Aliwal-Noord

dorp in Oos-Kaap, Suid-Afrika

Aliwal-Noord is 'n dorp in die Oos-Kaap, Suid-Afrika en voorheen die setel van die Maletswai Plaaslike Munisipaliteit (tans Walter Sisulu Plaaslike Munisipaliteit). Die bevolking van die dorp insluitend Dukathole township tel 35 153 in 2011. Die dorp is bekend vir sy twee warmwaterbronne, wat daagliks meer as twee miljoen liter water teen 'n temperatuur van sowat 35° C oplewer.[2] 'n Dorpsmuseum behandel die plaaslike geskiedenis. In 1869 is die grensooreenkoms tussen die destydse Republiek van die Oranje-Vrystaat en Basoetoland (die huidige Lesotho) hier onderteken.

Aliwal-Noord
Die ou Poskantoor is van sandsteen gebou.
Die ou Poskantoor is van sandsteen gebou.
Aliwal-Noord is in Oos-Kaap
Aliwal-Noord
Aliwal-Noord
 Aliwal-Noord se ligging in Oos-Kaap
Koördinate: 30°41′24″S 26°42′33″O / 30.69000°S 26.70917°O / -30.69000; 26.70917Koördinate: 30°41′24″S 26°42′33″O / 30.69000°S 26.70917°O / -30.69000; 26.70917
LandVlag van Suid-Afrika Suid-Afrika
ProvinsieOos-Kaap
DistrikJoe Gqabi
MunisipaliteitWalter Sisulu
Stigting1849
Oppervlak
 • Totaal39,5 km2 (15,3 vk. myl)
Hoogte
1 328 m (4 357 ft)
Bevolking
 (2011)[1]
 • Totaal35 153
 • Digtheid890/km2 (2 300/vk. m.)
Rasverdeling (2011)
 • Wit mense5.7%
 • Indiërs/Asiërs0.2%
 • Bruin mense8.5%
 • Swart mense85.2%
 • Ander0.3%
Taal (2011)
 • Xhosa 58.1%
 • Sotho 23.0%
 • Afrikaans 14.8%
 • Engels 2.3%
 • Ander 1.8%
Poskode (strate)
9750
Poskode (posbusse)
9750
Skakelkode051 (-633- / -634-)

Geografiese besonderhedeWysig

Die dorp is geleë op die suidelike oewer van die Oranjerivier en is 206 km suid van Bloemfontein op die N6 nasionale hoofpad. Die Kraairivier sluit by die Oranjerivier aan net noordoos van die dorp. Suidwes van die dorp lê Kramberg wat tot ongeveer 2000 m bo seespieël reik.

Die sakekern en middedorp word omring deur die volgende woonbuurte: Dukathole, Hilton, Joe Gqabi, die Bronne (waar die bekende Aliwal Spa geleë is) en Arborsig. Vele inwoners en personeel van die Goedemoed Korrektiewe Dienste-fasiliteit (geleë aan die Vrystaatse kant van die Oranjerivier) gebruik ook gereeld die dorp se ondernemings, hospitaal, kerke en skole.

Die dorp word met naburige dorpe verbind deur 'n goeie padstelsel, en dien as deurgang vir toeriste op pad na oorde in die Oos-Kaapse Drakensberge. Die spoorwegstasie het gesluit, hoewel daar heelwat vragmotors aankom wat vrag vervoer van en na die groot graanmeul in die nywerheidsgebied. 'n Klein vliegveld met drie grasbedekte aanloopbane bedien die dorp.

Geskiedenis en KerkeWysig

OntstaansgeskiedenisWysig

 
Aliwal-Noord se vorige NG kerkgebou (in 1864 gebou) huisves 'n gedeelte van die dorp se museum. Die kerkraad het die gebou in die dekade ná 1930 aan die munisipaliteit verkoop.
 
Die Rooms-Katolieke Sacred Heart katedraal verleen aan Aliwal-Noord die reg om stadstatus te verkry. Die munisipaliteit het egter, anders as Grahamstad, nooit dié reg opgeëis nie.
 
Die kerkgebou (1925) van die NG gemeente Aliwal-Noord beklee 'n prominente plek in die middedorp.
 
Die eertydse gebou van die Hoërskool Aliwal-Noord huisves nou die Ikhala Public FET-kollege se kampus op Aliwal-Noord.

Aliwal-Noord is so genoem na aanleiding van die oorwinning wat sir Harry Smith, goewerneur van die Kaapkolonie, in 1847 in die slag van Aliwal, Indië, oor die leërs van Runjeet Singh behaal het. Hy het toe bekend geword as die held van Aliwal. In 1848 het die goewerneur die Oranjerivier as die grens van die Kaapkolonie geproklameer. Hy het sy sekretaris, J.C. Chase, as siviele kommissaris en magistraat benoem en hom gelas om 'n geskikte terrein vir sy hoofkwartier uit te soek. Chase het besluit op 'n terrein aan die linkeroewer van die Oranjerivier, en op 12 Mei 1849 is die hoeksteen van sy hoofkwartier gelê. Aan hierdie nuwe dorp is die naam Aliwal-Noord gegee. Die dorp het geleidelik uitgebrei en het in 1854 munisipale status verwerf. In 1876 is Aliwal-Noord telegrafies met die Suide verbind; in 1877 is begin met die ontginning van sy warmwaterbronne en in 1885 is 'n spoorweglyn na die dorp aangelê. Dit alles het aansienlik bygedra tot die ontwikkeling van die dorp.

Daar was nog 'n dorp in Suid-Afrika wat die naam "Aliwal" gedra het, maar dit het nie lank Aliwal-Suid geheet nie, en vandag staan dié dorp weer onder sy ou naam bekend, naamlik Mosselbaai.

Pieter de Wet se plaasWysig

Die dorp is aangelê op die plaas Buffelsvallei, wat behoort het aan Pieter Jacobus de Wet, die eerste persoon wat hom permanent hier kom vestig het. De Wet en sy familie is begrawe op die rantjie naby die oorspronklike woonhuis en 'n monument is later deur die familie opgerig ter nagedagtenis aan die "stigter" van die dorp.

Die Tweede VryheidsoorlogWysig

Tydens die Tweede Vryheidsoorlog is 'n konsentrasiekamp net oos van die dorp in die bog van die Kraairivier aangelê. Daar kan ook drie sandsteenblokhuise uit die oorlogstyd in die dorp gevind word. 'n Aantal blokhuise van sandsakke en sink is ook hier opgerig, maar hulle het verwaarloos en is later vernietig. Die oorgang by die rivier tussen die Kaapkolonie en die Vrystaat was van groot belang vir die Engelse in hulle stryd teen die Boeremagte; daarom is die dorp swaar bewaak tydens die oorlogstyd.

Vandag kan talle monumente om die oorlog te gedenk in en om die dorp gevind word. By die suidelike uitgang van die dorp is 'n gedenktuin om die Boeremagte en hulle rol in die oorlog te gedenk. By een van die genoemde blokhuise is 'n gedenkteken en die grafte van 'n hele aantal Engelse soldate wat in die oorlog gesterf het. Naby die Kraairivier is 'n gedenksteen opgerig wat die plek aandui waar die konsentrasiekamp was. Die stoflike oorskot van die inwoners van die konsentrasiekamp is in die Gedenktuin herbegrawe.

Aliwal-Noord vandagWysig

KlimaatWysig

Aliwal-Noord ontvang gemiddeld 533 mm reën per jaar, meestal gedurende die somermaande.

Gemiddelde dagtemperature wissel van 15,6 °C in Junie tot 29,7 °C in Januarie. Die omgewing is die koudste in Julie wanneer die kwik gemiddeld val tot -2 °C gedurende 'n wintersnag.[3] Die rekordlaag van -9 °C is op 'n nag in Julie 2009 aangeteken.

Weergegewens vir Aliwal-Noord
Maand Jan Feb Mar Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Des Jaar
Gemiddelde maksimum (°C) 30 29 26 22 18 16 16 18 22 24 27 29 23
Gemiddelde temperatuur (°C) 21 21 18 15 10 7 7 10 13 16 18 20 14
Gemiddelde minimum (°C) 14 14 11 7 3 −1 −2 1 5 7 10 12 7
Laagste minimum (°C) 2 3 0 −6 −8 −8 −9 −8 −7 −1 0 2 −9
Neerslag (mm) 76 84 83 48 27 13 10 16 23 40 54 61 533
Bron: weatherbase

OpleidingsinstansiesWysig

Benewens 'n groot aantal hoër- en laerskole in die dorp, is daar ook 'n tak van die Ikhala FET-kollege wat naskoolse opleiding in verskillende rigtings verskaf.

Sportklubs en -fasiliteiteWysig

Aliwal-Noord beskik vandag oor 'n hele aantal aktiewe sportklubs met baie goeie fasiliteite.

ToerismeWysig

 
'n Reklameplakkaat vir die Aliwal-Noord Spa uit waarskynlik die dekade ná 1930.

Aliwal-Noord is bekend om sy twee warm minerale bronne en albei lewer water van 36,9 °C met buitengewoon hoë konsentrasies minerale en gasse.

Die warmbron en ontspanningsoord Aliwal Spa is geleë in die munisipale gebied. Van 2010–2014 is die eens gewilde oord se swembaddens en terrein gesluit vir opknappings deur die destydse Maletswai Plaaslike Munisipaliteit, en is weereens in 2019 gesluit vir die publiek. Albei swembaddens is tans leeggepomp.

Die dorp beskik ook oor 'n klein lughawe, die Aliwal-Noord-lughawe.

Bekende boorlingeWysig

FotogaleryWysig

Sien ookWysig

VerwysingsWysig

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Som van die hoofplekke Aliwal-Noord en Dukathole tydens die 2011-sensus.
  2. Nuusbrief van die Oos-Vrystaat Kaap Koöperasie (OVK) 20 Maart 2011
  3. http://www.saexplorer.co.za/south-africa/climate/aliwal_north_climate.asp