Maak hoofkeuseskerm oop

Eris, amptelik 136199 Eris, is die dwergplaneet (en plutoïde) in die Sonnestelsel met die grootste massa.[12][13] Met 'n deursnee van 2 326 km is dit die tweede grootste dwergplaneet (effens kleiner as Pluto).[14][15][16] Dit is bekend nadat New Horizons laasgenoemde se deursnee in Julie 2015 as 2 376,6 km gemeet het.[17][18]

Eris   Eris se sterrekundige simbool
Die dwergplaneet Eris
Eris en sy maan Disnomia (links), soos waargeneem deur die Hubble-ruimteteleskoop.
Ontdekking
Ontdek deur Michael E. Brown
Chad Trujillo
David Rabinowitz[1]
Datum 5 Januarie 2005[2]
Alternatiewe name2003 UB313[3]
Kleinplaneet-kategorie Dwergplaneet
TNV
Plutoïde
VSV[4][5]
Etimologie Eris
Wentelbaaneienskappe[3]
Epog 6 Maart 2006
(JD 2 453 800,5)[6]
Afelium 97,56 AE
14,609 km
Perihelium 37,77 AE
5,659 km
Semihoofas 67,67 AE
10,129 km
Wentelperiode 203 600 dae
557 jaar
Gem. omwentelingspoed 3,436 km/s
Gem. anomalie 197,634 27°
Hellingshoek 44,187°
Lengteligging van stygende nodus 35,869 6°
Periheliumhoek 151,430 5°
Natuurlike satelliete Disnomia
Fisiese eienskappe
Gem. radius 1163 ± 6 km[7][8]
Oppervlakte 17 000 000 km²
Massa (1,67 ± 0,02)22 kg
(0,0028 aardmassas)
(0,23 maanmassas)
Gem. digtheid 2,52 ± 0,05 g/cm3[7][9]
Oppervlak-
aantrekkingskrag
0,827 m/s2
Ontsnapping-
snelheid
1,384 km/s
Sideriese
rotasieperiode
25,9 ± 8 h[3]
Oppervlak-temp.
   (ongeveer)
mingem.maks
30 K42,5 K55 K
Spektraaltipe: B-V = 0,78, V-R = 0,45
Skynmagnitude 18,7[10]
Absolute magnitude −1,19 ± 0,3[3]
Hoekgrootte 40 milli-boogsekondes[11]
Animation showing movement of 2003 UB313-2-.gif
Animasie wat die beweging van Eris aandui op die beelde wat tot die ontdekking daarvan gelei het. Eris word uitgewys met 'n pyl. Die drie rame is oor 'n tydperk van drie uur geneem.
Artist's impression dwarf planet Eris.jpg
'n Kunstenaarsvoorstelling van Eris.
2006-16-a-full-1-.jpg
'n Kunstenaarsvoorstelling van Eris met sy satelliet Disnomia.

GeskiedenisWysig

Eris is op 5 Januarie 2005 ontdek deur 'n span sterrekundiges van die Palomar-sterrewag in Kalifornië onder leiding van Mike Brown, wat dit tydelik "Xena" gedoop het (na die hoofkarakter in die televisiereeks Xena: Warrior Princess).

Die ontdekking is later daardie jaar bevestig. In September 2006 is dit genoem na Eris, die Griekse godin van twis en onenigheid.

EienskappeWysig

Eris is drie keer verder van die son af as Pluto, naamlik 96,7 AE. Dit is die voorwerp met die negende grootste massa wat regstreeks om die Son wentel, en die 16de grootste massa in die Sonnestelsel (sewe mane is swaarder as al die bekende dwergplanete). Dit is ook die grootste liggaam wat nog nie deur ’n ruimtetuig besoek is nie. Eris het ’n deursnee van 2 326 km.[7] Sy massa is sowat 0,27% van die Aarde s'n[19][20] en sowat 27% meer as Pluto s'n, hoewel Pluto groter is.[14]

Eris is verder as die Kuiper-gordel geleë, in 'n streek wat as die verstrooide skyf bekend staan. Dit het self 'n natuurlike satelliet, Disnomia. Onlangse waarnemings het geen aanduidings van ander mane gevind nie. Met die uitsondering van 'n paar komete en 2018 VG18, wat op 17 Desember 2018 ontdek is, is Eris en Disnomia die mees afgeleë natuurlike voorwerpe in die Sonnestelsel.[2][10]

Omdat eers geglo is dat Eris groter as Pluto is, het sy ontdekkers en Nasa dit aanvanklik as die 10de planeet in die Sonnestelsel beskryf. Hierdie beskrywing en die potensiële bestaan van ander soortgelyke hemelliggame het die Internasionale Astronomiese Unie (IAU) genoodsaak om die term "planeet" vir die eerste keer te definieer. Volgens hierdie definisie, wat op 24 Augustus 2006 aanvaar is, word Eris, Pluto, Ceres, Haumea en Makemake tans almal as "dwergplanete" geklassifiseer. So is die getal planete in die Sonnestelsel tot agt verminder, dieselfde as voor Pluto se ontdekking in 1930.

VerwysingsWysig

  1. Staff (2007-05-01). "Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets". IAU: Minor Planet Center. Besoek op 2007-05-05.
  2. 2,0 2,1 Mike Brown (2006). "The discovery of 2003 UB313 Eris, the largest known dwarf planet". Besoek op 2007-05-03.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 "JPL Small-Body Database Browser: 136199 Eris (2003 UB313)". 2009-11-20. Besoek op 2009-01-21.
  4. "List Of Centaurs and Scattered-Disk Objects". Minor Planet Center. Besoek op 2008-09-10.
  5. Buie, Marc (2007-11-06). "Orbit Fit and Astrometric record for 136199". Deep Ecliptic Survey. Besoek op 2007-12-08.
  6. Asteroid Observing Services
  7. 7,0 7,1 7,2 (2011) “Size, density, albedo and atmosphere limit of dwarf planet Eris from a stellar occultation”. European Planetary Science Congress Abstracts 6: 137. Besoek op 2011-09-14.
  8. Beatty, Kelly (November 2010). "Former 'tenth planet' may be smaller than Pluto". NewScientist.com. Sky and Telescope. Besoek op 2011-10-17.
  9. Beatty, Kelly (2010-11-07). "Eris Gets Dwarfed (Is Pluto Bigger?)". Sky & Telescope (Nuus-webjoernaal). Besoek op 2011-10-17.
  10. 10,0 10,1 "AstDys (136199) Eris Ephemerides". Wiskunde Departement, Universiteit van Pisa, Italië. Besoek op 2009-03-16.
  11. Bertoldi F., Altenhoff W., Weiss A., Menten K. M., Thum C. (2006). “The trans-Neptunian object UB313 is larger than Pluto”. Nature 439 (7076): 563–564. doi:10.1038/nature04494.
  12. Michael E. Brown en Emily L. Schaller (2007). “The Mass of Dwarf Planet Eris” (oorsigbladsy). Science 316 (5831): 1585. doi:10.1126/science.1139415.
  13. "Dwarf Planet Outweighs Pluto". space.com. 2007. Besoek op 2007-06-14.
  14. 14,0 14,1 "How Big Is Pluto? New Horizons Settles Decades-Long Debate". www.nasa.gov. 2015. Besoek op 14 Julie 2015.
  15. Brown, Mike (2010). "The shadowy hand of Eris". Mike Brown's Planets. Besoek op 7 November 2010.
  16. Brown, Mike (November 22, 2010). "How big is Pluto, anyway?". Mike Brown's Planets. Besoek op November 23, 2010. (Franck Marchis on 2010-11-08)
  17. "How Big Is Pluto? New Horizons Settles Decades-Long Debate". Nasa. 2015. Besoek op 2015-07-13.
  18. Stern, S. A. (2017). “The Pluto System After New Horizons”. Annual Review of Astronomy and Astrophysics 2018: 357–392. doi:10.1146/annurev-astro-081817-051935.
  19. (15 Junie 2007) “The Mass of Dwarf Planet Eris”. Science 316 (5831). doi:10.1126/science.1139415.
  20. "Dwarf Planet Outweighs Pluto". space.com. 2007. Besoek op 14 Junie 2007.

Eksterne skakelsWysig