvakbond van daardie tyd. Die grotendeels Engelse karakter van die vakbond het ook begin verander namate die getal Afrikaanse lede toegeneem het. E.S. Hendricks was ’n Afrikaner in ’n prominente posisie, naamlik as adjunk-hoofsekretaris van die Mynwerkersunie, en T.C. Visser was erepresident. In die begin van die twintigerjare het die Afrikaners selfs die meerderheid lede van die Mynwerkersunie gevorm, alhoewel die bestuur nog steeds merendeels Engelse was.
Die Kamer van Mynwese het gedreig om nog meer myne te sluit as die vakbonde nie tot loonverlagings sou instem nie. In Oktober [[1921]] het die mynhuise ongeag die teenkanting van die vakbondfederasie ''South African Industrial Federation (SAIF)'', waarvan die Mynwerkersunie deel was, voortgegaan met ingrypende maatreëls om kostes te bespaar, sonder winsverlaging.
 
===Die spanning bereik breekpunt===
Na die instelling van streng maatreëls om koste te bespaar en winste vir die maatskappye en base te verhoog, wat reeds in Oktober [[1921]] begin het, het sake in Desember ontplof. Die Kamer van Mynwese het besluit om 2000 wit werkers af te dank en met baie goedkoper swart werkers te vervang. Vir die vakbonde was dit die laaste strooi.
 
Op 2 januarieJanuarie [[1922]] is by die steenkoolmyne met 'n staking begin. Nege dae is aan die ander myners gegee om te besluit of hulle ook wil staak. Die stemming was oorweldigend ten gunste van ‘n staking omdat gevoel is dat die Kamer van Mynwese nie tot enige toegewings bereid was nie. Op 10 Januarie het alle arbeiders wat deel van die ''South African Industrial Federation'' was, waaronder ook die Mynwerkersunie, gestaak. Hul getal was 24 000 en die ekonomie van die Witwatersrand is lam gelê.
 
Die regering onder leiding van Smuts, wou dadelik ingryp indien die staking sou eskaleer.
Die mynmaatskappye het die regering versoek om [[krygswet]] af te kondig. Smuts het nog getwyfel want hy was bekommerd dat die openbare mening teen hom sou draai. Die stakers het hulle egter gereed gemaak vir ’n aanval deur die regering en het in hul woonbuurte in die Witwatersrand, by name Benoni, Boksburg, [[Fordsburg]], [[Vrededorp]] en [[Brixton]], verskansings opgerig en oor die beweging van persone gewaak, om die insypeling van spioene en opstokers van die regering te verhoed. Die regering het daardeur feitlik beheer oor die Rand verloor.
 
===Die staking word bloedig onderdruk===
Op 6 Maart het die stakers ’n optog na die middestad van Johannesburg gehou om hul eise te versterk. Dit het weer tot ’n botsing met die polisie gelei.
 
Die nuwe pakt-regering, soos wat hulle bekend gestaan het, het ’n baie werkersvriendelike beleid gevolg. Hertzog, die nuwe premier, het met staatshulp nywerhede op die been gebring soos [[Yskor]], wat onder beheer van die staat was en dus meer na werkersbelange omgesien het as die maatskappye wat in die hande van Britse imperialiste was.
 
===Bibliografie===
 
* Cameron, T en Spies, SB (reds.). Nuwe geskiedenis van Suid-Afrika in woord en beeld. Kaapstad: Human& Rosseau, 1986.
 
* Davenport, TRH. South Africa. A modern history. Vierde uitgawe. London: Macmillan, 1991.
 
* Herd, N. 1922. The revolt on the Rand. Johannesburg: Blue Crane Books, 1966.
 
* Lacour-Gayet, R. A History of South Africa. London: Cassel&Co Ltd. 1977.
 
* Oakes, D (red.). Illustrated History of South Africa. Tweede uitgawe. Kaapstad; Readers Digest, 1992.
 
* Stals, ELP (red.). Afrikaners in die goudstad. Pretoria: HAUM, 1978.
 
Anonieme gebruiker