Walliese nasionale rugbyspan

Die Walliese nasionale rugbyspan verteenwoordig Wallis in internasionale rugby. Rugby word in Wallis deur die Walliese Rugbyunie geadministreer. Die Walliese rugbyspan is tans (31 Mei 2020) sesde op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.[4] Die span neem deel aan die vierjaarlikse Rugbywêreldbeker en die jaarlikse Sesnasies-toernooi, saam met Engeland, Frankryk, Ierland, Italië en Skotland. Wallis is ook een van die lande wat deel uitmaak van die Britse en Ierse Leeus – spelers wat vir Wallis mag speel mag dus ook gekies word vir die Leeus. Wallis is een van die min lande waar rugby die hoofsport is. Slegs die Cookeilande, Fidji, Nieu-Seeland, Samoa en Tonga kan soortgelyke bewerings maak.[5]

Wallis
Kenteken van die Walliese nasionale rugbyspan.svg
Unie Walliese Rugbyunie
Bynaam(e) Rooi Drake
Embleem Prins van Wallis se vere
Stadion Millennium-stadion, Cardiff
Kapasiteit 73 931
Afrigter(s) Vlag van Nieu-Seeland Wayne Pivac
Kaptein(s) Alun Wyn Jones
Spankleure


Alt. kleure

Statistiek
Meeste toetse Alun Wyn Jones (138)[1]
Meeste toetspunte Neil Jenkins (1 049)[2]
Meeste drieë Shane Williams (58)[3]
Eerste internasionale wedstryd
Vlag van Engeland Engeland 8–0 Wallis Vlag van Wallis
(Blackheath, Engeland; 19 Februarie 1881)
Grootste oorwinning
Vlag van Wallis Wallis 98–0 Japan Vlag van Japan
(Cardiff, Wallis; 26 November 2004)
Grootste nederlaag
Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika 96–13 Wallis Vlag van Wallis
(Pretoria, Suid-Afrika; 27 Junie 1998)
Wêreldbeker
Verskynings 9/9 (Eerste in 1987)
Beste uitslag Derde plek in 1987
Unie webwerf
www.wru.co.uk

Walliese rugby dateer terug na 1881 toe Wallis deur Engeland in hulle eerste internasionale rugbywedstryd geklop is. Sedert die voorganger van die Vyf- en Sesnasiestoernooi, die Tuisnasies, in 1883 begin is het die span 27 keer gewen en het nog twaalf ander kere die titel gedeel. Sedert Italië in 2000 by die kompetisie aangesluit het om die Sesnasies te vorm kon Wallis vyf titels verower, die laaste in 2019. Sedert die Rugbywêreldbeker in 1987 ingevoer is, het Wallis aan al nege toernooie deelgeneem. Wallis se beste uitslag is in 1987 behaal toe die span die uitspeelwedstryd om die derde plek teen die Wallabies gewen het.

Die beheerliggaam Wêreldrugby beskou Wallis as ’n vlak-een rugbynasie. Verskeie Walliese spelers van die 1970’s word gereken as van die beste in die geskiedenis van die spel. Alhoewel verskeie swak vertonings in die laat 1980’s en 1990’s die span se reputasie baie skade berokken het, het ’n herstel in die 2000’s en Sesnasies Grand Slams in 2005, 2008, 2012 en 2019 daartoe bygedra om die situasie om te keer. As gevolg van die sukses het Wallis die eerste Europese span ooit geword om ’n Grand Slam met meer weg- as tuiswedstryde te verower.

Walliese spelers dra tradisioneel rooi truie, wit broeke en rooi sokkies. Die span se tuisstadion is Millennium in Cardiff waar hulle vir die eerste keer in 1999 gespeel het. 19 voormalige Walliese rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem.

GeskiedenisWysig

Vroeë jare (1881–1892)Wysig

 
Die Walliese 1881-span voor hul eerste internasionale wedstryd teen Engeland

Rugby het in 1850 in Wallis posgevat, toe die dominee Rowland Williams die adjunkskoolhoof van St David’s-Kollege, Lampeter, geword en die sport daar bekend gemaak het.[6] Wallis het sy eerste internasionale wedstryd op 19 Februarie 1881 teen Engeland gespeel; dié wedstryd is deur Newport se Richard Mullock georganiseer en James Bevan was die kaptein. Wallis het met sewe doele, een skepdoel en ses drieë teen nul (82–0 sou die hedendaagse telling wees) verloor.[7][8] Op 12 Maart 1881 is die Walliese Rugbyunie in die Castle Hotel, Neath, gestig.[7] Twee jaar later is die Tuisnasies-toernooi – nou bekend as die Sesnasies-toernooi – vir die eerste keer uitgespeel, maar Wallis kon nie een oorwinning aanteken nie.[9][10][11] Die sport rugby het in Wallis egter gevorder en, teen die 1890’s, het die Walliesers die "vier vleuels"-formasie uitgedink – met sewe agterspelers en agt voorspelers pleks van ses agterspelers en nege voorspelers – dit het die sport gerevolusioneer em is uiteindelik byna deur al die internasionale en klubspanne oorgeneem.[12]

Eerste "goue tydperk" (1893–1913)Wysig

 
Die Walliese 1895-span voor hul wedstryd teen Engeland tydens die Tuisnasies-toernooi
 
Wallis se 1905-span wat die Original-All Blacks kon klop
 
’n Skrum tydens Wallis se oorwinning oor die Original-All Blacks in 1905

Met hul "vier vleuels"-formasie het Wallis die Tuisnasies-toernooi in 1893 vir die eerste keer gewen, en hulle het ook met die Driekroon (Triple Crown) weggestap.[12] Wallis het die kampioenskap in 1900 gewen, wat die eerste "goue tydperk" van Walliese rugby ingelui het wat tot in 1911 sou duur.[13] Hulle het twee verdere Driekrone in 1902 en 1905 gewen,[14] en as naaswenners in 1901, 1903 en 1904 geëindig.[11]

Toe Wallis teen die All Blacks in laat 1905 op Cardiff Arms Park gespeel het, het hulle sedert 1899 nie een tuiswedstryd verloor nie.[15] Hierdie Nieu-Seelandse span – bekend as die Original All Blacks – was die eerste span van die Suidelike Halfrond wat die Britse Eilande besoek het,[16] en was op daardie stadium tydens hul toer onoorwonne, aangesien hulle reeds Engeland, Ierland en Skotland verslaan het.[17] Wallis was die 28ste wedstryd van Nieu-Seeland se toer, en op daardie stadium het die besoekers 801 punte aangeteken en slegs 22 afgestaan.[17] Voor die wedstryd het die Nieu-Seelandse span ’n haka (’n Māori-oorlogsdans) opgevoer; die 47 000-gehoor het met die Walliese volkslied – Hen Wlad Fy Nhadau ("Land van my vaders") geantwoord – dit was die eerste keer wat ’n volkslied voor ’n sportwedstryd gesing is.[18] Wallis se vleuel Teddy Morgan het ’n drie gedruk en Wallis was toe met 3–0 voor, voordat Nieu-Seeland se Bob Deans van mening was dat hy ’n drie gedruk het, net om agter die doellyn gesleep te word, voordat die skeidsregter by die toneel verskyn het. Die skeidsregter het aan Wallis ’n skrum toegeken en die telling het onveranderd gebly; Wallis het met 3–0 gewen.[19] Dié nederlaag was die enigste van Nieu-Seeland se 35 wedstryde van die toer, waarin hulle verslaan is.[20]

In 1906 het Wallis die Tuisnasies-toernooi weer gewen (die titel is met Ierland gedeel),[14] en hulle het later vir die eerste keer teen die Springbokke te staan gekom. Wallis was die gunsteling om die wedstryd te wen,[21] maar Suid-Afrika het Wallis met sy voorspelers gedomineer en die wedstryd met 11–0 beklink.[22][23] Twee jaar later, op 12 Desember 1908, het Wallis teen die besoekende Wallabies gespeel, en met 9–6 gewen.[24]

In 1909 het Wallis die Tuisnasies-toernooi gewen en toe, in 1910 – nadat Frankryk by die toernooi aangesluit het – die Vyfnasies-toernooi. In 1911 het Wallis vir die eerste keer die Grand Slam ingepalm, nadat hulle al hul wedstryde gedurende dié toernooi gewen het.[14] Wallis het ook in 1908 en 1909 Frankryk geklop, maar aangesien Frankryk eers in 1910 by die toernooi aangesluit het, word die jare nie as Grand Slam-jare beskou nie.[14]}} Dit sou sowat 40 jaar neem, voordat Wallis weer ’n Grand Slam behaal het.[14] Engeland se oorwinning oor Wallis in 1913 was Wallis se eerste tuisnederlaag teen een van die Tuisnasies-spanne sedert 1899, en hul eerste tuisnederlaag teen Engeland sedert 1895.[25] Die Groot Oorlog het in 1914 uitgebreek en alle rugby, beide plaaslik en internasionaal, is tydens dié oorlog opgeskort.

Naoorlogse tydperk (1920–1968)Wysig

 
1920-illustrasie van ’n wedstryd tussen Ierland en Wallis
 
Wallis teen Frankryk tydens die 1922-Vyfnasies-toernooi
 
Skets van ’n wedstryd tussen Engeland en Wallis op Twickenham in 1931

In die jare ná die Eerste Wêreldoorlog het Wallis ’n agteruitgang in hul rugby beleef. ’n Industriële resessie het die prinsdom geraak en veral Suid-Wallis getref. Die Walliese internasionale tellings in die 1920’s het die toestand van die ekonomie weerspieël: van hul 42 wedstryde kon Wallis net 17 wen, met drie gelykopuitslae.[26] ’n Halfmiljoen mense het Wallis tydens die Groot Depressie op soek na werk verlaat;[27] dit het baie Walliese rugbyspelers ingesluit, wat na die professionele spel rugby league oorgeskakel het.[28] Tussen 1923 en 1928 kon Wallis net sewe oorwinnings aanteken – waarvan vyf teen Frankryk. Selfs Frankryk het daarin geslaag om Wallis in daardie dekade te verslaan en in 1928 hul eerste oorwinning oor Wallis behaal.[29] Wallis se keuringsbeleid het die omwentelinge in die middel van die 1920’s weerspieël. In 1924 is 35 verskillende spelers vir Wallis se vier wedstryde gekies, met ’n ander kaptein vir elke wedstryd; net Edward Watkins onder die agterspelers en Charlie Pugh in die voorspelers het gedurende al vier wedstryde uitgedraf.[26]

’n Herlewing van beide die ekonomie en rugby het in die 1930’s gevolg en, in 1931, het Wallis sy eerste kampioenskap ná nege jaar gewen. Daardie jaar het Wallis vir die eerste keer sedert die Eerste Wêreldoorlog dieselfde span vir twee agtereenvolgende wedstryde ingespan toe hulle teen Engeland en Skotland te staan gekom het.[30] In 1933 kon Wallis, onder kapteinskap van Watcyn Thomas, Engeland vir die eerste keer op Twickenham klop.[31] In 1935 verslaan Wallis die toerende Nieu-Seelandse All Blacks met 13–12, en Haydn Tanner het in sy eerste toets gespeel. Alhoewel die Vyfnasies-kampioenskap tydens die Tweede Wêreldoorlog opgeskort is, het Wallis in 1940 ’n Rooikruisliefdadigheidswedstryd teen Engeland in Cardiff gespeel, maar met 18–9 verloor.[32] Nadat Frankryk in 1931 uit die Vyfnasies gesit is, is hulle in 1939 weer vir die toernooi toegelaat.[33]

Ná die Tweede Wêreldoorlog het Wallis in 1946 teen ’n Nieu-Seelandse Weermagspan ("die Kiwis") gespeel, maar met 11–3 verloor.[34] Die Vyfnasies (tydens die oorlog afgelas) is in 1947 hervat, toe Wallis die titel met Engeland gedeel het. Alhoewel Wallis in 1948 sy eerste tuisnederlaag teen Frankryk gely het,[35] kon hulle in 1950 hul eerste Vyfnasies Grand Slam sedert 1911 wen.[14] Die volgende jaar het Wallis teen die besoekende Suid-Afrikaners met 6–3 verloor, ten spyte van hul dominasie in die lynstaan.[36] Wallis het in 1952 ’n verdere Grand Slam behaal,[14] gevolg deur ’n 13–8-oorwinning oor Nieu-Seeland in 1953.[37] In 1954 het St Helen’s in Swansea (sedert 1882 ’n Walliese internasionale stadion) sy laaste internasionale wedstryd aangebied en Cardiff Arms Park het die amptelike tuiste van die Walliese span geword.[38] In 1956 het Wallis weer die Vyfnasies-titel ingepalm, maar hulle kon die titel eers in 1964 herwin en dit in 1965 skoonskip inpalm.[14]

Wallis het in 1964 sy eerste oorsese toer aangepak, en verskeie wedstryde en een toets in Suid-Afrika gespeel.[39] Hulle het die toets teen die Springbokke in Durban met 24–3 verloor, hul hoogste nederlaag in 40 jaar.[40] Op die WRU se algemene jaarvergadering dieselfde jaar het die uitgaande WRU-president D. Ewart Davies verklaar dat "uit die ervaring van die Suid-Afrikaanse toer blyk dit dat ’n baie meer positiewe houding binne die speel in Wallis nodig is ... Spelers moet, tot die absolute punt van bemeestering, bereid wees om die basiese beginsels van rugby te leer en as ’t ware opnuut te leer".[41] Dit het die afrigtingsrewolusie ingelui. Die WRU se afrigtingskomitee – wat in die laat 1950’s van stapel gestuur is – het die taak gekry om die gehalte van afrigting te verbeter en, in Januarie 1967, is Ray Williams as afrigtingorganiseerder benoem.[42] Die eerste nasionale afrigter, David Nash, is in 1967 aangestel om Wallis in daardie seisoen te bestuur, maar het bedank nadat die WRU geweier het om hom as Walliese afrigter tydens hul 1968-toer na Argentinië te benoem.[43] Die WRU het hul besluit uiteindelik teruggeneem en Clive Rowlands as afrigter vir dié toer aangestel. Van hul ses wedstryde het Wallis drie gewen, in twee gelykop gespeel en een verloor.[44]

Tweede "goue tydperk" (1969–1979)Wysig

 
Die Walliese span wat in 1968 na Argentinië getoer het
 
Wallis teen Argentinië op Estadio GEBA in September 1968

In die 1970’s het Wallis ’n tweede "goue tydperk" beleef,[45][46][47] met spelers van ’n wêreldklasgehalte soos Gareth Edwards,[47] J.P.R. Williams, Gerald Davies,[47] Barry John,[45] en Mervyn Davies[48] in hul span. Wallis het tussen 1969 en 1979 rugby in die Noordelike Halfrond oorheers, en ’n ongelooflike wenrekord behaal, aangesien hulle net sewe wedstryde in daardie tydperk verloor het.[45] Wallis het in 1969 vir die eerste keer na Nieu-Seeland getoer, maar is in albei wedstryde verslaan. In die tweede toets, wat hulle met 33–12 verloor het,[49] het Nieu-Seeland se heelagter Fergie McCormick 24 punte aangeteken; ’n destydse rekord.[50]

In 1970 het Wallis die Vyfnasies-titel met Frankryk gedeel, en teen Suid-Afrika in Cardiff met 6–6-gelykop gespeel.[51] Die volgende jaar het Wallis sy eerste Grand Slam tydens die Vyfnasies sedert 1952 ingepalm. Hulle het net 16 verskillende spelers gedurende vier wedstryde ingespan,[52] die 1971-span kon sy merkwaardigste oorwinning tydens die Vyfnasies oor Skotland aanteken,[53] nadat ’n drie deur Gerald Davies in die laaste minuut Skotland se voorsprong tot 18–17 laat krimp het, het die vleuel John Taylor ’n drie vanaf die kantlyn verdoel wat as "die beste verdoeling sedert Paulus die Apostel" beskryf is en aan Wallis ’n 19–18-oorwinning besorg het.[54] Wallis het meer spelers as enige ander span tot die Britse en Ierse Leeus se toer na Nieu-Seeland daardie jaar bygedra. Hierdie Leeus was die enigstes wat ’n reeks oor Nieu-Seeland kon wen.[55]

Tydens die 1972-Vyfnasies-toernooi het Wallis en Skotland op die hoogtepunt van the Troubles geweier om na Ierland te vertrek, nadat hul spelers dreigemente ontvang het, wat volgens bewerings deur die IRA gestuur is.[56] Dié toernooi het onopgelos gebly, aangesien Wallis en Ierland onoorwonne was. Nadat die 1973-Vyfnasies tussen die vyf spanne heeltemal gelykop was, het die Walliesers Australië in Cardiff met 24–0 geklop.[57]

Wallis kon die 1975-Vyfnasiestitel skoonskip wen, en in 1976 het Wallis sy tweede Grand Slam van dié dekade ingepalm. Soos in die eerste van die dekade in 1971 het hulle gedurende vier wedstryde net 16 verskillende spelers ingespan.[58] Hulle kon dié prestasie in 1978 herhaal en het vervolgens die eerste span geword wat drie agtereenvolgende Driekrone ingepalm het.[59] Ná hul laaste Vyfnasies-wedstryd in 1978 het beide Phil Bennett en Gareth Edwards uit alle vorms van rugby getree.[47]

Wallis het in November 1978 Nieu-Seeland op Cardiff Arms Park gehuisves, maar ná ’n laat strafdoel deur die plaasvervangende heelagter Brian McKechnie met 13–12 verloor.[60] Dié strafdoel was omstrede, aangesien die Nieu-Seelandse slot Andy Haden van ’n lynstaan uitgeduik het om ’n strafdoel te verkry. Haden het later erken, dat hy en Frank Oliver vooraf op die taktiek besluit het, indien hulle in moeilikhede sou kom.[61][62] Die skeidsregter Roger Quittenton is deur die pers gekritiseer, omdat hy die duik oor die hoof gesien het; hy het later beweer dat die strafdoel teen die Walliese slot Geoff Wheel weens sy sprong teen Oliver se skouer toegeken is.[63] Quittenton het later beweer, "Haden se persepsie is dat sy duikslag die strafskop verseker het. Dit is ’n vullis".[62] Wallis het toe die 1979-Vyfnasies-toernooi met ’n Driekroon gewen.[14]

Barren-jare (1980–2003)Wysig

 
Die Nieu-Seelander Graham Henry het Wallis tydens hul eerste toetsoorwinning oor Suid-Afrika in 1999 afgerig

In 1980, die WRU se eeufees,[64] het Wallis teen Nieu-Seeland in Cardiff met 23–3 verloor, nadat die All Blacks vier drieë tenoor nul gedruk het.[65] Wallis het twee wedstryde elk tydens die Vyfnasies-toernooie in beide 1980 en 1981 gewen,[66] en in 1983 is hulle amper deur Japan veras, maar het in Cardiff met 29–24 gewen.[67] In 1984 klop Australië Wallis met 28–9 op Cardiff Arms Park.[24]

Wallis het tydens die 1987-Vyfnasies-toernooi net een oorwinning aangeteken, voordat hulle aan die eerste rugbywêreldbekertoernooi in 1987 deelgeneem het.[66] Wallis verslaan Ierland in hul deurslaggewende poelwedstryd,[68] voordat Wallis Engeland in die kwarteindstryd klop.[69] Hulle het toe teen Nieu-Seeland te staan gekom, wat met 49–6 gewen het, maar Wallis kon Australië in die klein finale om die derde plek verslaan.[70] Die volgende jaar kon Wallis die Driekroon vir die eerste keer sedert 1979 inpalm, maar swaar nederlae tydens hul toer na Nieu-Seeland later dié jaar het ’n einde aan ’n aantal Walliese spelers se loopbane gebring, nadat verskeie spelers na rugby league oorgeskakel het.[64]

Die Walliese rugby het ’n laagtepunt bereik, nadat Wallis vir die eerste keer tydens die Vyfnasies-toernooi nie een enkele oorwinning aangeteken nie; hulle het Engeland in 1989 ontstel en sodoende vermy om al hul kampioenskapwedstryde daardie seisoen te verloor,[71] maar in 1990 is Wallis vir die eerste keer in al sy vier Vyfnasies-wedstryde verslaan, voordat hulle die volgende jaar amper dieselfde toegelaat het.[72] Die Rugbywêreldbeker 1991 het verdere teleurstelling gesien, toe Wallis deur Samoa in hul openingswedstryd veras is.[73] ’n Tweede nederlaag tydens die poelfase, ’n 38–3 teen Australië, het Wallis uit die toernooi uitgeskakel.[74]

Nadat hulle in 1992 twee Vyfnasies-wedstryde en een in 1993 gewen het,[75] het Wallies die kampioenskap in 1994 volgens punteverskil gewen.[14] Maar nadat hulle nóg Australië, nóg Nieu-Seeland nóg Suid-Afrika tydens die tussenwêreldbekertydperk, en in 1995 al hul vier wedstryde tydens die Vyfnasies verloor het, is Wallis nie as een van die groot mededingers vir die Rugbywêreldbeker 1995 beskou nie.[74][76] Tydens die Rugbywêreldbeker 1995, ná ’n duidelike oorwinning oor Japan, het Wallis teen Nieu-Seeland verloor; waarvolgens hulle Ierland moes verslaan om tot die kwarteindrondte te vorder. Wallis het egter met 24–23 verloor en dus versuim om vir die tweede agtereenvolgende keer tot die uitklopfase te vorder,[77] en later die jaar het Kevin Bowring Alec Evans vervang en Wallis se eerste voltydse afrigter geword.[78]

Rekordnederlae van 51–0 teen Frankryk en 96–13 teen Suid-Afrika het vir die WRU aanleiding gegee om in 1998 die Nieu-Seelander Graham Henry as afrigter aan te stel.[79][80] Henry het as afrigter vroeg sukses behaal en Wallis tot ’n reeks van tien agtereenvolgende oorwinnings geneem; dit sluit Wallis se eerste oorwinning oor Suid-Afrika, ’n 29–19-oorwinning gedurende die eerste wedstryde op die nuwe Millennium-stadion in Cardiff, in.[79] Henry het vervolgens die bynaam "the Great Redeemer" deur die Walliese pers en ondersteuners gekry, ’n verwysing na die openingsreël van Cwm Rhondda, ’n onder Walliese ondersteuners gewilde lied.[80][81] As nominale gasheer van die Rugbywêreldbeker 1999 het Wallis vir die eerste keer sedert 1987 tot die kwarteindrondte gevorder, maar is deur die latere kampioen Australië met 24–9 geklop.[82] ’n Gebrek aan sukses gedurende die Vyf- en later Sesnasies (Italië het in 2000 by die toernooi aangesluit), en veral ’n aantal hoë nederlae teen Ierland, het in Februarie 2002 tot Henry se bedanking gelei; sy assistent Steve Hansen het oorgeneem.[79][80]

Tydens Hansen se termyn het die WRU ’n wesenlike verandering in die struktuur van die plaaslike spel geïmplementeer. In 2003 is plaaslike spanne op ’n vlak bo die tradisionele klubgebaseerde strukture ingevoer, en die vyf (later vier) plaaslike spanne het die hoogste vlak van die plaaslike professionele rugby in die land geword.[83][84] Tydens die Rugbywêreldbeker 2003 het Wallis vier drieë in hul 53–37-nederlaag tydens die poelfase teen Nieu-Seeland gedruk,[85] voordat hulle in die kwarteindstryd teen die latere kampioen Engeland, ondanks drie drieë tenoor een, verloor het.[86]

Herlewing (2004–hede)Wysig

 
Michael Owen vang ’n lynstaan
 
Die Walliese nasionale rugbyspan tydens die Sesnasies-toernooi in 2008 op die Millennium-stadion, Cardiff
 
Nieu-Seeland teen Wallis tydens die Rugbywêreldbeker 2019 se bronseindstryd, Japan

Onder hul afrigter Mike Ruddock kon Wallis in 2005 hul eerste Grand Slam sedert 1978 en hul eerste Sesnasies Grand Slam wen. ’n Laat langafstand-strafskop deur Gavin Henson het hul oorwinning oor Engeland op die Millennium-stadion in Cardiff vir die eerste keer in 12 jaar jaar laat beklink,[87] en ná oorwinnings oor Italië, Frankryk en Skotland het hulle teen Ierland op ’n volgepakte Millennium-stadion te staan gekom; Wallis het die Iere met 32–20 geklop en sodoende hul eerste kampioenskap sedert 1994 ingepalm.[88] Later dié jaar het hulle ’n rekordnederlaag tuis gely, nadat Wallis deur Nieu-Seeland met 41–3 geklop is.[89]

Ruddock het tydens die 2006-Sesnasies as hoofafrigter bedank,[90] waarna Wallis op die vyfde plek geëindig het, en Gareth Jenkins is uiteindelik as sy plaasvervanger aangestel.[91] Op 10 Mei 2007 het beide Wallis en Australië met die stigting van die James Bevan-trofee daarop besluit om 100 jaar se toetsrugby tussen die twee lande te vier.[92] Dit is na die Australies-gebore Wallies-opgevoede man wat die Walliese span se eerste kaptein was genoem; Australië het dié reeks met 2–0 gewen. Jenkins het Wallis deur die Rugbywêreldbeker 2007 gelei, waar hulle versuim het om tot die uitklopfase te vorder, nadat hulle in die laaste wedstryd deur Fidji met 38–34 geklop is, danksy ’n drie deur Graham Dewes.[93] Jenkins het gevolglik sy pos verloor,[94][95] en die Nieu-Seelander Warren Gatland is as sy opvolger aangestel.[96]

Wallis het gedurende Gatland se eerste wedstryd as afrigter op Twickenham teen Engeland te staan gekom, dit was ook hul eerste wedstryd tydens die 2008-Sesnasies. Hulle kon Engeland op daardie stadion vir die eerste keer sedert 1988 klop, nadat Wallis die wedstryd met 26–19 beklink het. Walls kon later al sy wedstryde tydens die 2008-Sesnasies wen, en het net twee drieë gedurende die veldtog afgestaan, om sodoende ook die Grand Slam in te palm.[97] Later daardie jaar verslaan Wallis Australië in Cardiff met 21–18, maar het daarna ’n reeks van 23 wedstryde oor ses jaar sonder oorwinnings oor die drie spanne van die Suidelike Halfrond – Australië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika – betree.[98]

Tydens die Rugbywêreldbeker 2011 kon Wallis sedert 1987 vir die eerste keer tot die halfeindrondte vorder, maar het met 9–8 teen Frankryk verloor nadat die kaptein Sam Warburton van die veld gestuur is.[99] Die twee spanne het in Maart 2012 herontmoet, en Wallis het nog een oorwinning nodig gehad om hul derde Sesnasies-Grand Slam in agt jaar in te palm, waarin hulle ná ’n 16–9-oorwinning geslaag het.[100] Dit is onmiddellik deur ’n reeks van agt nederlae opgevolg, wat uiteindelik tydens die 2013-Sesnasies beëindig is,[101] waartydens Wallis die kampioenskap vir die eerste keer sedert 1979 kon wen.[102] Wallis het, ten koste van die gasheer Engeland, tot die kwarteindrondte van die Rugbywêreldbeker 2015 gevorder, maar teen Suid-Afrika met 23–19 verloor.[103] Wallis kon ook sy vierde Grand Slam in 14 jaar beklink en hul eerste in sewe jaar tydens die 2019-Sesnasies.[104]

Wallis het in Augustus 2019 die eerste plek op Wêreldrugby se wêreldranglys behaal, en die posisie vir twee weke beklee.[4] Tydens die Rugbywêreldbeker 2019 kon Wallis weer tot die halfeindrondte vorder, maar is deur die latere kampioen Suid-Afrika verslaan.[105]

Kleure en embleemWysig

 
Wallis in hul alternatiewe trui tydens die Rugbywêreldbeker 2007
 
Die Prins van Wallis se vere

Wallis speel tradisioneel in rooi truie, wit broeke en rooi sokkies. Vir die 2015–16-seisoen het die trui se ontwerp vir die eerste keer goud bevat. Die truie is met die Prins van Wallis se vere geborduur, dié vere is in die 19de eeu deur die WRU pleks van ’n ander Walliese simbool, die preie, verkies om die nasie se lojaliteit aan die Verenigde Koninkryk te beklemtoon.[106] In 1991 is die oorspronklike generiese motief deur ’n meer gestileerde weergawe vervang om van die toestel ’n handelsmerk te maak. Die oorspronklike leuse onder die vere was Ich dien (Duits vir: "Ek dien"), maar dit is in die nuwe ontwerp deur die hoofletters "WRU" vervang.[107]

Wallis se wegtrui bestaan uit ’n groen trui, wit broeke en groen sokkies,[108] hoewel daar in die verlede ook verskillende ontwerpe met ander kleure was. Voormalige Walliese wegtriue het ook kleure soos swart, donkerblou, wit, geel en grys ingesluit.[109] Wallis het in 2005 swart truie as deel van die vieringe vir die WRU se 125ste bestaansjaar aangetrek. Die trui is daardie jaar teen Fidji en toe Australië gedra; die wedstryd teen die Wallabies was die eerste teen een van hul tradisionele teenstaanders waarin Wallis nie in hul rooi truie uitgedraf het nie.[109] Sedert die 2008-einde-van-die-jaar-toetse word die trui deur Under Armour vervaardig. Hulle het Reebok opgevolg wat die trui tussen laat 1996 en die 2008-einde-van-die-jaar-toetse verskaf het.[110] Voormalige truiborge sluit in Brains Brewery, Admiral Insurance en Isuzu.[111] Tydens rugbywêreldbekertoernooie mag die trui geen borge daarop hê nie – net die nasionale unie se embleem, die rugbywêreldbekertoernooi se kenteken en die kenteken van die trui se vervaardiger word toegelaat.[112]

TuisstadionWysig

 
Die Nasionale Stadion op Cardiff Arms Park
 
Die Millennium-stadion in Cardiff, waar Wallis sy tuiswedstryde speel
 
Wallis se Millennium-stadion voor die wedstryd tussen Wallis en Fidji tydens die Rugbywêreldbeker 2015

Wallis se eerste internasionale wedstryd op eie bodem is in 1882 op St Helen’s Ground in Swansea gespeel.[113] Gedurende die 1880’s en 1890’s het Wallis van sy tuiswedstryde in Cardiff, Swansea, Newport en Llanelli gespeel.[114] Swansea het tot in 1954 internasionale wedstryde gehuisves, toe Cardiff Arms Park Wallis se hooftuiste geword het.[115][116] In 1881 is die eerste pawiljoen op Cardiff Arms Park opgerig, en het in daardie dekade voortgegaan om sy kapasiteit uit te brei.[117] Die toeskouers het aanhou groei en in 1902 het ’n wêreldrekordskare van 40 000 die wedstryd tussen Wallis en Skotland bygewoon.[118] In 1911 het die eienaars van die Arms Park, die Marquess of Bute-gesin,[119] Wallis se verblyfreg bevestig en gedurende die 1920’s en 1930’s het Wallis geleidelik toenemende beheer verkry.[120] Vir die 1933–34-seisoen is ’n nuwe pawiljoen opgerig, wat Cardiff Arms Park se kapasiteit tot 56 000 verhoog het.[121]

Teen 1958 het die WRU tot die gevolgtrekking gekom dat ’n nuwe nasionale stadion nodig is, omdat die Arms Park gereeld deur oorstromings geraak is.[122] Ná debatte en geskille tussen die WRU en verskeie ander partye, insluitende Cardiff RFC, is in die 1960’s besluit dat ’n nuwe nasionale stadion op ’n nuwe veld aangrensend aan die Cardiffklub opgerig moet word.[123] Die Nasionale Stadion, soos dit bekend gestaan het, is in 1970 amptelik geopen.[124]

Sedert 1999 speel Wallis al sy tuiswedstryde op die Millennium-stadion in Cardiff – met ’n kapasiteit van 73 931 – wat ook as Wallis se nasionale stadion dien.[125] Die Millennium-stadion is in 1994 ontwerp, toe ’n herontwikkelingskomitee aangestel is. Daar is besluit om die Nasionale Stadion in Cardiff Arms Park te vervang, nadat ’n hersiening bevind het dat die stadion verouderd is; en nuwe wetgewing ook vereis het dat alle stadions standvas moet wees.[126] Die konstruksie van die nuwe stadion het in September 1997 begin, en is teen Junie 1999 voltooi, betyds vir die Rugbywêreldbeker in 1999. Die konstruksie, wat die WRU £126 miljoen gekos het, is deur private beleggings befonds, £46 miljoen van openbare fondse deur die Nasionale Lotery, die verkoop van skuldbriewe aan ondersteuners (wat kaartjies in ruil vir ’n rentevrye lening waarborg), en lenings.[127] Tydens die konstruksie van die nuwe stadion het Wallis die ou Wembley-stadion in Londen vir sy tuiswedstryde ingespan[128] – ’n ooreenkoms wat tydens die konstruksie van die nuwe Wembley-stadion vergoed is, toe FA-bekereindstryde op die Millennium-stadion gehuisves is.[129]

RugbywêreldbekerstadionsWysig

Van Wallis se stadions is al tydens rugbywêreldbekertoernooie soos in 1991, 1999, 2007 en 2015 benut. Tydens die 1991-toernooi is die Nasionale Stadion in Cardiff, Stradeypark in Llanelli, Pontypoolpark in Pontypool en Sardis Road in Pontypridd saam met ander stadions van die Vyfnasies vir wedstryde ingespan. Gedurende die 1999-toernooi het Wallis as nominale gasheer opgetree, alhoewel wedstryde in al die destydse Vyfnasies aangebied is. Wallis se hoofstadion was die nuut-opgerigte Millennium-stadion in Cardiff; van Wallis se ander stadions tydens dié toernooi was Racecourse Ground in Wrexham en Stradeypark in Llanelli. Die Walliese Millennium-stadion is ook tydens die Rugbywêreldbeker 2007 – met Frankryk as nominale gasheer en ook die Skotse Murrayfield-stadion – vir vier wedstryde ingespan. Gedurende die 2015-toernooi het Wallis saam met Engeland as gasheer opgetree en agt wedstryde is in Wallis se Millennium-stadion aangebied.

RekordsWysig

Algehele rekordWysig

 
Wallis se plek op Wêreldrugby se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede

Wallis het teen 31 Mei 2020 385 van hulle 735 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 52,38%.[130]

Wallis se toetsrekord teen alle lande: (Korrek op 31 Mei 2020)[130]

Teen Gespeel Gewen Verloor Gelykop % Gewen
  Argentinië 18 13 5 0 72,22
  Australië 43 12 30 1 27,91
 Britse Barbarians 4 2 2 0 50
  Engeland 135 59 64 12 43,70
  Fidji 12 10 1 1 83,33
  Frankryk 99 51 45 3 51,51
  Georgië 2 2 0 0 100
   Ierland 130 69 54 7 53,08
  Italië 28 25 2 1 89,29
  Japan 10 9 1 0 90
  Kanada 12 11 1 0 91,67
  Namibië 4 4 0 0 100
  Nieu-Seeland 35 3 32 0 8,57
 Nieu-Seeland Dienste 1 0 1 0 0
 Nieu-Seeland Natives 1 1 0 0 100
  Pasifiese Eilanders 1 1 0 0 100
  Portugal 1 1 0 0 100
  Roemenië 8 6 2 0 75
  Samoa 10 6 4 0 60
  Skotland 125 73 49 3 58,06
  Spanje 1 1 0 0 100
  Suid-Afrika 36 6 29 1 16,67
  Tonga 9 9 0 0 100
  Uruguay 2 2 0 0 100
  Verenigde State 7 7 0 0 100
  Zimbabwe 3 3 0 0 100
Totaal 735 385 322 29 52,38

SesnasierekordWysig

Wallis se enigste jaarlikse toernooi is die Sesnasies-toernooi waar hulle teen vyf ander Europese nasies speel: Engeland, Frankryk, Ierland, Italië en Skotland. Die Sesnasies het as die Tuisnasies-toernooi in 1883 as ’n wedstryd tussen die vier lande van die Verenigde Koninkryk afgeskop. Wallis kon sy eerste titel in 1893 inpalm, nadat hulle die Driekroon verower het.[9][12] Wallis kon die kampioenskap tot dusver 27 keer verower, en het 12 bykomende titels gedeel.[131] Die span se langste tussenpose in titels was 11 jaar (1994–2005). Wallis kon sy eerste Grand Slam in 1908 beklink – alhoewel Frankryk tot in 1910 nie by die Tuisnasies-toernooi aangesluit het nie – en hul eerste Sesnasies-Grand Slam in 2005.[9][132] Hul mees onlangse Grand Slam en Driekroon kon Wallis in 2019 met ’n oorwinning oor Ierland op die laaste dag van die Sesnasies-toernooi beklink.

    Engeland   Frankryk    Ierland   Italië   Skotland   Wallis
Toernooie 123 90 125 20 125 125
Regstreekse oorwinnings
(Gedeelde oorwinnings)
Tuisnasies 5 (4) N.v.t. 4 (4) N.v.t. 10 (3) 7 (4)
Vyfnasies 17 (6) 12 (8) 6 (5) N.v.t. 5 (6) 15 (8)
Sesnasies 6 5 4 0 0 5
Algeheel 28 (10) 17 (8) 14 (9) 0 (0) 15 (9) 27 (12)
Grand Slams
Tuisnasies 0 N.v.t. 0 N.v.t. 0 2
Vyfnasies 11 6 1 N.v.t. 3 6
Sesnasies 2 3 1 0 0 4
Algeheel 13 9 3 0 3 12
Driekrone
Tuisnasies 5 N.v.t. 2 N.v.t. 7 6
Vyfnasies 16 N.v.t. 4 N.v.t. 3 11
Sesnasies 4 N.v.t. 5 N.v.t. 0 4
Algeheel 25 N.v.t. 11 N.v.t. 10 21
Houtlepel
Tuisnasies 11 N.v.t. 15 N.v.t. 8 8
Vyfnasies 14 17 21 N.v.t. 21 12
Sesnasies 0 1 0 14 4 1
Algeheel 25 18 36 14 33 21

WêreldbekerrekordWysig

Jaar Uitslag
1987 Derde plek
1991 Poelfase
1995 Poelfase
1999 Kwarteindrondte
2003 Kwarteindrondte
2007 Poelfase
2011 Vierde plek
2015 Kwarteindrondte
2019 Vierde plek
2023 Gekwalifiseer

VerwysingsWysig

  1. "Most matches" (in Engels). ESPNscrum. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Julie 2015. Besoek op 31 Mei 2020.
  2. "Most points" (in Engels). ESPNscrum. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Maart 2020. Besoek op 31 Mei 2020.
  3. "Most tries" (in Engels). ESPNscrum. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Maart 2016. Besoek op 31 Mei 2020.
  4. 4,0 4,1 "World Rugby Rankings" (in Engels). Wêreldrugby. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Junie 2020. Besoek op 31 Mei 2020.
  5. (en) "Rugby History in Fiji". Teivovo. Besoek op 6 Oktober 2007. [dooie skakel]
  6. (en) Sheers (2013), bl. 1984.
  7. 7,0 7,1 (en) "A Brief History of the Welsh Rugby Union". Walliese Rugbyunie. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 September 2012. Besoek op 18 September 2007. [dooie skakel]
  8. "Wales' Grand Slam History" (in Engels). Walliese Rugbyunie. 21 Maart 2005. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 November 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  9. 9,0 9,1 9,2 "History" (in Engels). Six Nations Rugby. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Junie 2020. Besoek op 31 Mei 2020.
  10. (en) "RBS 6 Nations Fixtures & Results: 1882–1883". Six Nations Rugby. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Desember 2014. [dooie skakel]
  11. 11,0 11,1 (en) "6 Nations History". rugbyfootballhistory.com. Besoek op 12 Augustus 2007. [dooie skakel]
  12. 12,0 12,1 12,2 (en) "Six Nations History". 6-nations-rugby.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 Junie 2008. Besoek op 15 Junie 2008. [dooie skakel]
  13. (en) Andrews (1991), bl. 343.
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 14,6 14,7 14,8 14,9 "Six Nations Championship: Past Winners" (in Engels). ESPNscrum. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Februarie 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  15. (en) Elliott (2012), bl. 177–178.
  16. (en) Vincent (1998), bl. 124.
  17. 17,0 17,1 (en) McCarthy (1968), bl. 46.
  18. (en) "The 1905/06 'Originals'". rugbymuseum.co.nz. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 September 2012. Besoek op 12 Augustus 2007. [dooie skakel]
  19. (en) McCarthy (1968), bl. 48–49.
  20. (en) Elliott (2012), bl. 198.
  21. (en) Parry-Jones (1999), bl. 180.
  22. Davies, Sean (28 September 2006). "Mighty Boks: South African rugby". BBC (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Desember 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  23. (en) "Rugby Football". The Free Lance. Wellington. 12 Januarie 1907. Besoek op 30 November 2014. [dooie skakel]
  24. 24,0 24,1 Davies, Sean (22 September 2005). "Wallaby wonders: Aussie rugby". BBC (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 April 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  25. (en) Smith (1980), bl. 198.
  26. 26,0 26,1 (en) Smith (1980), bl. 204.
  27. (en) Richards (2006), bl. 123.
  28. (en) Richards (2006), bl. 124.
  29. (en) Richards (2006), bl. 126.
  30. (en) Smith (1980), bl. 262.
  31. (en) Richards (2006), bl. 135
  32. (en) Richards (2006), bl. 46.
  33. Richards, Huw (24 Februarie 2010). "Wooller inspires British Army triumph" (in Engels). ESPNscrum. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 November 2018. Besoek op 31 Mei 2020.
  34. (en) McLean (1969), bl. 147.
  35. (en) Potter (1961), bl. 99.
  36. (en) Smith (1980), bl. 344.
  37. (en) McCarthy (1968), bl. 233.
  38. (en) Smith (1980), bl. 349.
  39. (en) Smith (1980), bl. 368.
  40. (en) "World Rugby 1951 – Date". England Rugby. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Junie 2015. Besoek op 23 Junie 2014. [dooie skakel]
  41. (en) Smith (1980), bl. 369.
  42. (en) Morgan & Fleming (2003), bl. 44–45.
  43. (en) Smith (1980), bl. 389.
  44. (en) Smith (1980), bl. 393.
  45. 45,0 45,1 45,2 Rees, Paul (17 Maart 2012). "Wales grand slam can herald start of new golden age" (in Engels). The Guardian. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Maart 2016. Besoek op 31 Mei 2020.
  46. (en) Johnes (2008).
  47. 47,0 47,1 47,2 47,3 Richards, Huw (26 Februarie 2015). "The greatest Welsh player of them all bows out" (in Engels). ESPNscrum. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 Oktober 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  48. "Gareth Edwards" (in Engels). ESPNscrum. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 Oktober 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  49. (en) McLean (1969), bl. 144.
  50. (en) McLean (1969), bl. 119.
  51. (en) Smith (1980), bl. 400.
  52. (en) "Grand Slam 1971". Walliese Rugbyunie. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Junie 2015. Besoek op 11 Augustus 2015. [dooie skakel]
  53. "Six Nations: Golden moments". BBC (in Engels). 24 Januarie 2003. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Desember 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  54. "The greatest conversion since St. Paul" (in Engels). ESPNscrum. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 Desember 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  55. (en) "1971 Australia & New Zealand". British Lions. Besoek op 30 November 2014. [dooie skakel]
  56. "Sport in chaos as crisis deepens". BBC (in Engels). 27 Februarie 2001. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Maart 2016. Besoek op 31 Mei 2020.
  57. (en) Smith (1980), bl. 432.
  58. (en) "Grand Slam 1976". Walliese Rugbyunie. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 September 2012. Besoek op 11 Augustus 2015. [dooie skakel]
  59. (en) "RBS Six Nations: 11 Grand Slams: Grand Slam 1978". Walliese Rugbyunie. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Junie 2015. Besoek op 11 Augustus 2015. [dooie skakel]
  60. (en) "180th All Black Test: 741st All Black Game". allblacks.com. Besoek op 21 September 2007. [dooie skakel]
  61. "Andy Haden has no regrets over line-out 'dive' against Wales". BBC (in Engels). 24 November 2012. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 Augustus 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  62. 62,0 62,1 Godwin, Hugh (18 Oktober 1998). "Haden 'dived' to cheat the Welsh". The Independent (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Februarie 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  63. "Roger Quittenton" (in Engels). ESPNscrum. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Februarie 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  64. 64,0 64,1 Davies, Sean (13 November 2004). "All Black magic: New Zealand rugby". BBC (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Maart 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  65. (en) "191st All Black Test: 792nd All Black Game". allblacks.com. Besoek op 25 September 2007. [dooie skakel]
  66. 66,0 66,1 "1980s: v Wales" (in Engels). ESPNscrum. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Augustus 2018. Besoek op 31 Mei 2020.
  67. Davies, Sean (12 Februarie 2007). "Eastern Promise: Japanese rugby". BBC (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Desember 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  68. (en) Peatey (2011), bl. 36.
  69. (en) Peatey (2011), bl. 39.
  70. (en) Peatey (2011), bl. 246–247.
  71. Pye, Steven (20 Maart 2013). "Remembering England's woe in Cardiff in the 1989 Five Nations". The Guardian (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Januarie 2014. Besoek op 31 Mei 2020.
  72. (en) "Wooden Spoon History". Walliese Rugbyunie. 28 Maart 2003. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Junie 2013. Besoek op 11 Augustus 2015. [dooie skakel]
  73. (en) Peatey (2011), bl. 62.
  74. 74,0 74,1 (en) Peatey (2011), bl. 264–265.
  75. "1990s: v Wales" (in Engels). ESPNscrum. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 Maart 2016. Besoek op 31 Mei 2020.
  76. (en) Peatey (2011), bl. 81.
  77. (en) Peatey (2011), bl. 282–283.
  78. Glover, Tim (10 Januarie 1999). "Re-enter the Dragon; interview – Kevin Bowring". The Independent (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Desember 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  79. 79,0 79,1 79,2 (en) "Graham Henry". Walliese Rugbyunie. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 Julie 2014. Besoek op 1 Desember 2014. [dooie skakel]
  80. 80,0 80,1 80,2 Richards, Huw (12 Maart 2015). "Graham Henry's downfall as Wales coach" (in Engels). ESPNscrum. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Augustus 2015. Besoek op 31 Mei 2020.
  81. (en) "Henry the "Great Redeemer"". tvnz.co.nz. 6 Julie 2005. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 15 Oktober 2007. Besoek op 27 September 2007. [dooie skakel]
  82. (en) Peatey (2011), bl. 115.
  83. Jenkins, Tom (2 Februarie 2013). "Bridgend and Maesteg's malaise symbolic of the decline of Welsh club rugby". The Guardian (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Februarie 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  84. "Damning report questions survival of Welsh rugby regions". BBC (in Engels). 7 November 2012. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 Augustus 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  85. (en) Peatey (2011), bl. 323–324.
  86. (en) Peatey (2011), bl. 160.
  87. (en) Pyke, Chris (24 Januarie 2014). "Where the 2005 Grand Slam winners are now". walesonline.co.uk. Besoek op 7 Julie 2015. [dooie skakel]
  88. Palmer, Bryn (21 Maart 2005). "Wonderful Wales exude joy of Six". BBC (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 November 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  89. "All Blacks step up a Gear to crush Wales" (in Engels). Australian Broadcasting Corporation. 6 November 2005. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Oktober 2016. Besoek op 31 Mei 2020.
  90. "Ruddock steps down as Wales coach". BBC (in Engels). 14 Februarie 2006. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 November 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  91. "Wales unveil Jenkins as new coach". BBC (in Engels). 27 April 2006. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Desember 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  92. "New trophy for Wales v Australia" (in Engels). BBC. 10 Mei 2007. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Desember 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  93. (en) Peatey (2011), bl. 186–187.
  94. (en) Peatey (2011), bl. 188.
  95. "Lewis explains Jenkins' sacking". BBC (in Engels). 5 Oktober 2007. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Desember 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  96. "Gatland unveiled as Wales coach". BBC (in Engels). 8 November 2007. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 November 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  97. (en) "Wales prove they're Grand masters". Wales On Sunday. 16 Maart 2008. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Februarie 2014. Besoek op 2 Mei 2008. [dooie skakel]
  98. Corrigan, James (29 November 2014). "Wales 12 South Africa 6: Warren Gatland's men beat southern hemisphere team for first time in 23 games". The Telegraph (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Februarie 2017. Besoek op 31 Mei 2020.
  99. "Wales 8–9 France". BBC (in Engels). 15 Oktober 2011. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Augustus 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  100. "Wales 16–9 France". The Guardian (in Engels). 17 Maart 2012. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 September 2018. Besoek op 31 Mei 2020.
  101. Rees, Paul (10 Februarie 2013). "Six Nations 2013: Wales win after George North turns screw on France". The Guardian (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 Februarie 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  102. "Wales bask in Six Nations title after slamming England in Cardiff rout". The Guardian (in Engels). 16 Maart 2013. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 November 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  103. Williams, Richard (17 Oktober 2015). "Rugby World Cup 2015: South Africa 23–19 Wales". BBC (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 Oktober 2018. Besoek op 31 Mei 2020.
  104. "Wales lift Six Nations trophy after completing Grand Slam". BBC (in Engels). 16 Maart 2019. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Junie 2020. Besoek op 31 Mei 2020.
  105. "Rugby World Cup semi-final: Wales 16–19 South Africa". BBC (in Engels). 27 Oktober 2019. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Desember 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  106. (en) Andrews (1991), bl. 346.
  107. (en) "Welsh rugby union strips talent from England – Cotton Traders". The Independent. UK. 6 Desember 1991. p. 32.
  108. Rimmer, Simon (6 Julie 2019). "New Wales kit revealed" (in Engels). Walliese Rugbyunie. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 Augustus 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  109. 109,0 109,1 (en) "Wales Out of Red and into Black". Walliese Rugbyunie. 11 Oktober 2005. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Februarie 2009. Besoek op 15 Junie 2008. [dooie skakel]
  110. "Under Armour – Official Technical Partner" (in Engels). Walliese Rugbyunie. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Julie 2014. Besoek op 31 Mei 2020.
  111. Rimmer, Simon (19 November 2013). "Player 'Selfies' Reveal New Change Kit" (in Engels). Walliese Rugbyunie. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Desember 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  112. "NZRU not approached about 2015 World Cup ad". stuff.co.nz (in Engels). 2 September 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Desember 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  113. (en) Griffiths (1987), 4:3.
  114. (en) Smith (1980), bl. 474–480
  115. (en) "Liberty Stadium – The Background". liberty-stadium.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Augustus 2007. Besoek op 24 Augustus 2007. [dooie skakel]
  116. (en) Smith (1980), bl. 114.
  117. (en) Smith (1980), bl. 9.
  118. (en) Smith (1980), bl. 139.
  119. (en) Smith (1980), bl. 175.
  120. (en) Smith (1980), bl. 219.
  121. (en) Smith (1980), bl. 284.
  122. (en) Smith (1980), bl. 371.
  123. (en) Smith (1980), bl. 372.
  124. (en) Smith (1980), bl. 373.
  125. (en) Hale, Matt (30 Julie 2004). "The Venue: The Millennium Stadium". TheFA.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 April 2005. Besoek op 5 April 2005. [dooie skakel]
  126. (en) "Background to the Millennium Stadium Project". millenniumstadium.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2007. Besoek op 10 November 2007. [dooie skakel]
  127. (en) "Why is it taking so long?". Bristol Evening Post. 28 Mei 2007. p. 8.
  128. "Wembley Stadium" (in Engels). ESPNscrum. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 April 2019. Besoek op 31 Mei 2020.
  129. (en) "The Millennium Years". The Football Association. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 Maart 2014. [dooie skakel]
  130. 130,0 130,1 "International Rugby Union Statistics – Wales" (in Engels). ESPNscrum. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Junie 2018. Besoek op 31 Mei 2020.
  131. "RBS 6 Nations: 11 Grand Slams – Championships & Titles" (in Engels). Walliese Rugbyunie. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 15 Junie 2014. Besoek op 31 Mei 2020.
  132. (en) "RBS 6 Nations: 11 Grand Slams – 2005 Grand Slam". Walliese Rugbyunie. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Desember 2014. Besoek op 30 November 2014. [dooie skakel]

Verdere leesstofWysig

Eksterne skakelsWysig