Maak hoofkeuseskerm oop

Haumea, amptelik (136108) Haumea, is ’n dwergplaneet in die Kuipergordel, net anderkant Neptunus se wentelbaan.[13] Dit is in 2004 die eerste keer deur ’n span onder leiding van Mike Brown by die Palomar-sterrewag in Kalifornië ontdek en in 2005 onafhanklik deur ’n span van die Sierra Nevada-sterrewag in Spanje, hoewel laasgenoemde eis betwis word.

Haumea   
Haumea Hubble.png
Die Hubble-ruimteteleskoop se foto van Haumea (middel) en sy twee mane, Hiʻiaka (bo) en Namaka.
Ontdekking
Ontdek deur Brown et al., Ortiz et al.
(geeneen amptelik)
Datum 28 Desember 2004 (Brown et al.)
Julie 2005 (Ortiz et al.)
Kleinplaneet-benaming(136108) Haumea
Alternatiewe name2003 EL61
Kleinplaneet-kategorie Dwergplaneet, plutoïde, TNV (nie meer cubewano)[1][2]
Etimologie Haumea
Wentelbaaneienskappe[3]
Epog 30 November 2008 (JD 2 454 800,5)
Afelium 51,544 AE7 (710 Tm)
Perihelium 34,721 AE {5,194 Tm)
Semihoofas 43,132 AE (6,452 Tm)
Wentelperiode 283,28 jaar
(103 468 dae)
Gem. omwentelingspoed 4,484 km/s
Gem. anomalie 202,67°
Hellingshoek 28,22°
Lengteligging van stygende nodus 121,10°
Periheliumhoek 239,18°
Natuurlike satelliete 2
Fisiese eienskappe
Afmetings ≈1 960 × 1 518 × 996 km
(Keck)[4]
Gem. radius ≈789 km (Spitzer)[5]
~650 km (Herschel)[6]
Oppervlakte ≈27 km2
Massa (4,006 ± 0,040)21 kg[7]
(0,00066 aardmassas)
Gem. digtheid 2,6-3,3 g/cm3[4]
Oppervlak-
aantrekkingskrag
0,44 m/s2
Ontsnapping-
snelheid
0,84 km/s
Sideriese
rotasieperiode
0,163 146 ± 0,000 004
d (3,915 5 ± 0,000 1 h)[8]
Temperatuur <50 K[9]
Spektraaltipe: B-V = 0,64, V-R = 0,33,
B0-V0 = 0,646[10]
Skynmagnitude 17,3 (opposisie)[11][12]
Absolute magnitude 0,01053 ± 0,44[3]
Voorstelling van Haumea en sy mane Hi'iaka en Namaka (afstande van mane nie volgens skaal nie).

Dit is op 17 September 2008 amptelik deur die Internasionale Astronomiese Unie (IAU) as ’n dwergplaneet erken en is na Haumea, die Hawaise godin van vrugbaarheid, genoem.

Omdat twyfel bestaan oor of Haumea in hidrostatiese ewewig is, is dit egter dalk nie werklik ’n dwergplaneet nie. Dit lyk of dit dalk ’n uiters langwerpige vorm het, wat uniek is onder Trans-Neptunus-voorwerpe (TNV's). Die vorm is nog nie direk waargeneem nie, maar berekenings na aanleiding van sy ligkurwe dui op ’n ellipsoïdale vorm.

EienskappeWysig

 
Animasie van Haumea se wentelbaan (van 2000 tot 2400)
      Son ·       Neptunus ·       Haumea

Haumea se massa is omtrent 13 van Pluto s’n en 11 400 van dié van die Aarde. Tot onlangs is geglo sy swaartekrag is groot genoeg om hom rond te druk, maar berekenings dui daarop dat sy hoofas twee keer so lank as sy kort as is. Haumea se langwerpige vorm, vinnige rotasie en hoë albedo (van ’n oppervlak van kristalagtige waterys) is vermoedelik die gevolg van ’n reusebotsing, wat daartoe gelei het dat Haumea die grootste lid van ’n botsingsfamilie is wat verskeie groot TNV's en Haumea se twee bekende mane, Hiʻiaka en Namaka, insluit. Haumea is tans die derde grootste TNV, naas Eris en Pluto.

Met ’n skynbare magnitude van 17,3,[11] is Haumea die derde helderste voorwerp in die Kuipergordel, naas Pluto en Makemake, en maklik deur ’n amateurteleskoop sigbaar.[4] Omdat die planete en meeste klein Sonnestelselliggame ’n wentelvlak deel vanweë die protoplanetêre skyf waaruit hulle gevorm het met die ontstaan van die Son, het die meeste vroeë opnames van verafgeleë voorwerpe gefokus op hierdie vlak, wat die sonnebaan genoem word.[14] Nadat die streek naby die sonnebaan goed verken was, was latere opnames gemik op voorwerpe met groter baanhellings. Tydens dié opnames is Haumea eindelik ontdek, met sy groot baanhelling en huidige posisie ver van die sonnebaan.

VerwysingsWysig

  1. (en) "MPEC 2010-H75 : DISTANT MINOR PLANETS (2010 MAY 14.0 TT)" (2006 provisional Cubewano listing). Minor Planet Center. 2010-04-10. Besoek op 2010-07-02. 
  2. (en) Marc W. Buie (2008-06-25). "Orbit Fit and Astrometric record for 136108". Southwest Research Institute (Space Science Department). Besoek op 2008-10-02. 
  3. 3,0 3,1 (en) "Jet Propulsion Laboratory Small-Body Database Browser: 136108 Haumea (2003 EL61)". NASA's Jet Propulsion Laboratory. 2008-05-10. Besoek op 2008-06-11. 
  4. 4,0 4,1 4,2 (en) D. L. Rabinowitz, et al. (2006). “Photometric Observations Constraining the Size, Shape, and Albedo of 2003 EL61, a Rapidly Rotating, Pluto-Sized Object in the Kuiper Belt”. Astrophysical Journal 639 (2): 1238–1251. doi:10.1086/499575.
  5. (en) J. Stansberry, W. Grundy, M. Brown, et al. (2008). “Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope”. The Solar System beyond Neptune.
  6. (en) E. Lollouch, et al. (2010). “"TNOs are cool": A survey of the trans-Neptunian region II. The thermal lightcurve of (136108) Haumea”. Astronomy and Astrophysics 518. doi:10.1051/0004-6361/201014648.
  7. (en) D. Ragozzine , M. E. Brown (2009). “Orbits and Masses of the Satellites of the Dwarf Planet Haumea = 2003 EL61”. The Astronomical Journal 137 (6): 4766. doi:10.1088/0004-6256/137/6/4766.
  8. (en) P. Lacerda, D. Jewitt and N. Peixinho (2008). “High-Precision Photometry of Extreme KBO 2003 EL61”. Astronomical Journal 135 (5): 1749–1756. doi:10.1088/0004-6256/135/5/1749.
  9. (en) Chadwick A. Trujillo, Michael E. Brown, Kristina Barkume, Emily Shaller, David L. Rabinowitz (2007). “The Surface of 2003 EL61 in the Near Infrared”. Astrophysical Journal 655 (2): 1172–1178. doi:10.1086/509861.
  10. (en) D. L. Rabinowitz et al. (2008). “The Youthful Appearance of the 2003 EL61 Collisional Family”. The Astronomical Journal 136 (4): 1502. doi:10.1088/0004-6256/136/4/1502.
  11. 11,0 11,1 (en) "AstDys (136108) Haumea Ephemerides". Department of Mathematics, University of Pisa, Italy. Besoek op 2009-03-19. 
  12. (en) "HORIZONS Web-Interface". NASA Jet Propulsion Laboratory Solar System Dynamics. Besoek op 2008-07-02.  External link in |publisher= (help)
  13. "IAU names fifth dwarf planet Haumea". IAU Press Release. 2008-09-17. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2011-07-02. Besoek op 2008-09-17. 
  14. C. A. Trujillo (Junie 2003). “The Caltech Wide Area Sky Survey”. Earth, Moon, and Planets 112 (1–4): 92–99. doi:10.1023/B:MOON.0000031929.19729.a1.

Eksterne skakelsWysig