Maak hoofkeuseskerm oop

Groblershoop is 'n dorp in die Noord-Kaap, in Suid-Afrika, tussen Marydale en Grootdrink. Die Oranjerivier, en die Boegoebergdam is naby die dorp geleë. Die dorp is in 1936 gestig.[2] Die N10 nasionale pad gaan deur Groblershoop. Volgens die 2011-sensus het die dorp vir sensusdoeleindes 13,67 km² gehad. Van die 4 938 inwoners was 4 204 (85,14%) bruin, 444 (8,99%) swart en 207 (4,19%) wit.

Groblershoop
Ligging van Groblershoop op 'n kaart (Noord-Kaap)
Groblershoop
Groblershoop
 Groblershoop se ligging in Noord-Kaap
Koördinate: 28°53′50″S 21°59′04″O / 28.89722°S 21.98444°O / -28.89722; 21.98444Koördinate: 28°53′50″S 21°59′04″O / 28.89722°S 21.98444°O / -28.89722; 21.98444
Land Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika
Provinsie Noord-Kaap
Distrik ZF Mgcawu
Munisipaliteit !Kheis
Stigting 1936
Regering
 - Dorp vernoem na Piet Grobler
Oppervlak[1]
 - Dorp 13,67 km²  (5,3 vk m)
Bevolking (2011)[1]
 - Dorp 4 938
 - Digtheid 361/km² (935/myl2)
Rasverdeling (2011)[1]
 • Blank 4.2%
 • Indiër/Asiër 0.9%
 • Kleurling 85.1%
 • Swart 9.0%
 • Ander 0.8%
Taal (2011)[1]
 • Afrikaans 93.3%
 • Xhosa 1.7%
 • Tswana 1.4%
 • Ander 3.6%
Poskode (strate) 8850
Poskode (posbusse) 8850
Skakelkode(s) 054

Inhoud

TriviaWysig

 
Die NG gemeente Groblershoop se kerkgebou. Ds. G.T. de Beer het die hoeksteen op 5 Februarie 1972 gelê en die argitekte was A.W. Horne en Hofmeyr.

Die Sishen-Saldanha Spoorlyn kruis die N10 nasionale pad net noord van Groblershoop en die Witsand Natuurreservaat is 59 km noordoos van Groblershoop.

GeskiedenisWysig

Groblershoop het oorspronklik as Sternham bekendgestaan en is so genoem na ’n ene Stern wat in die 1920's in die omgewing geboer het en ’n klein pompstasie gebou het om watter uit die Oranjerivier te voorsien. Ongelukkig het die vloed van 1925 sy onderneming verwoes. Selfs reeds in die 1890's het ene Litchfield ’n klein hidro-elektriese kragopwekker en pomp op die Oranje gehad. Hy was bewus van die moontlike van besproeiing in die riviervallei. Mense het al van 1872 af aan die oewers van die rivier geboer en met veel moeite water vir besproeiing daaruit getrek. In 1895 het Litchfield voorstelle by die owerheid ingedien vir ’n besproeiingskema, maar daarvan het niks tereggekom nie.

Groblershoop is in 1936 gestig op die perseel van die oorspronklike Sternham en genoem na min. P.G.W. Grobler, minister van lande in die Hertzog-kabinet van 1924 tot 1933. Die Boegoebergdam is 34 km wes van Groblershoop geleë. Die dam is later ontwikkel in 'n aansienlike onspanningsentrum met geleenthede vir swem, watersport en hengel. 'n Woonwapark is ook aangelê.

Die geskiedenis van BoegoebergdamWysig

 
Min. P.G.W. Grobler, na wie die dorp genoem is.

In 1902 het W.D. Gordon, ’n ingenieur in diens van die Kaapkolonie se departement van openbare werke in Kaapstad, die Litchfield-voorstel vir besproeiing by sy hoofde aanbeveel, maar weer sonder sukses.

In Februarie 1911 het Alfred Lewis, die afdelingsingenieur van die departement van besproeiing in Kaapstad die gebied besoek en ’n gedetailleerde ondersoek ingestel na die benedelope van die Oranjerivier. Hy was een van die voortreflikste wateringenieurs wat Suid-Afrika opgelewer het, en was direkteur van besproeiing van 1921 tot 1941. In sy klassieke ondersoek het hy die Oranje se loop gevolg in ’n perdekar, maar meestal te voet. Hy het ’n uitstekende besef van die rivier se potensiaal gehad. Volgens T.V. Bulpin is sy prestasie in die uitvoering van sy ondersoek, wat hy vermag het onder die mees beproewende omstandighede van versengende hitte en onherbergsame terreine, nog nie deur ’n ander wetenskaplike ondersoeker in Suid-Afrika oortref nie.

Lewis het die bou van ’n dam by Boegoeberg (genoem na die boegoeplant wat op die heuwelhange gegroei het) aanbeveel en ’n 130 km lange besproeiingskanaal wat water sou voorsien aan 4 000 morg besproeibare grond.

Die projek is gekniehalter deur ’n gebrek aan geld, maar tydens die Groot Depressie (1929–'33) het die Carnegie-kommissie aanbeveel dat werkloses van werk op openbare projekte voorsien word. Hul vergoeding sou nederig wees, maar liewer iets as niks, is gemeen. Pleks van toustaan vir aalmoese, sou die werkloses iets van blywende waarde daarstel en gestimuleer word deur werk en prestasie.

Die departement van besproeiing het opdrag gekry om werk aan talle besproeiingsprojekte te begin wat onmiddellik werk sou verskaf, maar ook in die vooruitsig gestel dat mense op besproeibare grond gevestig kon word om hul geldnood te verlig. Die onderskeie projekte is deur toelaes van die departement van arbeid gefinansier. Een van dié wat toe van stapel laat loop is, was Lewis se skema vir die bou van ’n dam by Boegoeberg en ’n besproeiingskanaal.

Werk te Boegoeberg het op 23 Mei 1929 begin. Dit het behels dat ’n keerwal, pleks van ’n damwal, gebou sou word. ’n Betonmuur van 622 m lank en 10 m hoog is oor die rivierbedding by Zeekoebaardsdrif gebou. Agt-en-sestig sluishekke wat opgelig is deur ’n mobiele hyskraan was deel van die bouwerk sodat komende vloedwaters kon deurvloei en die slik in die dam wegspoel. Die keermuur sou die water gelei na ’n kanaal en ’n opgaardam om besproeiings al langs die rivier moontlik te maak, selfs tot by die Augrabieswaterval.

Aangesien daar geen dorpe in die omgewing was nie, is ’n kamp van tente en hutte op die perseel opgerig waar winkels, ’n skool en kliniek gebou is. Arbeiders se dagloon was 7 s. 6 d. en die werktoestande was swaar. As vergoeding vir hul swaarkry is die arbeiders die hoop gegee dat hulle ’n besproeide lappie grond sou bekom nadat die bouwerk voltooi is. Oor die dam het die werkers gedigte geskryf, liedjies gesing en saans gedans op die maat van wysies oor die hoë prys wat hulle moes betaal om die water van die Oranje na plaasgrond, fabrieke en huise te bring. Die foxtrot Boegoeberg se dam dateer byvoorbeeld uit dié tyd.

Ingenieurs op die perseel, soos Adolf Aslaksen, Sven Eklund, Gordon Allen en ene Kokot het die werk beheer van die sowat 250 arbeiders, wat almal getroud was en wie se bruingebrande gesinne blymoedig die meeste van ’n slegte saak gemaak het.

Die dam is in 1933 voltooi en in die jaar daarop is eerste water gelei na die 121 km lange kanaal wat 6 600 ha verdeel in hoewes van 5 ha elk, van water voorsien het. Op elke stukkie grond is ’n kliphuisie gebou. Die opening van die kanaal was ’n feestelike geleentheid met toesprake, gebede en ’n vleisbraai.

Sien ookWysig

BronneWysig

VerwysingsWysig