Alifatiese verbinding

In organiese chemie word koolwaterstowwe (verbindings wat slegs uit koolstof en waterstof bestaan) in twee klasse verdeel: aromatiese verbindings en alifatiese verbindings (van Grieks aleiphar wat vet of olie beteken), ook bekend as nie-aromatiese koolwaterstowwe. Alifatiese verbindings kan siklies wees maar koolwaterstowwe met gekonjugeerde pi-stelsels wat Hückel se reel gehoorsaam word egter beskou as aromaties.[1] Alifatiese verbindings kan versadig wees, soos heksaan, of onversadig, soos hekseen en heksyn. Oopkettingverbindings (hetsy reguit of vertak) bevat geen ringe van enige aard nie en is dus alifaties.

Aromatiese furaan (links) en alifatiese tetrahidrofuraan (regs)
Nie-sikliese alifatiese / nie-aromatiese verbinding (butaan)
Sikliese alifatiese / nie-aromatiese verbinding (siklobutaan)

StruktuurWysig

Alifatiese verbindings kan versadig wees en verbind word deur enkelbindings (alkane), of onversadig, met dubbelbindings (alkene) of drievoudige bindings (alkyne). Behalwe waterstof, kan ander elemente aan die koolstofketting gebind word, waarvan suurstof, stikstof, swawel en chloor die algemeenste is.

Die eenvoudigste alifatiese verbinding is metaan (CH4).

EienskappeWysig

Die meeste alifatiese verbindings is vlambaar, wat die gebruik van koolwaterstowwe as brandstof moontlik maak, soos bv. metaan in gasvlamme en as vloeibare natuurlike gas, en asetileen (etyn) in die sweiswerk.

VoorbeeldeWysig

Formule Naam Strukturele formule Formule Naam Strukturele formule
CH4 Metaan   C2H2 Asetileen  
C2H4 Etileen   C2H6 Etaan  
C3H4 Propyn   C3H6 Propeen  
C3H8 Propaan   C4H6 1,2-Butadiëen  
C4H6 1-Butyn   C4H8 1-Buteen  
C4H10 Butaan   C5H12 n-pentaan  
C6H10 Siklohekseen   C7H14 sikloheptaan  
C7H14 Metielsikloheksaan   C8H8 Kubaan  
C9H20 Nonaan   C10H12 Disiklopentadiëen  
C10H16 Fellandreen    C10H16 α-Terpineen  
C10H16 Limoneen    C11H24 Undekaan  
C30H50 Skwaleen   C2nH4n Poliëtileen  

VerwysingsWysig

  1. "aliphatic compounds". IUPAC Compendium of Chemical Terminology (in Engels). Research Triagle Park, NC: IUPAC. doi:10.1351/goldbook.a00217. ISBN 0-9678550-9-8.