Irak (Arabies: العراق, al-‘Irāq; Koerdies: عێراق, Eraq), amptelik die Republiek Irak (Arabies: جُمُهورية العِراق;, Jumhūrīyyat al-‘Irāq, ; Koerdies: کۆماری عێراق, Komari Eraq), is 'n land in die Midde-Ooste en Suidwes-Asië. Irak grens aan Turkye in die noorde, Iran in die ooste, Koeweit in die suidooste, Saoedi-Arabië in die suidweste, en beide Sirië en Jordanië in die weste. Irak het ook 'n baie nou kuslyn aan die Persiese Golf wat strek tussen Iran in die ooste en Koeweit in die suide.

جمهورية العـراق (Arabies)
Jumhūriyyat al-‘Irāq
کۆماری عێراق (Koerdies)
Komari Eraq
Republiek Irak
Vlag van Irak Wapen van Irak
Vlag Wapen
Nasionale leuse: الله أكبر
Allahu Akbar
(Arabies vir: "God is die grootste")
Volkslied: موطني
Mawtini
(Arabies vir: "My vaderland")
Ligging van Irak
Hoofstad Bagdad

33°20′N 44°26′O / 33.333°N 44.433°O / 33.333; 44.433

Grootste stad Bagdad
Amptelike tale Arabies en Koerdies
Regering Federale parlementêre
grondwetlike republiek
Barham Salih
Mustafa Al-Kadhimi
Onafhanklikheid
• Koninkryk
• Republiek
• Huidige grondwet
van die Verenigde Koninkryk
3 Oktober 1932
14 Julie 1958
15 Oktober 2005
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
437 072 km2  (58ste)
168 754 myl2
1,1
Bevolking
 - 2018-skatting
 - Digtheid
 
38 433 600[1][2] (36ste)
82,7 / km2 (125ste)
214,2 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2020-skatting

$752,678 miljard[3] (34ste)
$18 755[3] (76ste)

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2020-skatting

$232,745 miljard[3] (48ste)
$5 799[3] (97ste)

MOI (2018) Green Arrow Up Darker.svg 0,689[4] (120ste)  –  medium
Gini (2012) 29,5[5] –  medium
Geldeenheid Dinar (IQD)
Tydsone
 - Somertyd
AST (UTC+3)
nie toegepas nie (UTC+3)
Internet-TLD .iq
Skakelkode +964
Nasa-Satellietbeeld van Irak
Kaart van Irak
Topografiese kaart van Irak

Irak, vroeër bekend as Mesopotamië, het 'n bloeddorstige geskiedenis met gewelddadige oorloë teen Persië (nou Iran) en die Ottomaanse Ryk (nou Turkye). Irak, onder die bewind van die voormalige president Saddam Hoesein, was ook betrokke in drie van die grootste oorloë in die laaste helfte van die 20ste eeu, die Iran-Irakse Oorlog (1980–1988), die Golfoorlog (1991) en die Irakse Oorlog (2003), onderskeidelik ook as die Eerste, die Tweede en die Derde Golfoorlog bekend.

GeskiedenisWysig

Irak lê in die gebied wat voorheen deel was van Mesopotamië ("Land van Twee Riviere", uit Grieks, weens sy ligging tussen die Eufraat- en Tigrisriviere), ook bekend as die wieg van die beskawing. Omstreeks 4 000 v.C. het die Sumeriese kultuur hier ontstaan en is die eerste skrif, die spykerskrif, ontwerp.

In 2340 v.C. het die Akkadiese militêre leier Sargon die gebied verower.

OnlangsWysig

Irak het Koeweit op 2 Augustus 1990 eensydig ingeval en dit het gelei tot Operasie "Desert Storm" op 17 Januarie 1991 toe die Verenigde State en 28 ander lande Irak aangeval het met die seën van Verenigde Nasies-resolusie 678. Ongeveer 140 miljoen ton ammunisie is gebruik teen Irak, gelyk aan 7 Hirosjima-atoombomme. 'n Skietstaking is op 28 Februarie 1991 deur die Verenigde State aangekondig. Opstandigheid is deur die regering van Hoesein onderdruk.

PolitiekWysig

Saddam Hoesein se Ba'ath-party het die land van 1968 tot 2003 met 'n ystervuis regeer. Hoesein het in 1979 as president van Irak aan bewind gekom toe generaal Ahmed Bakr deur middel van 'n staatsgreep afgesit is. Onder Hoesein se outokratiese bewind het Irak drie oorloë gevoer, die Iran-Irakse Oorlog, die Golfoorlog en die Irakse Oorlog.

Onder die bewind van die Ba'ath-party is die Soenni-gemeenskappe deur Hoesein se regering bevorder omdat hy deel van dié gemeenskap was. Die Sjiiete en Koerde het baie swaar gekry onder die regering, wat duisende van hulle uitgemoor het, veral omdat hulle 'n beweerde bedreiging vir die Ba'ath-regering was. Die regering se gewelddadige beleide het selfs veroorsaak dat die Sjiiete en Koerde die pro-Sjiïtiese Iran in die oorlog ondersteun het.

ProvinsiesWysig

 
Kaart van Irak se 18 provinsies

Irak bestaan uit 18 provinsies:

1. Bagdad
2. Salah ad Din
3. Diyala
4. Wasit
5. Maysan
6. Al Basrah
7. Dhi Qar
8. Al Muthanna
9. Al Qadisyah

10. Babil
11. Karbala
12. An Najaf
13. Al Anbar
14. Ninawa
15. Dhok
16. Arbil
17. At Ta'mim
18. As Sulaymaniyah

GeografieWysig

 
Die Shar Park in Arbil (Irakse Koerdistan) is in 2010 opgeknap

Die grootste dele van Irak is woestyn, alhoewel die gebied tussen die twee riviere uit uiters vrugbare grond bestaan. Die noord- en noordoostelike dele van die land bestaan hoofsaaklik uit bergreekse, terwyl die suidelike dele moerasagtige grond is. Die moerasse is egter deur Hoesein se regering gedreineer uit weerwraak teen die gebied se inwoners vir hul ondersteuning aan die Amerikaners na die Eerste Golfoorlog.

EkonomieWysig

Irak het die vyfde grootste bekende ruoliereserwes ter wêreld.[6][7]

DemografieWysig

Ongeveer 4 miljoen Irakiërs woon in die buiteland. Hulle bestaan hoofsaaklik uit Koerde en Sjiiete wat weens politieke onderdrukking uit Irak gevlug het. Binne Irak bestaan ongeveer 90% van die bevolking uit Arabiere. Die res bestaan hoofsaaklik uit Koerde (10%), Asiate (Assiriërs) en Turke.

Ongeveer 97% van die bevolking is Moslems (Sjiiete 64% en Soenniete 31%), 3% Gnostisisme/Jesiede en sowat 1% is Christene.

VerwysingsWysig

  1. "World Population prospects – Population division". Verenigde Nasies se Departement van Ekonomiese en Maatskaplike Sake, Bevolkingsafdeling (in Engels). Verenigde Nasies. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 Mei 2020. Besoek op 7 Mei 2020.
  2. "Overall total population – World Population Prospects: The 2019 Revision" (xslx). Verenigde Nasies se Departement van Ekonomiese en Maatskaplike Sake, Bevolkingsafdeling (custom data acquired via website) (in Engels). Verenigde Nasies. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 Februarie 2020. Besoek op 7 Mei 2020.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 (en) "Iraq". Internasionale Monetêre Fonds. Oktober 2019. Besoek op 7 Mei 2020.
  4. "2019 Human Development Index Ranking" (in Engels). United Nations Development Programme. 2019. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 16 Mei 2020. Besoek op 7 Mei 2020.
  5. "Gini Index" (in Engels). Wêreldbank. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2019. Besoek op 7 Mei 2020.
  6. (en) http://www.eia.gov/cfapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm?tid=5&pid=57&aid=6
  7. (en) http://www.opec.org/opec_web/en/data_graphs/330.htm

BronneWysig

Algemeen

Eksterne skakelsWysig