Maak hoofkeuseskerm oop

Sprinkane is plantetende insekte van die orde Orthoptera en suborde Caelifera. Hulle kan ver spring met hul sterk agterpote en baie soorte kan ook vlieg. Sprinkane wat in swerms vlieg word treksprinkane genoem. Sommige sprinkane het kort voelhorings (veldsprinkane) en andere het voelhorings wat langer is as hul liggaam (langhoringsprinkane).

Sprinkane
Nomadacris septemfasciata.jpg
Rooi sprinkaan, Nomadacris septemfasciata
Wetenskaplike klassifikasie
Koninkryk:
Filum:
Subfilum:
Klas:
Orde:
Suborde:
Caelifera

Ander, 1939
Superfamilies

Die sprinkane behoort tot 2 subordes van die orde Orthoptera. Die Orthoptera is 'n besonder groot insekte-orde met meer as 20 000 bekende spesies wat, afgesien van sprinkane, ook kakkerlakke, krieke en bidsprinkane insluit. Sprinkane is die lede van die orde wat baie goed kan spring, maar die meeste spesies kan nie ver vlieg nie.

Inhoud

AlgemeenWysig

Sprinkane se lengtes wissel van 10 tot 110 mm. Hulle kom in baie kleure voor, soms selfs groen en bruin in dieselfde spesie. Sommiges het helder kleure om roofdiere te waarsku dat hulle giftig of onsmaaklik is. Suid-Afrika se bekende groen en rooi melkbossprinkaan is giftig omdat dit giftige melkbosse vreet.

Die gehoorsintuie is op die sykante van die eerste agterlyfsegment. Die meeste sprinkane striduleer (sing) deur 'n vyl op die agterpote, teen die voorvlerke te skuur.

Die meeste veldsprinkane lê hul eiers in pakkies in die grond, soms tot 100 mm diep. Die wyfies het 'n lêboor wat aangepas is om te grawe. Die eierpakkies kan vanaf tientalle tot meer as honderd eiers bevat.

Baie soorte se eiers maak 'n diapouse deur om die winter of droogtes te oorlewe. Wanneer die weerstoestande reg is, broei die eiers uit. Die nimfe, soos die larwe van hemimetaboolinsekte genoem word is aanvanklik voetgangers. Hulle ondergaan tydens hul ontwikkeling vyf tot sewe vervellings, waarby elke volgende stadium groter is as die vorige met langer vlerkstompies.

Die laaste vervelling lei tot die volwasse stadium. Die jong volwasse het enigiets van dae tot weke nodig om geslagsryp te word. Soorte met 'n diapouse in die volwasse stadium neem selfs maande daarvoor.

 
Wyfie van die groot groen sabelsprinkaan, Tettigonia viridissima

Die lewensiklus van die langhoringsprinkaan is soortgelyk aan die bogenoemde, maar die eiers word dikwels op of in plante gelê. Die wyfies het 'n sabelvormige lêboor hiervoor.

Op baie plekke in die wêreld word sprinkane geëet. Hulle is 'n goeie bron van proteïen. Soldate word dikwels aangeraai om sprinkane te vang en te eet indien hulle sou verdwaal en die voedsel opraak.

Treksprinkane kan geweldige skade aan oeste aanbring.

Daar is ongeveer 650 spesies in Suid-Afrika, waarvan 4 treksprinkane is. Ons identifiseer drie soorte gebiede met treksprinkane in Suidelike Afrika: By die opbougebied bou die digthede van die alleenlopers op. Die swerms ontwikkel in die permanente tuisgebied, en val dan gereeld die invalsgebied binne. Die permanente tuisgebiede val grotendeels in die droë sentrale gedeeltes van Suid-Afrika en suidelike Namibië.

Sommige sprinkane maak 'n kenmerkende geluid deur stridulasie (vryf hul pole en/ of vlerke teenmekaar). Die spesies het ook gehoororgane. Sprinkane vlieg oor die algemeen nie goed nie, en hulle gebruik hul vlerke eerder as hulpmiddel om verder te spring. Die treksprinkane is egter ʼn uitsondering, want hulle kan ure aaneen vlieg.

Sommige sprinkaangroepe se vlerke is egter gereduseer, terwyl dit by ander heeltemal afwesig. Sprinkaanpote het meestal ʼn aantal stekels aan die agterkant, terwyl die derde paar looppote (springpote) besonder goed ontwikkel is. Dit het breë, lang dye (weens die sterk springspiere) met lang, slanke skene wat hulle in staat stel om baie ver te spring.

Die agterlyf (abdomen) bestaan gewoonlik uit 10 segmente. ʼn Paar aanhangsels (serkusse) word op die laaste segment aangetref. Die mannetjies gebruik dit tydens paring, maar die van die wyfie is verklein. Wyfiesprinkane se negende en tiende agterlyfsegmente is gemodifiseer om ʼn lêboor te vorm, wat gebruik word om holtes in die grond te boor waarin die eiers gelê word. Die lêboor is by sommige ondergrondlewende spesies afwesig.

Die suborde Caelifera, of kortsprietsprinkane, se lêboor bestaan uit slegs 2 paar aanhangsels, terwyl 'n derde paar gereduseer is. Hul paring word deur 'n uitgerekte vertoning voorafgegaan. Die wyfie grawe daarna 'n holte in die grond met haar agterlyf, wat baie lank kan uitrek, en lê die eiers onder die oppervlak. Die lêboor van die langsprietsprinkaan (suborde Ensifera), bestaan uit 3 paar baie lang aanhangsels (in sommige gevalle langer as die liggaam).

Tydens paring bevrug die mannetjie die wyfie met spermpakkies (spermatofore) en die eiers word kort hierna op plante of in die grond gelê. 'n Aantal families krieke behoort ook tot die suborde. Die jong sprinkane lyk baie soos hul ouers, hoewel hulle nie vlerke of geslagsorgane het nie. Hulle ondergaan egter 'n aantal (5 tot 6) vervellings in die groeiproses, terwyl die vlerke en geslagsorgane terselfdertyd stelselmatig verder ontwikkel.

Na die laaste vervelling is die insek volwasse en groei hy nie verder nie. Die sprinkaan se dieet wissel baie. Die kortsprietsprinkaan is in die reël plantetend, maar baie langsprietsprinkane is omnivore. Sprinkane het baie natuurlike vyande, want ʼn groot deel van hul eiers val aan kewerlarwes en ander insekte ten prooi, terwyl volwasse sprinkane deur reptiele, voëls en klein soogdiere gejag word. In sommige lande word sprinkane ook deur die mens geëet, want veral die wyfies is proteïen- en vitamienryk.

KamoefleringWysig

Die kleur en vorm van baie sprinkane pas goed by hul omgewings in. Sommige langsprietsprinkane het 'n groen kleur en hul vlerke lyk soos jong blare. Sommige Suid-Amerikaanse spesies het selfs nagebootste skimmelspore op hul vlerke, en indien hulle skrikgemaak word, verskyn daar oogvlekke op die agterpunte. Ander spesies het weer lang, dun liggaamsdele, wat meebring dat hulle baie soos takke lyk. Die meeste kortsprietsprinkane het bepaalde kleurpatrone op hul lywe, wat hulle teen 'n bepaalde agtergrond verberg.

StridulasieWysig

Baie sprinkaanspesies kan 'n kenmerkende skerp "tjirp" geluid voortbring. Dit word veral deur die mannetjies gedoen en is baie kenmerkend vir die verskillende spesies, veral wat toon hoogte, ritme, ensovoorts, betref. Die geluide word tydens paring gebruik, maar mannetjies bring dit ook voort wanneer hulle met mekaar meeding.

Die geluide word slegs in warm weersomstandighede gemaak, en die patroon, asook ritme daarvan, is baie van die temperatuur afhanklik. Die voortbringing van die geluide word stridulasie genoem en die klanke word op verskillende maniere geproduseer. Langsprietsprinkane beweeg die voorste vlerkpaar se basisse oormekaar, en dit bring mee dat 'n struktuur met dwars groewe op die een vlerk oor 'n kamvormige struktuur op die ander vlerk geskuur word.

Die vibrasies word verder versterk deur 'n vlies wat styf onder die vlerkpaar gespan is om 'n hoë, helder geluid voort te bring. Die geluid is die hardste by krieke, wat tot dieselfde suborde as langsprietsprinkane behoort. Kortsprietsprinkane produseer 'n sagter en dowwer geluid deur hul springpootdye teen 'n uitstekende aar op die eerste paar vlerke te vryf. 'n Aantal ander meganismes word deur sommige spesies gebruik om klank voort te bring.

Sommige spesies gebruik hul springpootheupe (koksas) terwyl ander kortsprietsprinkane knetterende geluide met hul agterste vlerke maak. Ander sprinkane maak weer knersgeluide met hul kake. Die spesies wat geluide maak, het ook gehoororgane. Die langsprietsprinkaan het 'n timpaanorgaan in die voorste paar pote. Die orgaan bestaan uit 'n spleet wat met ʼn trommelvlies bedek en oor ʼn trommelholte gespan is. Die vlies dra alle vibrasies in die lug aan senuweeselle oor en die posisie van 'n klankbron kan presies bepaal word deur beide voorpote te gebruik.

BronneWysig

  • Erik Holm en Elbie de Meillon, Insekte, Struik Uitgewers, Kaapstad, 1987.