Maak hoofkeuseskerm oop

Milaan

munisipaliteit in die Italiaanse

Milaan
Milano | Milán
Milan.Proper.Wikipedia.Image.png

Kaart Wapen
Milan dot.png
CoA civ ITA milano.png
Vlag
Flag of Milan.svg
 Land Vlag van Italië Italië
 Administratiewe gewes Flag of Lombardy.svg Lombardye
 Provinsie Milaan (MI)
 Koördinate 45°28′N 9°10′O / 45.467°N 9.167°O / 45.467; 9.167
 Stigting (Romeinse verowering) 222 v.C.
 Oppervlakte:  
 - Totaal 181,76 vk km
 Hoogte bo seevlak 120 m
 Bevolking:  
 - Totaal (31 Julie 2018) 1 372 810[1]
 - Bevolkingsdigtheid 7 556,6/vk km
 Tydsone MET (UTC +1)
 - Somertyd MEST (UTC +2)
 Klimaat  
 - Tipe Subkontinentaal
 - Gemiddelde jaarlikse temperatuur 13,1 °C
 - Gem. temp. Januarie/Julie 2,0 / 24,1 °C
 - Gemiddelde jaarlikse neerslae 963 mm
 Burgemeester Giuseppe Sala
 Amptelike Webwerf comune.milano.it

Milaan (Italiaans: Milano; Milanees: Milán) is die tweede grootste stad van Italië, die hoofstad van die provinsie Milaan en van die administratiewe gebied Lombardye met sowat 1,37 miljoen inwoners. Die provinsie Milaan het 'n bevolking van 4,5 miljoen, terwyl Grande Milano, die metropolitaanse gebied van Milaan, sewe miljoen inwoners het.

Wyle Britse argitek Zaha Hadid se CityLife-woonklompleks
Wêreldtentoonstelling Expo 2015 in Milaan: die Eerste Dame van die Verenigde State, Michelle Obama, en Agnese Landini, eggenote van die destydse Italiaanse premier Matteo Renzi, bewonder die Italiaanse pawiljoen se spieëlsaal

In die antieke tydperk het Milaan, wat oorspronklik deur Keltiese setlaars gestig is, as Mediolanum bekendgestaan. Die stadsnaam is afgelei van die Keltiese Medelhan en beteken "in die middel van die plein". In die Romeinse Ryk het Mediolanum vinnig tot een van die belangrikste stedelike nedersettings gegroei. In sy latere geskiedenis het die stad onder die invloed van Duitse, Franse en Oostenrykse heersers gekom. Ná die vereniging van Italië in 'n monargiese eenheidstaat het Milaan vinnige industrialisering ervaar.

Milaan is sedert die laat 19de eeu die ekonomiese en finansiële spilpunt van Italië asook sy belangrikste stad vir die mode-, ontwerp-, kultuur- en mediabedryf, setel van 'n universiteit en die Italiaanse Effektebeurs. In die laat 20ste eeu het 'n grootskaalse kulturele herlewing begin waaruit nuwe musea, opspraakwekkende voorbeelde van volhoubare moderne argitektuur en 'n groot verskeidenheid kunsuitstallings voortgespruit het. Tussen 6 en 22 Februarie 2026 sal Milaan saam met Cortina d'Ampezzo die gasheerstad van die Olimpiese Winterspele 2026 wees.

Milaan en Lombardye word tans onder die welvarendste gebiede in die Europese Unie gereken. Die belangrikste besienswaardighede van Milaan is die gotiese katedraal, die operateater Scala en 'n groot aantal kunswerke wat in sy museums uitgestal word.

Inhoud

Geografie en klimaatWysig

LiggingWysig

Milaan is in die Povlakte geleë, met die riviere Olona in die weste en Lambro in die ooste. Die stad word deur kanale, die sogenaamde navigli, met die mere van Noord-Italië en die Lombardiese riviere verbind.

KlimaatWysig

Milaan word in teenstelling met Sentraal- en Suid-Italië en die kusgebiede deur 'n klimaat met kontinentale trekke gekenmerk. Die winters is gewoonlik koel en vogtig, die somers baie warm en bedompig. Die gemiddelde temperature is -3 tot by +6 °C in die winter en 15 tot 28 °C in die somer.

Sneeuval kom in die koue wintermaande gereeld voor. Gedurende die kouer maande bly die Povlakte as gevolg van termiese inversies dikwels in digte mis gehul wat vanweë die lugbesoedeling vroeër gereeld tot rookmis ontwikkel het. Intussen het die verwydering van rysvelde, wat net suid van Milaan geleë was, en laer vlakke van lugbesoedeling die voorkoms van rookmis verminder.

GeskiedenisWysig

 
Milaan: Via Dante en Castello Sforzesco
 
Galleria Vittorio Emanuele II
 
Die basiliek San Lorenzo in die winter

Die omgewing van Milaan is in die voor-Romeinse tydperk deur Noord-Italiaanse Kelte (Galliers) bewoon. Die historiese voorloper-nedersetting van Milaan is omstreeks 600 v.C. deur Kelte ingeneem. Sy naam is afgelei van die Keltiese Mid-lan of Medelhan ("in die middel van die vlakte"). 222 v.C. verower Romeinse troepe die stad, wat in die Romeinse Ryk onder die naam Mediolanum bekend staan.

In 293 word Milaan die hoofstad van die Wes-Romeinse Ryk. Met sy sowat 300 000 inwoners is dit destyds die tweede grootste stad in Europa. Hier word in 311 die Edik van Toleransie uitgevaardig, waarvolgens keiser Konstantyn die geloofsvryheid van die Christene waarborg.

Die Wes-Gote beleër Milaan in 402, terwyl die Hunne vyftig jaar later daarin slaag om die stad in te neem. Tydens die Gotiese oorlog teen die Oos-Romeinse keiser Justiniaan verower en verwoes die Oos-Gote die stad in 539. Van die Romeinse geboue het feitlik niks oorgebly nie. In 774 word Milaan by die Frankiese Ryk ingelyf.

In die Karolingiese tydperk word die stad deur die biskoppe regeer, wat saam met die plaaslike bevolking ook daarin slaag om onafhanklik van die plattelandse adel en sy feodale stelsel te bly. Die Milaanse adel begin saam met die koopmans van die stad die maatskaplike bolaag vorm, wat die groei van die handel en die plaaslike ambagte bevorder. Die rykdom van die welgestelde burgers lei tot sosiale onluste, terwyl ook die Duitse keisers 'n aantal pogings onderneem om die stad te verower.

In 1162 word Milaan nog 'n keer verwoes, toe keiser Frederik I Barbarossa sy veroweringsveldtog teen die Lombardiese stede onderneem. Ná die stigting van die Verbond van Lombardiese Stede neem Milaan 'n leidende rol in die organisasie in. In die vredesluiting van Konstanz verwerf die stede hulle onafhanklikheid, en Milaan word 'n selfregerende hertogdom.

Onder die heerskappy van die dinastie Sforza, wat Milaan vanaf 1450 regeer, ontwikkel die stad tot een van die belangrikste sentrums van die Italiaanse renaissance.

In 1492 maak die Franse koning Lodewyk XII aanspraak op die hertogdom. Ná sy oorwinning oor die Switsers in 1515 kom Milaan onder die heerskappy van die Franse koning Frans I. Tien jaar later verslaan die troepe van die Oostenrykse Huis Habsburg die Franse; Noord-Italië word saam met Milaan 'n besitting van die Oostenrykse en later Spaanse Habsburgers.

Napoléon Bonaparte verower Lombardye in 1796 en verklaar Milaan tot hoofstad van die Cisalpynse Republiek, tog kom die gebied ná die Kongres van Wene in 1815 weer onder Oostenrykse heerskappy. Die inwoners van Milaan kom in 1848 in opstand teen die Oostenrykse heersers. Alhoewel die sogenaamde "Vyf-dae-opstand" misluk, word Oostenryk in die slag van Solferino deur die troepe van Sardinië-Piëmont en Frankryk verslaan. Die Lombardye word vervolgens deur die huis Sardinië-Piëmont onder koning Viktor Emmanuel II regeer.

Weens sy belangrike rol as nywerheidsentrum is Milaan tydens die Tweede Wêreldoorlog deur 'n reeks lugaanvalle verwoes. As deel van Benito Mussolini se "Italiaanse Sosiale Republiek" en kommandosentrum van die Duitse Weermag in Italië is Milaan ook ná die Italiaanse kapitulasie in 1943 gebombardeer. In Oktober 1944 het 200 kinders in die werkersbuurt Gorla gesterf nadat 'n bom hul skoolgebou getref het.[2]

Teen die einde van die oorlog in Italië op 25 April 1945 lê groot dele van die stad in puin. Na sy heropbou het Milaan weer tot die finansiële en nywerheidsentrum van Italië ontwikkel.

EkonomieWysig

 
Uitsig oor wolkekrabbers in die Porta Nuova-sakedistrik. Internasionale sterargitekte het bygedra tot Milaan se indrukwekkende nuwe stadshorison

Milaan is die finansiële en handelsentrum van Italië en setel van die Italiaanse effektebeurs (la Borsa Valori). Die stad en sy omgewing behoort tot die belangrikste nywerheidsgebiede in Europa, en meer as die helfte van die tweehonderd grootste Italiaanse maatskappye het hulle hoofkwartiere in Milaan, waaronder ook die buiteband- en kabelvervaardiger Pirelli. Die stad huisves ook die hoofkwartiere van die meeste uitgewers, advertensie- en handelmaatskappye in Italië.

Ten opsigte van mode en ontwerp het Milaan die tweede belangrikste internasionale sentrum na Parys geword. Fiera Milano, die skouterrein van Milaan, is die grootste ter wêreld. Die sportmotors van die plaaslike vervaardiger Alfa Romeo, wat in 1910 gestig is en nou deel uitmaak van FIAT, Milaanse sy en die beroemde Panettone-tert is die bekendste plaaslike produkte.

VervoerWysig

SpoorweëWysig

 
Die ingangsportaal van Milano Centrale
 
Interieur van Milano Centrale

Milaan is een van die knooppunte van spoorvervoer in Italië. Naas die monumentele hoofstasie Milano Centrale, wat in 1931 as Europa se grootste treinstasie volgens volume geopen is, is daar drie bykomende stasies wat roetes na ander dele van die land bedien (Milano Porta Garibaldi, Milano Rogoredo en Milano Lambrate) en 'n groot stasie met opstelterrein langs die roete na Venesië, Milano Smistamento.

KanaleWysig

 
Naviglio Grande

Milaan, wat as Mediolanum vanaf die 2de eeu n.C. tot 'n belangrike metropool in die Romeinse Ryk ontwikkel het, kon hierdie status ná 'n eeue van agteruitgang in die Middeleeue herwin. 'n Beslissende faktor hierby was die geleidelike herstelling van die antieke kanaalstelsel vanaf omstreeks 1000 n.C. en tegnologiese vooruitgang in verband met die bou van sluise. Een van die oudste Milaanse kanale of navigli di Milano, wat in Italiaans as Vettabia bekendstaan (afgelei van die Latynse vectabilis "bevaarbaar"), is tot die spilpunt van 'n uitgestrekte kanaalnetwerk uitgebou. Oorblyfsels hiervan sluit die historiese hoofare Naviglio Grande, Naviglio Pavese en Naviglio della Martesana in.

Die Naviglio Grande word gevoed deur water uit die Ticinorivier en die Martesana uit die Addarivier, terwyl die Naviglio Pavese Milaan oorspronklik met Pavia en die samevloeiing van Ticino- en Porivier verbind het. 'n Kanaalroete tot die Adriatiese See is reeds in die 15de eeu beplan, maar eers tydens die Napoleontiese bewind verwesenlik.

Marmer uit die groewe van Candoglia noordwes van die Alpemeer Lago Maggiore is oor die Ticinorivier en die Naviglio Grande per boot tot die bouperseel van Milaan se katedraal vervoer wat net sowat 250 meter van 'n takkanaal af geleë was wat tydens die Milaanse bewind van Gian Galeazzo Visconti (1351−1402) gebou is.

BesienswaardighedeWysig

 
Nagtelike aansig van die Galleria Vittorio Emanuele II
 
Die katedraal van Milaan
 
Kaïn vermoor Abel, beeldbouwerk by die katedraal van Milaan
  • Die katedraal van Milaan (Duomo di Milano) is een van die beroemdste geboue in Italië en Europa. Dit is in 1572 gewy aan Santa Maria Nascente (Die heilige barende Maria). Na die basiliek Notre-Dame de la Paix in Yamoussoukro (Kameroen), die Pieterskerk in Rome en die katedraal van Sevilla (Spanje) is dit die vierde grootste kerkgebou ter wêreld en die belangrikste voorbeeld van die Gotiese boustyl in Italië. Ook sy hoë en kleurryke glasvensters behoort tot die grootstes wêreldwyd.

Met sy vyf skepe, 'n lengte van 157 meter en wydte van 109 meter bied dit sit- en staanplekke vir sowat 40 000 mense. Die bou van die katedraal begin teen die einde van die 14de eeu onder die heerskappy van hertog Gian Galeazzo Visconti, tog is dit eers in die jaar 1858 voltooi. Die katedraal is met sy Gotiese boustyl 'n uitsondering in die geskiedenis van die Italiaanse argitektuur. Sy fasade, wat in die Napoleontiese tydperk voltooi is, is 'n mengsel van Nieu-Gotiese en barok-elemente.

Die steentuin op die dak bevat sowat 3 500 skulpture en bied 'n panoramiese uitsig oor die stad en die omgewing, wat tot by die Alpe strek.

  • Milaan staan bekend vir sy talle mode-ontwerpers en -boetieke, veral in die via Montenapoleone. Die Galleria Vittorio Emanuele word as die oudste (onderdak) winkellaan ter wêreld beskou.
  • Die Museo nazionale della scienza e della tecnologia "Leonardo da Vinci" ("Nasionale wetenskaps- en tegnologiemuseum Leonardo da Vinci") behandel onder meer 'n aantal tegniese ontwerpe en modelle van Leonardo da Vinci, asook sy planne vir 'n "ideale stad". Leonardo da VInci was in die tydperk tussen 1487 en 1500 in Milaan werksaam.
  • Die reusagtige Castello Sforzesco in die noordweste van die ou stadskern het vanaf 1450 die ou burg van die Huis Visconti vervang. Die gebou, wat in opdrag van Francesco I Sforza opgerig is, huisves vandag 'n aantal museums, waaronder die Argeologiese Museum (Museo della Preistoria). Die park van die kasteel spog met 'n Engelse tuin, 'n arena, 'n uitkyktoring en die neoklassieke triomfboog Arco della Pace uit die vroeë 19de eeu.

VerwysingsWysig

Eksterne skakelsWysig

Mode, leefstyl, kuns & ontwerpkuns