Monument in Kiëf

Die Holodomor (Oekraïens: Голодомор «deur honger doodmaak») was 'n hongersnood wat in die Oekraïense Sosialistiese Sowjetrepubliek in die jare 1932-1933 gewoed het. Dit bly een van die grootste nasionale rampe in Oekraïne in die moderne geskiedenis; daar word beraam dat die aantal sterftes tussen 2,5 en 7,5 miljoen siele beloop[1] - 'n kwart van die totale landelike bevolking.[2]

In Sowjet-Russiese en moderne kommunistiese publikasies word daarop gewys dat die destydse gebeure in 1933/34 deur die Nasionsaal-Sosialistiese Hitler-bewind propagandisties uitgebuit is. Anti-Sowjet-propaganda in hierdie verband is ook deur die Amerikaanse Hearst-media versprei. Terwyl die omvang van die hongersnood nie ontken word nie, het moontlik ook ander faktore bygedra tot massasterftes in Oekraïne ('n standpunt wat deur die huidige Russiese regering gedeel word en tot politieke geskille tussen Moskou en Kyiv gelei het wat steeds nie besleg kon word nie[3]):

  • sabotasie-aksies van grootgrondbesitters (sogenaamde koelakke), maar ook kleinboere teen die Sowjet-Russiese beleid van kollektivering in die landboubedryf;
  • die grootskaalse droogte wat tussen 1930 en 1932 in die land geheers het, en
  • 'n tifusepidemie in Oekraïne en die Noord-Kaukasus wat met die hongersnood saamgeval het.[4]

OorsaakWysig

Die hongersnood is grotendeels veroorsaak deur die beleid van die Sowjetunie onder Stalin, wat met geweld die kollektivisering (gedwonge beslaglegging van private eiendom van kleinboere tot voordeel van gemeenskapsplase) en de-"Koelakisasie" (deportasie van welgestelde kleinboere/koelakke) van die landbou deurgevoer het. Die plase moes saamgevoeg word in kolchozen en sovchozen, waardeur arbeidskrag beskikbaar gestel sou word tot voordeel van industrialisasie. Stalin se vyfjaarplan uit 1928 moes gefinansier word uit uitvoere. Die belangrikste deel van die uitvoere het uit graan bestaan.[5]

Dit het uitgeloop op verbete verset deur die boere, en veral dié in Oekraïne - met hul tradisie van vryheid. Hulle het verkies om eerder hul graan te verbrand en hul vee te slag as om dit aan die staatsboerdery te lewer.[6] As straf is die vereiste graankwotas verhoog, alhoewel die oes in 1932 misluk. Miljoene boere, deur die Kommuniste koelakke genoem, word gedeporteer na Siberië.

Die gebeurtenis word grotendeels deur die Sowjetregime verberg, alhoewel inligting oor die massiewe hongersnood alreeds in die Weste in 1933-1934 rugbaar geword het vanweë die werk van die joernaliste Gareth Jones en Malcolm Muggeridge, asook foto's wat deur die Oostenrykse chemikus Aleksander Wienerberger gemaak is. Die Sowjetunie het gevolglik 'n teen-propagandaveldtog van stapel gestuur waarin vooraanstaande persoonlikhede soos Bernard Shaw, Edouard Herriot, Walter Duranty ens. die hongersnood ontken het.

VolksmoordWysig

Alhoewel die hongersnood in Oekraïne slegs maar 'n onderdeel was van 'n groter ramp, het dit ook in enkele ander dele van die Sowjetunie geheers, en daarom word die term Holodomor spesifiek gebruik vir die gebeurtenisse in gebiede waar etniese Oekraïners gewoon het. Die Holodomor word daarom ook gevolglik die "Oekraïense volksmoord" of die "Oekraïense holocaust" genoem. Dié term impliseer dat die Holodomor 'n doelbewuste set van die regering van die Sowjetunie was om veral die Oekraïners te straf, en so die Oekraïense volk as politieke faktor en sosiale entiteit te vernietig. Boonop is baie dorpe leeg gelaat as gevolg van die hongersnood, en is dit later deur kleinboere uit Russiese streke bevolk wat derhalwe die etniese samestelling van Oekraïne beïnvloed het. Daarom het die begrip 'n rol gespeel in die politieke stryd om die onafhanklikheid van die Oekraïne na die Oranjerevolusie. Die pro-Westerse president Viktor Joesjtsjenko het die kwessie van die 'Holodomor' in 2006 in die parlement geopper nadat hy noodgedwonge sy pro-Russiese teenstander Janoekovytsj tot premier moes benoem. Op 28 November 2006 het die Oekraïense parlement die Holodomor amptelik tot "volsmoord" verklaar. Die vierde Saterdag in November is 'n amptelike herdenkingsdag ter herinnering van die slagoffers van die Holodomor in Oekraïne.

EtimologieWysig

Die term Holodomor is afgelei van die Oekraïense uitdrukking moryty holodom (Морити голодом), wat rofweg as "dood veroorsaak deur honger" vertaal kan word. Die woord Holodomor stam af van die Oekraïense woorde holod, 'honger' en moryty, 'iemand tot uitputting dryf'. In moderne Oekraïense woordeboeke word Holodomor omskryf as '"kunsmatig veroorsaakte hongersnood, wat op grootskaal van staatsweë georganiseer word". Soms word die begrip ook vertaal as 'moord deur honger'.

NasleepWysig

As gevolg van die groot aantal sterftes in 1933 van veral Oekraïners, het die aandeel wat Russiese inwoners in Oekraïne se bevolkingsgetalle uitmaak bykans verdubbel (van 5,6% na 9,2%).

Internasionale erkenning en ontkenning as volksmoordWysig

 
Lys van lande wat die Holodomor as volksmoord erken wil hê

Hoewel historici dit nog nie altyd eens is wat betref die vraag of die beleidsmaatreëls gelei het tot die Holodomor nie, val dit wel onder die amptelike definisie van volksmoord. 'n Groot aantal regerings en organisasies erken die Holodomor as sodanig, en wel as 'n kriminele optrede van die Stalinregime: Argentinië, Australië, Azerbeidjan, België, Kanada, Kolombië, Ecuador, die Europese Unie, Georgië, Hongarye, Italië, Letland, Litaue, Mexiko, Oekraïne, Paraguay, Peru, Pole, die Raad van Europa, Spanje, Tsjeggiese Republiek, Vatikaanstad en die Verenigde State.

Eksterne skakelsWysig

Historiese ontleding

Internasionale debatte

Verfilming

Literatuur (seleksie)Wysig

  • Famine in Ukraine - 1932-1933, Roman Serbyn en Bohnad Krawchenko (ed.), University of Alberta Press, Edmonton, 1986.
  • The Ukrainian Holocaust of 1933, Wasyl Hryshko, Bahriany Foundation, Toronto, 1983.
  • Execution by Hunger: The Hidden Holocaust, Miron Dolot, W.W. Norton, New York, 1985.
  • The Harvest of Sorrow: Soviet Collectivization and the Terror Famine, Robert Conquest, University of Alberta Press, Edmonton, 1986.

VerwysingsWysig

  1. Timothy Snyder, Bloodlands: Europe Between Hitler and Stalin, bl.53 (hij schrijft dat de achterwaartse demografische projectie van 2,5 miljoen te dicht bij het officiële cijfer van 2,4 miljoen extra doden ligt; dit laatste cijfer "moet beduidend onderschat zijn, aangezien vele overlijdens niet werden geregistreerd")
  2. (de) Die Welt, 22 November 2013: «Holodomor»: Stalins brutalstes Mordwerkzeug war der Hunger. Besoek op 28 November 2019
  3. Mitteldeutscher Rundfunk (mdr), Russland und die Ukraine streiten über Hungersnot. Besoek op 28 November 2019
  4. (de) Marxistisch-Leninistische Partei Deutschlands: „Holodomor“ – das Märchen vom „Völkermord Stalins“ in der Ukraine. Besoek op 28 November 2019
  5. The Other Holocaust - The Terror Famine in Ukraine, Peter J. Lorden, The Barnes Review, juli 1996
  6. Koen van Zwol in NRC Handelsblad 8 december 2006