Korporatisme is 'n politieke ideologie wat die organisasie van die samelewing deur korporatiewe groepe, soos landbou-, arbeid-, militêre, wetenskaplike- of gildeverenigings voorstaan op grond van hul gemeenskaplike belange. [1][2] Die term is afgelei van die Latynse corpus, oftewel 'menslike liggaam'. Die hipotese dat die samelewing 'n hoogtepunt van harmonieuse funksionering sal bereik wanneer elkeen van sy afdelings sy aangewese funksie doeltreffend verrig, soos die organe van 'n liggaam wat tot sy algemene gesondheid en funksionaliteit bydra, is die middelpunt van die korporatistiese teorie.

Korporatistiese idees word sedert antieke Griekse en Romeinse samelewings uitgespreek, met integrasie in Katolieke sosiale onderrig en Christen-demokratiese politieke partye. Hulle is deur verskillende individue verkondig en in verskillende samelewings geïmplementeer met 'n wye verskeidenheid politieke stelsels, waaronder outoritarisme, absolutisme, fascisme, liberalisme en sosialisme. [3]

Korporatisme kan ook verwys na ekonomiese tripartisme wat onderhandelinge tussen arbeids- en sakebelangegroepe en die regering insluit om ekonomiese beleid op te stel.[4] Dit word soms ook neo-korporatisme of sosiaal-demokratiese korporatisme genoem.[5]

VerwantskapskorporatismeWysig

Verwantskapgebaseerde korporatisme wat klan-, etniese en familie-identifikasie beklemtoon, was 'n algemene verskynsel in Afrika, Asië en Latyns-Amerika. Konfusianistiese samelewings gebaseer op gesinne en familie in Oos-Asië en Suidoos-Asië word beskou as soorte korporatisme. China het sterk elemente van klankorporatisme in sy samelewing wat wettige norme betref vir gesinsverhoudinge.[6] Islamitiese samelewings bevat dikwels sterk geslagte wat die basis vorm vir 'n gemeenskapsgebaseerde korporatistiese samelewing. [7] Familiebesighede is wêreldwyd algemeen in kapitalistiese samelewings.

Korporatisme in die Rooms-Katolieke KerkWysig

In die Middeleeue het die Katolieke Kerk die skepping van verskillende instellings geborg, waaronder broederskappe, kloosters, godsdiensordes en militêre verenigings, veral tydens die kruistogte. In Italië is verskillende funksiegroepe en -instellings geskep, waaronder universiteite, gildes vir ambagsmanne en ander professionele verenigings.[8] Die totstandkoming van die gilde-stelsel is 'n besonder belangrike aspek van die geskiedenis van korporatisme omdat dit die toekenning van mag om handel en pryse aan gildes te reguleer, behels, wat 'n belangrike aspek is van korporatiewe ekonomiese modelle van ekonomiese bestuur en klassesamewerking.[8]

In 1881 het pous Leo XIII teoloë en sosiale denkers opdrag gegee om korporatisme te bestudeer en 'n definisie daarvoor te gee. In 1884 in Freiburg het die kommissie verklaar dat korporatisme 'n "stelsel van sosiale organisasie is wat die groepering van mense volgens die gemeenskap van hul natuurlike belange en sosiale funksies het, en as ware en regte organe van die staat wat hulle bestuur arbeid en kapitaal te koördineer in aangeleenthede van gemeenskaplike belang".[8] Korporatisme hou verband met die sosiologiese konsep van strukturele funksionalisme.[9][7][10][11]

Die gewildheid van korporatisme het in die laat 19de eeu toegeneem en 'n corporatist internationale is in 1890 gestig, gevolg deur die publikasie van Rerum novarum deur die Katolieke Kerk wat vir die eerste keer die kerk se seën aan vakbonde verklaar en aanbeveel dat georganiseerde arbeid deur politici erken word.[12] Baie korporatistiese vakbonde in Europa is deur die Katolieke Kerk onderskryf om die anargistiese, marxistiese en ander radikale vakbonde uit te daag, met die korporatistiese vakbonde redelik konserwatief in vergelyking met hul radikale mededingers.[13] Sommige Katolieke korporatistiese state sluit Oostenryk in onder leiding van die bondskanselier Engelbert Dollfuss en Ecuador onder leiding van Garcia Moreno. Die ekonomiese visie soos uiteengesit in Rerum novarum en Quadragesimo anno beïnvloed ook die bewind van Juan Perón en Justisisme in Argentinië.[14][15][16] In reaksie op die Rooms-Katolieke korporatisme van die 1890's, is Protestantse korporatisme ontwikkel, veral in Duitsland, Nederland en Skandinawië. [17] Protestantse korporatisme was egter baie minder suksesvol in die verkryging van hulp van regerings as sy Rooms-Katolieke eweknie. [18]

Politiek en die politieke ekonomieWysig

Kommunitêre korporatismeWysig

 
Plato (links) en Aristoteles (regs)

Antieke Griekeland het vroeë konsepte van korporatisme ontwikkel. Plato het die konsep ontwikkel van 'n totalitêre en kommunitêre korporatistiese stelsel van natuurgebaseerde klasse en natuurlike sosiale hiërargieë wat op grond van funksies georganiseer sou word, sodat groepe sou saamwerk om sosiale harmonie te bereik deur kollektiewe belange te beklemtoon terwyl hulle individuele belange verwerp.[19]

In Politica het Aristoteles ook die samelewing beskryf as verdeeld oor natuurlike klasse en funksionele doeleindes wat priesters, heersers, slawe en krygers was.[20] Antieke Rome neem Griekse konsepte van korporatisme in hul eie weergawe van korporatisme aan, maar voeg ook die konsep van politieke verteenwoordiging toe op grond van funksie wat verteenwoordigers in militêre, professionele en godsdienstige groepe verdeel en instellings skep vir elke groep bekend as colegios.[20] (Latyn : collegia).

Absolutistiese korporatismeWysig

Absolute monargieë gedurende die laat Middeleeue het korporatistiese stelsels en korporatiewe groepe geleidelik ondergeskik gestel aan die gesag van gesentraliseerde en absolutistiese regerings, wat daartoe gelei het dat korporatisme gebruik word om sosiale hiërargie af te dwing.[21]

Na die Franse rewolusie is die bestaande absolutistiese korporatistiese stelsel afgeskaf vanweë die onderskrywing van sosiale hiërargie en spesiale 'korporatiewe voorreg' vir die Rooms-Katolieke Kerk. Die nuwe Franse regering het die klem op korporatisme op groepsregte beskou as strydig met die bevordering van individuele regte deur die regering. Vervolgens is korporatistiese stelsels en korporatiewe voorregte in heel Europa afgeskaf in reaksie op die Franse rewolusie. [21] Van 1789 tot die 1850's was die meeste aanhangers van korporatisme reaksionêr.[22] 'n Aantal reaksionêre korporatiste het die korporatisme bevoordeel om die liberale kapitalisme te beëindig en die feodale stelsel te herstel.[23]

VerwysingsWysig

  1. Wiarda 1997, p. 27,141.
  2. Clarke, Paul A. B; Foweraker, Joe. Encyclopedia of democratic thought. London, UK; New York, USA: Routledge, 2001. bl. 113
  3. Wiarda 1997, p. 31,38,44.111,124,140.
  4. Hans Slomp. European politics into the twenty-first century: integration and division. Westport, Connecticut, USA: Praeger Publishers, 2000. bl. 81
  5. Social Democratic Corporatism and Economic Growth, by Hicks, Alexander. 1988. The Journal of Politics, vol. 50, no. 3, bl. 677-704. 1988.
  6. Bao-Er. China's Neo-traditional Rights of the Child. Blaxland, Australia: Lulu.com, 2006. bl. 19.
  7. 7,0 7,1 Wiarda 1997, p. 10.
  8. 8,0 8,1 8,2 Wiarda 1997, p. 31.
  9. Adler, Franklin Hugh.Italian Industrialists from Liberalism to Fascism: The Political Development of the Industrial Bourgeoisie, 1906–34. bl. 349
  10. Murchison, Carl Allanmore; Allee, Warder Clyde. A handbook of social psychology, Volume 1. 1967. Pp. 150.
  11. Conwy Lloyd Morgan, Conwy Lloyd. Animal Behaviour. Bibliolife, LLC, 2009. bl. 14.
  12. Wiarda, Howard J., bl. 37.
  13. Wiarda, Howard J., bl. 38.
  14. Bethell, Leslie (1993). Argentina Since Independence. Cambridge University Press. p. 229.
  15. Rein, Monica (2016). Politics and Education in Argentina, 1946-1962. Routledge. Die sosiale konsep van die Kerk bied 'n alternatief vir die Marxistiese en kapitalistiese posisies, wat albei as misleidend beskou word. Justisisme het probeer om hierdie denkrigting uit te brei.
  16. Aasmundsen, Hans Geir (2016). Pentecostals, Politics, and Religious Equality in Argentina. BRILL. p. 33.
  17. Wiarda, Howard J., pp. 39.
  18. Wiarda, Howard J., bl. 41.
  19. Adler, Franklin Hugh. Italian Industrialists from Liberalism to Fascism: The Political Development of the Industrial Bourgeoisie, 1906–34. bl. 349"
  20. 20,0 20,1 Wiarda 1997, p. 29.
  21. 21,0 21,1 Wiarda 1997, p. 33.
  22. Wiarda 1997, p. 35.
  23. R. J. Barry Jones. Routledge Encyclopedia of International Political Economy: Entries A-F. Taylor & Frances, 2001. bl. 243.