Marthinus Theunis Steyn

(Aangestuur vanaf M.T. Steyn)

Marthinus Theunis Steyn (Rietfontein, Winburg, Oranje-Vrystaat 2 Oktober 1857Bloemfontein, 28 November 1916), was 'n Suid-Afrikaanse politikus en staatsman, en die sesde en laaste Staatspresident van die Oranje-Vrystaat van 1896 tot 1902.

Marthinus Theunis Steyn
Marthinus Theunis Steyn

Ampstermyn
Maart 1896 – 31 Mei 1902
Voorafgegaan deur F.W. Reitz
Opgevolg deur Amp afgeskaf

Persoonlike besonderhede
Geboorte 2 Oktober 1857
Rietfontein, Winburg, Oranje-Vrystaat
Sterfte 28 November 1916 (op 59)
Bloemfontein, Suid-Afrika
Eggenoot/eggenote Rachel Isabella Steyn
Kind(ers) Dr. Colin Steyn, Hannah Fichardt, Gladys Steyn, Tibbie van der Merwe, Emmie du Toit
Alma mater Grey-kollege
Universiteit Leiden
Professie Prokureur
Religie Nederduits Gereformeerd

Inhoud

AgtergrondWysig

 
Standbeeld van M.T. Steyn in Deventer, Nederland.

Hy is gebore op die plaas Rietfontein in die distrik Winburg op 2 Oktober 1857. Steyn is oorlede op 28 November 1916. Steyn se pa, Marthinus, was 'n lid van die Vrystaatse Volksraad en 'n vriend van President J.H. Brand. Steyn het aan Grey-kollege in Bloemfontein sy skoolloopbaan ontvang en later in Nederland verder studeer, aan die Universiteit van Leiden.

Steyn is in 1882 tot die balieraad toegelaat en teruggekeer na die Vrystaat. Sy praktyk in Bloemfontein het goed gedoen en in 1889 is hy aangestel as Prokureur-Generaal van die Oranje-Vrystaat. Hy is ook as regter aangestel in dieselfde jaar.

President van die OVSWysig

Toe President F.W. Reitz bedank het in 1895, was Steyn vir baie die logiese keuse as opvolger. Hy is geopponeer deur J.G. Fraser, toevallig sy vrou, Tibbie, se oom. Steyn is verkies as president nadat Fraser gekant was teen beter samewerking met die Zuid-Afrikaansche Republiek. Steyn het samewerking bepleit en die Jameson-inval in die ZAR het die kiesers beïnvloed om vir Steyn te stem. Steyn het 6877 stemme op hom verenig teenoor Fraser se 1367. Hy is in Maart 1896 as president ingehuldig.

Beter verhoudinge met die ZAR het egter nie beteken Steyn het samewerking met die res van Suid-Afrika uitgesluit nie. Steyn het geglo dat die Boererepublieke baie simpatie uit die res van die kolonies kon ontvang vanweë die Jameson-inval. Die nuwe Britse hoë kommissaris, sir Alfred Milner het egter geglo in 'n federasie van Suid-Afrikaanse state onder die Britse vlag.

Die Anglo-BoereoorlogWysig

 
Karikatuur van M.T. Steyn met die onderskif: "ex President Steyn".

President Steyn het op 22 September 1899 aan die Vrystaatse volksraad gesê: "Hulle [die Britte] wil die twee republieke, waar die Afrikanergees lewend gehou word, uitwis en sodoende die Afrikanervolk vernietig en indien moontlik uitroei. Kan die een Afrikaner neutraal bly terwyl die ander vir Afrika sterf? Ek weet wat dit vir twee swakke republieke is om te stry teen die magtigste ryk wat die wêreld ooit geken het, maar ek weet dat indien dit tot oorlog mag kom, ons nie stry vir die stemreg nie, maar vir die bestaan van die Afrikanervolk".[1]

Voor die uitbreek van die Tweede Vryheidsoorlog op 11 Oktober 1899, het Steyn alles in sy vermoë gedoen om dit te verhoed. Nadat dit wel uitgebreek het, het hy egter geweier om in te gee.[2] Hy was versetlik gekant teen oorgawe aan Brittanje en het het pogings van die Transvaalse kant om dit te doen teengestaan. [2]

As hoof van die regering moes hy vlug nadat Bloemfontein deur Britse troepe oorgeneem is, maar het steeds as reisende regeringshoof die oorlog aan die gang gehou.

Steyn het verskeie noue ontkomings gehad en dit is merkwaardig dat hy in 2 jaar se gevegte nooit gevange geneem is nie. Hy moet gedurig tussen, of met die vlugkommandos rondgeswerf, om nie meer as een nag op dieselfde plek te vertoef nie. Soms was hy teen twee-uur snags al weer in die saal om die vyand se spioene te mislei. Hy het selde onderdak geslaap, en eerder met sy stewels aan onder 'n seil gelê, met sy perdesaal of 'n klipsteen as kopkussing.[2]

Met sy terugkeer uit Transvaal, na 'n ontmoeting met President Kruger, het 'n britse mag sy slapende kommando naby Bothaville oorval. Steyn se perd was gelukkig byderhand, en met die hulp van sy lyfwag, Cornelis du Preez kon hy ongedeerd uitjaag.[2]

Generaal Botha en ander het hom die "siel van die vryheidstryd" genoem.[2] Hy is landuit nadat die Vrede van Vereeniging onderteken is, maar keer in 1904 terug na Suid-Afrika, om weer toe te tree tot die aktiewe politiek. Ná die oorlog was sy aansien as staatsman groot, en het sy woorde gewig gedra, ook in die taalpolitiek. [2]

Dood van President SteynWysig

Die uitbreek van die Maritz-rebellie in 1914 was vir Steyn 'n pynvolle episode. Dit, saam met die Tweede Vryheidsoorlog het hom sterk beïnvloed. Steyn is oorlede op 28 November 1916 terwyl hy 'n vroueverenigingvergadering in Bloemfontein toegespreek het. Hy is by die Vrouemonument in Bloemfontein begrawe.

BronneWysig

  • Rosenthal, Eric. (1966). Southern African Dictionary of National Biography. London: Frederick Warne & Co. bl. 362.
  1. M.C.E. van Schoor (1997) 'n Bittereinder aan die woord, Oorlogsmuseum van die Boererepublieke, Bloemfontein. 9781874979050
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 J.C. Steun (2014) Ons gaan 'n taal maak. Afrikaans sedert die patriotjare., Kraal Uitgewers. 978-0-9870256-9-2

Sien ookWysig